Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Ból głowy spowodowany nadużywaniem leków

Ból głowy spowodowany nadużywaniem lekówOcena: (5.00/5 z 1 ocen)
10.02.2017
Headache management: pharmacological approaches;
Alex J. Sinclair, Aaron Sturrock, Brendan Davies, Manjit Matharu

Rozwija się w następstwie regularnego nadużywania przez >3 miesiące doraźnych lub objawowych leków stosowanych w leczeniu bólu głowy. Występuje w co najmniej 15 lub 10 dniach w miesiącu w zależności od leku (w ≥15 dniach w miesiącu w przypadku prostych analgetyków lub NSLPZ lub w ≥10 dniach w miesiącu w przypadku tryptanów, opioidów i złożonych leków przeciwbólowych).
Pojawia się u pacjentów z pierwotnym bólem głowy w czasie regularnego przyjmowania leków doraźnych w postaci nowego typu bólu głowy lub jako znaczące nasilenie dotychczasowego bólu głowy. Klinicznie ból głowy spowodowany nadużywaniem leków przypomina zwykle migrenę lub ból głowy typu napięciowego.
Ból głowy spowodowany nadużywaniem leków jest częstym, powodującym zwykle niesprawność, następstwem wcześniejszego bólu głowy. Występuje tutaj samonapędzający się mechanizm – kiedy ból głowy powraca po odstawieniu leków przeciwbólowych, pacjent zażywa je w coraz większych ilościach. Problem jest poważniejszy w przypadku nadużywania tryptanów lub opioidów niż na przykład NSLPZ lub prostych analgetyków. Taki ból głowy może się jednak rozwinąć w przypadku nadużywania jakiegokolwiek leku przeciwbólowego. Zawsze należy dokładnie wypytać pacjenta o zażywane przez niego leki przeciwbólowe dostępne bez recepty (tab. 5).

Tabela 5. Leki dostępne bez recepty najczęściej stosowane w doraźnym leczeniu migreny
Preparata Skład
Anadin (Acenol, Apap, Apap Direct, Apap Fast, Calpol 6 Plus,
Codipar, Efferalgan, Panadol, Paracetamol, Paramax Rapid)
paracetamol
Anadin extra (Excedrin MigraStop) kwas acetylosalicylowy, paracetamol i kofeina
Hedex extra (Apap Extra, Choligrip Effect,
Gripex Control, Pabitan, Panadol Extra)
paracetamol, kofeina
Migraleve paracetamol, kodeina i buklizyna
Panadol advance / actifastparacetamol
Panadol extra paracetamol i kofeina
Panadol ultra (Antidol 15) paracetamol i kodeina
Paracodol paracetamol i kodeina
Paramol paracetamol i dihydrokodeina
Solpadeine (Nurofen Plus) ibuprofen i kodeina
Solpadeine headache paracetamol i kofeina
Solpadeine max (Solpadeine) paracetamol, kodeina i kofeina
a W nawiasach podano preparaty dostepne w Polsce – przyp. red.

Niestety, odstawianie leków przeciwbólowych często wiąże się z wieloma trudnościami. W czasie odstawiania leków może się pojawić nie tylko ból głowy, ale także nudności i inne zaburzenia czynności przewodu pokarmowego (w ciągu tygodnia po odstawieniu tryptanu i do 4 tygodni po odstawieniu opioidów lub preparatów zawierających kodeinę). Przed rozpoczęciem odstawiania leków pacjent musi sobie w pełni zdawać sprawę z prawdopodobnego początkowego nasilenia dolegliwości. Nadużywane leki doraźne najlepiej jest odstawić na co najmniej miesiąc. Zachętą dla pacjenta mogą być wyniki badań naukowych, świadczące o tym, że samo odstawienie leków może przynieść poprawę pod względem nasilenia bólu głowy (ryc. 3).

Ryc. 3. Częstość napadów bólu głowy po wycofaniu leków u pacjentów z bólem głowy spowodowanym nadużywaniem leków. W przeprowadzonym w Danii badaniu, obejmującym 175 pacjentów z prawdopodobnym bólem głowy spowodowanym nadużywaniem leków, porównano częstość napadów bólu głowy przed i po całkowitym odstawieniu leków i następnie po terapii lekowej w poradni specjalistycznej. W okresie od pierwszej wizyty (przed odstawieniem leków) do zakończenia leczenia w poradni specjalistycznej częstość napadów bólu głowy w badanej kohorcie zmniejszyła się średnio o 46% (p <0,0001). Przedstawione wartości pokazują średnie zmniejszenie liczby dni z bólem głowy w miesiącu. W nawiasach podano wartość mediany oraz zakres. * p <0,0001 (na podstawie 44. pozycji piśmiennictwa)

Jak postępować w przypadku bólu głowy spowodowanego nadużywaniem leków

Celem odstawienia leków jest zmniejszenie częstości i nasilenia napadów bólu głowy oraz uzyskanie optymalnej skuteczności leczenia zapobiegawczego. Odpowiedź na pytanie, czy leczenie zapobiegawcze należy rozpocząć jeszcze w czasie, kiedy pacjent przyjmuje nadużywane leki, jest przedmiotem sporów.
U większości pacjentów nadużywane leki można odstawić w warunkach ambulatoryjnych. Pacjent może się zdecydować odstawić leki przeciwbólowe od razu lub stopniowo, zwiększając o 1 dzień na tydzień liczbę dni bez przyjmowania leków. Opioidy i preparaty zawierające kodeinę (słaby opioid – przyp. red.) mogą wymagać stopniowego zmniejszania dawki ze względu na ryzyko ciężkich objawów zespołu odstawienia. Dane naukowe potwierdzające przydatność stosowania alternatywnych leków doraźnych w czasie odstawania nadużywanych leków są bardzo ograniczone. W czasie odstawiania leków krótkoterminowo pomocny może być naproksen w dawce 500 mg 2 razy dziennie. Dla ułatwienia pacjentowi przejścia przez okres odstawiania leków wykonujemy niekiedy blokadę nerwu potylicznego większego. Niektórzy chorzy wymagają odstawienia leków w warunkach szpitalnych. Dotyczy to zwłaszcza osób uzależnionych od narkotyków, osób z chorobami współistniejącymi niezwiązanymi z bólem głowy oraz osób przyjmujących wiele leków przeciwbólowych w dużych dawkach. Metody wykorzystywane w leczeniu szpitalnym obejmują nawadnianie dożylne, stosowanie deksametazonu, dożylne podawanie leków przeciwwymiotnych i niekiedy stosowanie pochodnych benzodiazepiny lub chloropromazyny. W niektórych ośrodkach z dobrym skutkiem stosuje się dożylnie preparaty kwasu acetylosalicylowego (acetylosalicylan lizyny) i/lub dihydroergotaminy.32

Piśmiennictwo:

32. Weatherall M.W., Telzerow A.J., Cittadini E., et al.: Intravenous aspirin (lysine acetylsalicylate) in the inpatient management of headache. Neurology, 2010; 75: 1098–1103
44. Zeeberg P., Olesen J., Jensen R.: Discontinuation of medication overuse in headache patients: recovery of therapeutic responsiveness. Cephalalgia, 2006; 26: 1192–1198

Czytaj dalej: Ból głowy typu napięciowego i klasterowy ból głowy

Udostępnij:

Dodaj swoją opinię

Dodawanie komentarzy tylko dla zalogowanych osób zawodowo związanych z ochroną zdrowia i uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi oraz studentów medycyny.

Sponsorem serwisu jest

Zadaj pytanie ekspertowi

Masz wątpliwości dotyczące leczenia migreny, bólu krzyża i innych rodzajów bólu? Nie wiesz jak postąpić? Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!

Patronat