Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego (cz. 1)

Badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego (cz. 1)Ocena:
04.08.2017
prof. David Morgan, prof. Roman Jaeschke
McMaster University, Hamilton, Canada
Wywiad powstał w 2016 roku na potrzeby podręcznika McMaster Textbook of Internal Medicine

Roman Jaeschke: Dzień dobry. Witam w kolejnej edycji McMaster Perspective. Chciałbym przedstawić naszego gościa – oto prof. David Morgan. Czy mogę Cię prosić o zaprezentowanie swoich osiągnięć?

David Morgan: Z Romanem znamy się od wielu, wielu lat. Pracuję w St. Joseph's Hospital jako gastroenterolog i jestem członkiem kadry naukowej McMaster University. Zacząłem tutaj pracę po ukończeniu szkolenia w 1990 roku. Czym się w tym czasie zajmowałem poza gastroenterologią kliniczną? Byłem przewodniczącym Canadian Assosiation of Gastroenterology, obecnie jestem wiceprzewodniczącym Ontario Association of Gastroenterology. Istotny dla badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego jest fakt, że w naszej prowincji kieruję programem kontroli jakości, prowadzonym wspólnie przez Cancer Care Ontario i Royal College of Physicians and Surgeons of Canada. W 2013 r. władze prowincji upoważniły członków tego programu do opracowania wysokiej jakości programu kolonoskopii w Ontario.

RJ: Dziękuję. Jak zapewne się Państwo domyślają, dzisiaj rozmawiamy o badaniach przesiewowych w kierunku raka jelita grubego. Zaczniemy od rozmiarów tego problemu. Jaka jest częstość występowania raka jelita grubego?

DM: Niestety, w Ontario jest to poważny problem. Rak jelita grubego jest drugą lub trzecią – w zależności od płci – najważniejszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych w tym okręgu. Tak więc prawdopodobieństwo rozwoju tego nowotworu w ciągu całego życia wynosi około 1 na 19. To dużo, o wiele więcej niż w wielu innych częściach świata. Oczywiście tak znaczna liczba pacjentów stanowi duży problem dla naszego systemu ochrony zdrowia. Jest to także duży problem dla osób, które zachorowały. Na szczęście raka jelita grubego można wcześnie wykryć, a także zapobiegać zachorowaniom. U chorujących odsetki wyleczeń są względnie dobre, tak więc prawdopodobieństwo 5-letniego przeżycia (jeżeli rak zostanie wcześnie wykryty) jest bardzo duże i wynosi nawet ponad 90%. Jeśli jednak dojdzie do nawrotu lub nowotwór wykryto w bardzo późnym stadium, jest to choroba ciężka i dość przykra dla pacjenta, stanowi więc duże obciążenie.

RJ: Jeden na 19. Czy zależy to od płci?

DM: W tym przypadku różnica między mężczyznami a kobietami jest bardzo mała. Jednak takie różnice prawdopodobnie istnieją, np. u mężczyzn częściej występują polipy jelita grubego. Istnieją również różnice zależne od rasy. Osoby rasy białej wykazują nieco mniejsze ryzyko, niż te należące do niektórych innych ras. Bardzo istotny jest wywiad rodzinny. Jeśli u krewnego pierwszego stopnia wystąpił rak jelita grubego, to ryzyko wzrasta bardzo znacznie i jest tym większe, im więcej krewnych pierwszego stopnia chorowało na raka. Ta obserwacja pozwala zidentyfikować osoby ze zwiększonym ryzykiem i przeprowadzić skuteczne badania przesiewowe.

RJ: Krewny pierwszego stopnia oznacza...

DM: Mamę, tatę, siostrę, brata lub dzieci. W przypadku dziadków, kuzynów drugiego stopnia czy wujka ryzyko to nie jest aż tak duże.

RJ: I to zależy od wieku, w którym rak...

DM: Właśnie tak! Wydaje się, że „magiczny” punkt odcięcia to 60. rok życia. Jeśli istnieje „przeciętny” chory na raka jelita grubego, to prawdopodobnie ktoś w wieku ponad 60 lat. Jeżeli na przykład u Twojego taty rozpoznano raka jelita grubego w wieku 40 lat, to sytuacja jest poważna. Ryzyko wystąpienia u Ciebie nowotworu jest jeszcze większe i wcześniej rozpoczniesz badania przesiewowe, ponieważ należysz do grupy o zwiększonym ryzyku.

RJ: Ponieważ jest to stosunkowo częsta choroba, od wielu lat planuje się wdrożenie programu badań przesiewowych w jej kierunku. Czy mógłbyś przedstawić historię prac nad tymi badaniami?

DM: Badania przesiewowe prowadzi się już od pewnego czasu. Tego zagadnienia dotyczy szereg wytycznych. Pierwsze wytyczne kanadyjskie pojawiły się w 2004 r. Na łamach Canadian Association of Gastroenterology ukazał się artykuł, który trochę się różnił od wytycznych opracowywanych według obecnych zasad – z panelami według metody Delphi, wieloma kwestiami do rozstrzygnięcia oraz szczegółowym piśmiennictwem. W 2004 r. był to bardziej przegląd dostępnego w tym czasie piśmiennictwa. British Society of Gastroenterology po prostu opublikowało swoje zalecenia.

Od 2004 r. nastąpił jednak znaczny postęp. Programy badań przesiewowych rozpoczęto ponad 6 lat temu. Ontario była pierwszą prowincją w kraju, która na całym swoim obszarze wprowadziła program badań w kierunku raka jelita grubego. Ostatnie badania wprowadzono w ciągu poprzedzających kilku lat, ale obecnie w całym kraju prowadzi się programy w każdej prowincji.

RJ: Jak prowadzi się badania przesiewowe?

DM: W prowincji Ontario obowiązują wytyczne Cancer Care Ontario, które są bardzo zbliżone do zaleceń Canadian Association of Gastroenterology, zgodnie z którymi w całej prowincji badaniami obejmuje się osoby od 50. do 74. roku życia. Wykorzystuje się test na obecność krwi utajonej w kale, z zastrzeżeniem, że u osób z dodatnim wywiadem rodzinnym (krewni pierwszego stopnia) jako metodę przesiewową stosuje się kolonoskopię. U osób, u których wynik badania na krew utajoną okazał się dodatni, także należy wykonać kolonoskopię – najlepiej w ciągu 8 tygodni od uzyskania dodatniego wyniku.

RJ: Zatem obecne wytyczne, jeśli dobrze zrozumiałem, zalecają badanie całej populacji za pomocą testu na krew utajoną w kale i przeprowadzanie kolonoskopii u osób z dodatnimi wynikami lub u osób z silnie dodatnim wywiadem rodzinnym.

DM: Właśnie tak!

RJ: Jakie miejsce zajmuje tutaj sigmoidoskopia?

DM: To też interesujące badanie. Nigdy jednak nie włączono programowo tej metody do badań przesiewowych...

RJ: „Programowo”, czyli w ramach programu badań?

DM: W ramach programu obejmującego całą prowincję. Ponownie wspomnę, że Ontario była pierwszym miejscem w Kanadzie, gdzie pojawiły się programy badań z użyciem giętkiego sigmoidoskopu wykonywanych przez pielęgniarkę. Wprowadzono je po wykazaniu w kilku bardzo dużych badaniach prospektywnych, w szczególności przeprowadzonych kilka lat temu w Wielkiej Brytanii, że sigmoidoskopia jest dobrą metodą przesiewową: jest bezpieczna, dostępna, wybierana przez samych pacjentów i efektywna. Wykazano, że w ciągu 10 lat od wykonania sigmoidoskopii z użyciem giętkiego instrumentu ryzyko zgonu z powodu raka jelita grubego jest mniejsze. Zatem jako badanie przesiewowe sigmoidoskopia dobrze się sprawdziła. W kilku ośrodkach działają programy z jej wykorzystaniem. Na uniwersytecie McMaster dysponujemy programem badań przesiewowych wykonywanych przez pielęgniarki z użyciem giętkiego sigmoidoskopu. Taki program prowadzono też w St. Joseph’s Hospital. Niestety, nasze pielęgniarki przeszły na emeryturę i w naszym szpitalu program nie działa, ale w całej prowincji jest on prowadzony w kilku placówkach. Badania z wykorzystaniem giętkiego sigmoidoskopu wprowadza się do programu badań przesiewowych obejmującego całą prowincję, ale nie zawsze są one brane pod uwagę ze względu na ich ograniczenia – nie są dostępne dla każdego pacjenta w każdym ośrodku.

RJ: Czy to oznacza, że obecnie to program o marginalnym znaczeniu, niestosowany na całym świecie?

DM: Nie wszędzie stosowany. Z pewnością w Europie jest stosowany częściej niż tutaj. Program ten na podstawie rzetelnych danych uznano za dobre narzędzie przesiewowe. W Ontario ma on pewne ograniczenia, głównie z powodu liczby ośrodków, w których jest dostępny. Jest on jednak dobrze przyjmowany, łatwy, nie wymaga przygotowania i sedacji.

Badanie przesiewowe w kierunku raka jelita grubego (cz. 1)Ocena:

Dodaj swoją opinię

Dodawanie komentarzy tylko dla zalogowanych osób zawodowo związanych z ochroną zdrowia i uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi oraz studentów medycyny.

Zadaj pytanie ekspertowi

Masz wątpliwości w zakresie leczenia chorób żołądka, przełyku, trzustki? Nie wiesz jak postąpić? Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!