Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Alergiczne choroby narządu wzroku. Część 3 – leczenie alergii ocznej

Alergiczne choroby narządu wzroku. Część 3 – leczenie alergii ocznejOcena:
12.06.2014
Ewa Bogacka, Anna Groblewska

Od redakcji: ze względu na długość oryginalnego dokumentu podzielono go na części. W przedstawionej trzeciej części omówiono niefarmakologiczne, farmakologiczne i chirurgiczne aspekty leczenia alergii narządu wzroku.

Leczenie niefarmakologiczne

Leczenie niefarmakologiczne zaleca się celem unikania lub zmniejszenia narażenia pacjenta na alergeny. Wdrożenie właściwej profilaktyki zmniejsza znacznie zużycie leków.

Zalecane jest trzymanie rąk z dala od oczu, gdyż tą drogą wprowadzane są alergeny, a także zakażenia bakteryjne i wirusowe, a tarcie oczu powoduje mechaniczną degranulację mastocytów i nasilenie świądu. Zimne okłady, podobnie jak przemywanie worka spojówkowego preparatami sztucznych łez, przynoszą ulgę, zmniejszając świąd oraz obkurczając powierzchowne naczynia krwionośne.2

Postępowanie profilaktyczne należy zawsze zalecać w leczeniu udowodnionej alergii na pyłki, roztocze, grzyby, sierść zwierząt. Zasady omówiono w rozdziale o postępowaniu profilaktycznym.

Niespecyficzne czynniki drażniące spojówki

Na występowanie objawów choroby alergicznej, poza samymi alergenami, wpływ mają czynniki nieswoiście drażniące, stąd istotne jest ich unikanie. Do czynników drażniących należą głównie substancje uwięzione w pomieszczeniach zamkniętych, a ich wpływ jest istotny w przypadku długotrwałej ekspozycji.2,31

Czynniki drażniące, istotne w przypadku alergii narządu wzroku:

  • dym drzewny (grille, kominki, ogniska),
  • formaldehyd (np. świeże wykładziny i meble sklejkowe),
  • środki dezynfekujące wydzielające chlor i ozon (pływalnie!),
  • farby i lakiery,
  • siarczyny używane do konserwowania żywności,
  • dym tytoniowy,
  • lotne cząsteczki organiczne (volatile organic compounds – VOC) – zapachy perfum, dezodorantów, detergentów,
  • ozon – łatwo wchłaniany przez spojówkę, powoduje wzrost wydzielania histaminy i odczyn zapalny, inicjując reakcję alergiczną lub nasilając już istniejące zmiany, szczególnie o typie wyprysku kontaktowego,
  • pomieszczenia klimatyzowane, cechujące się niewielką wymianą powietrza, zagęszczają wiele czynników wymienionych powyżej, a w miejscach z odczuwalnym nawiewem nasilają wysuszanie błon śluzowych i skóry.

Należy również pamiętać, że większość substancji konserwujących w kroplach okulistycznych może być jedynym lub dodatkowych czynnikiem drażniącym.

Preparaty sztucznych łez

Znajdują zastosowanie również w leczeniu schorzeń alergicznych oczu, ponieważ wypłukują alergeny i stabilizują film łzowy zaburzony w przebiegu zapalenia alergicznego i/lub przyjmowanych leków. Ich działanie terapeutyczne utrzymuje się maksymalnie do 30 minut po podaniu, dlatego wymagają kilkakrotnego stosowania w ciągu doby.

Obecnie dostępne są sztuczne łzy w postaci: a) kropli, b) żeli, c) kropli, które po podaniu do worka spojówkowego tworzą żel.

W leczeniu wspomagającym alergie oczne zaleca się preparaty z grupy a i c, najlepiej bez konserwantów. Środki konserwujące zawarte w kroplach ograniczają częstotliwość ich podawania w ciągu doby, czas stosowania po otwarciu opakowania. Natomiast mogą powodować poważne działania niepożądane, jak: uszkodzenie warstwy lipidowej łez (szczególnie aminy czwartorzędowe), toksyczne uszkodzenie spojówki, rzekomobłoniaste zapalenie rogówki, pseudopemfigoid oczny. Szczególnie dużo jest doniesień o działaniach niepożądanych chlorku benzalkonium i tiomersalu.2,30

Leczenie farmakologiczne

W leczeniu alergicznych chorób oczu stosuje się następujące grupy leków:

  • preparaty przeciwhistaminowe miejscowe i ogólne,
  • leki stabilizujące mastocyty i eozynofile,
  • GKS miejscowe i ogólne,
  • NLPZ miejscowe i ogólne,
  • leki immunosupresyjne.

Preparaty przeciwhistaminowe

Doustne

Nie zaleca się preparatów I generacji ze względu na ich istotne działania niepożądane, a przede wszystkim negatywny wpływ na stabilność filmu łzowego. W leczeniu ostrych stanów alergicznych narządu wzroku (AAC, ConBC) najlepiej zalecić nowsze preparaty doustne II generacji, o ile leczenie miejscowe lekiem przeciwhistaminowym II generacji nie jest wystarczające. Podczas leczenia PAC czy AKC, gdzie doustne preparaty II generacji są stosowane przewlekle, należy pamiętać, że taka terapia może prowadzić do zespołu suchego oka.2,9,22

Miejscowe

Preparaty I generacji (leki historyczne):

  • antazoline sulphate, difenhydramine, pheniramine – wszystkie w połączeniu z lekiem naczyniokurczącym: naphazoline nitrate lub tetryzoline hydrochloride są przeciwwskazane z powodu licznych działań niepożądanych,2
  • ketotifen fumarate – jedyny preparat z tej grupy stosowany w leczeniu alergii spojówek.

Preparaty II generacji:

  • emedastine difumarate, epinastine hydrochloride, azelastine hydrochlorideolopatadine hydrochloride.

Skuteczność leczenia miejscowego zależy od możliwości szybkiego uzyskania i długiego utrzymania maksymalnego stężenia leku w worku spojówkowym. Problem dotyczy wszystkich leków podawanych dospojówkowo. Należy podawać dokładnie po jednej kropli do odchylonej powieki dolnej, a następnie na chwilę zamknąć oczy. „Wlewanie” kropli do oczu powoduje paradoksalnie zmniejszenie ilości podanego leku w filmie łzowym. Nasilone objawy alergii oczu lepiej opanowują preparaty miejscowe niż doustne. Olopatadine hydrochloride uważana jest obecnie za najskuteczniejszy lek przeciwhistaminowy w usuwaniu objawów alergii oczu, również w zwalczaniu obrzęku powiek.2,19,22

Stabilizatory mastocytów i eozynofilów

  • lodoxamide tromethamine – obecnie najsilniejszy preparat, zalecany w leczeniu VKC i AKC i profilaktyce GPC,
  • kromoglikaniany:

  • – cromoglicate disodium – skuteczność roztworu 2% jest porównywalna z przemywaniem spojówek solą fizjologiczną,
    – cromoglicate disodium – roztwór 4%,
  • leki przeciwhistaminowe: emedastine difumarate, epinastine hydrochloride, azelastine hydrochlorideolopatadine hydrochloride. Niektórzy badacze przypisują im klinicznie istotne działanie na komórki zapalenia alergicznego.2,23,28

Glikokortykosteroidy

W chorobach alergicznych oczu są stosowane zarówno miejscowo, w postaci kropli lub iniekcji, jak i systemowo. Preparaty w postaci kropli do oczu to: dexamethasone i prednisolone acetate oraz trzy leki o najlepszym profilu bezpieczeństwa: fluorometholone, fluorometholone acetateloteprednol etabonate.

Niepożądane działania GKS stosowanych systemowo (sGKS) są powszechnie znane. Powikłania okulistyczne występują często po stosowaniu nie tylko sGKS, ale i w kroplach ocznych, szczególnie jeśli stosujemy je często lub długotrwale. Są to: nadkażenia bakteryjne i wirusowe, zaćma i jaskra.2,11,22,27

Z tego powodu decyzja o podaniu GKS w chorobach narządu wzroku oraz nadzór nad takim leczeniem należy wyłącznie do lekarzy okulistów.2

Osobnym zagadnieniem jest korzystny wpływ steroidów donosowych na objawy oczne. Mają one poprzez odruch nosowo oczny wpływ na objawy oczne alergii, np. fluticasone fuorate, mometasone fuorate czy triamcinolone acetonie. Powinny być wykorzystywane szczególnie przy leczeniu ARC oraz zawsze tam, gdzie próbujemy zmniejszyć dawkę GKS dospojówkowych.32

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Preparaty miejscowe:

  • diclofenac sodium – zalecany w leczeniu AKC, VKC i PAC – znacząco zmniejsza nadreaktywność spojówek, stabilizuje mastocyty i limfocyty, zmniejsza aktywność fibroblastów i komórek nabłonka spojówki,
  • indometacin,
  • kwas salicylowy – lek alternatywny do kropli z NLPZ, zalecany w VKC w dawce 50 mg/kg/dobę.

Uwaga! u osób z nadwrażliwością na NLPZ powyższe preparaty mogą wywołać atak astmy.

Leki immunosupresyjne

  • cyklosporyna A i mitomycyna C – stosowane przez okulistów w leczeniu VKC i AKC o ciężkim przebiegu z uszkodzeniem rogówki. W przypadku AKC z uogólnionymi zmianami skórnymi stosuje się cyklosporynę systemowo, a leczenie prowadzi dermatolog lub alergolog wspólnie z okulistą.
  • pimekrolimus i takrolimus – leczenie zmian powiekowych w ConBC, AKC i AZS. Bezpiecznej stosować te leki po uprzednim natłuszczeniu powiek preparatami do tego przeznaczonymi, np. Topialyse palpebral.

Leki naczyniokurczące – α-agoniści

Są to preparaty z reguły dostępne w aptekach bez recepty. Nie są zalecane w leczeniu alergii oka, ponieważ prowadzą do uzależnienia, nadmiernego wysychania spojówki, zaostrzenia jaskry.

Leczenie chirurgiczne

Leczenie operacyjne w alergiach ocznych można podzielić na dwie główne grupy:2

  • leczenie powikłań chorób alergicznych oczu: uszkodzenia rogówki i brzegów powiek, usuwanie brodawek olbrzymich,
  • leczenie powikłań polekowych, szczególnie po:

  • – stosowaniu leków przeciwhistaminowych – zespół suchego oka,
    – przewlekłej steroidoterapii miejscowej i ogólnej – zaćma i jaskra posteroidowa.

Piśmiennictwo:

1. Czajkowski J., Groblewska A.: Etiologiczny podział alergicznych chorób oczu. W: Czajkowski J. (red.): Alergiczne choroby oczu. Górnicki Wydawnictwo Medyczne, Wrocław 2003
2. Bogacka E., Górski P., Groblewska A. i wsp.: Polski Konsensus Diagnostyki i Leczenia Alergicznych Chorób Narządu Wzroku. Klin. Oczna., 2008; 4–6: 219
3. Johansson S.G., Bieber T., Dahl R. i wsp.: Revised nomenclature for allergy for global use: Report of the Nomenclature Review Committee of Word Allergy Organization, October 2003. J. Allergy Clin. Immunol., 2004; 113: 832–836
4. Bonini S.: Allergic conjunctivitis. The forgotten disease. W: Crameri R. (red.): Allergy and asthma in Modern Society: A scientific Approach. Chemical Immunol. Allergy, 2006; 91: 110–120
5. BenEzra D.: Classification of conjunctivitis and blepharitis. W: BezEzra D. (red.): Blepharitis and Conjunctivitis. Guidelines for Diagnosis and Treatment. Editorial Glosa., Barcelona 2006: 73–76
6. Pisella P.J., Fauquert J.L.: L’allergie oculaire: rapport annuel des Sociétés d’ophtalmologie de France. Bull. Soc. Ophthal. Fr., 2007; CVII: 1–328
7. Austin J.B., Kaur B., Anderson H.R. i wsp.: Hay fever, eczema, and wheeze: a nationwide UK study (ISAAC, international study of asthma and allergies in childhood). Arch. Dis. Child., 1999; 81: 225–230
8. Bousquet J., Khattaev N., Cruz A.A. i wsp.: Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma (ARIA) 2008 update (in collaboration with the World Health Organization, GA(2)LEN and AllerGen). Allergy, 2008; 63 (Supl. 86): 8–160
9. Abelson M.B.: Allergic disease of the eye. Saunders Co, Philadelphia 2001; 2: 133–145
10. Berdy G.J., Hedqvist B.: Ocular allergic disorders and dry eye disease: associations, diagnostic dilemmas and management. Acta Ophthalmol. Scand. Suppl., 2000; (230): 32–37
11. Bielory L.: Allergic and immunologic disorders of the eye. Part II: Ocular allergy. J. Allergy Clin. Immunol., 2000; 106: 1019–1032
12. Bogacka E.: Epidemiologia alergicznych chorób oczu. Pol. Merk. Lek., 2003; 84: 714–715
13. Nathan R.A., Meltzer E.O., Selner J.C., Storms W.: Prevalence of allergic rhinitis in the United States. J. Allergy Clin. Immunol., 1997; 6: 808–814
14. Cipriandi G., Cirillo I., Vizzaccaro A. i wsp.: Seasonal and perennial allergic rhinitis: is this classification adherent to real life? Allergy, 2005; 60: 882–887
15. Demoly P., Bousquet J.: Rhinite allerique. W: Vervolet D., Magnan A. (red.): Traité d’allergologie. Flammarion Médecine Sciences, 2003; 563–578
16. Riedi C.A., Rosário N.A., Ribas L.F. i wsp.: Increase in prevalence of rhinoconjunctivitis but not asthma and atopic eczema in teenagers. J. Investig. Allergol. Clin. Immunol., 2005; 15: 183–188
17. Napoli G., Allegri P., Callegarini L. i wsp.: Allergic conjunctivitis in young patients: diagnostic and therapeutic perspectives. Allergy, 2002; 57 (Supl. 73): 737
18. Gradman J., Wolthers O.D.: Allergic conjunctivitis in children with asthma, rhinitis and eczema in a secondary outpatient clinic. Pediatr. Allergy Immunol., 2006; 17: 524–526
19. Leonardi A.: In vivo diagnostic measurements of ocular inflammation. Curr. Opin. Allergy Clin. Immunol., 2005; 5: 464–472
20. Anderson D.F.: Management of seasonal allergic conjunctivitis (SAC): current therapeutic strategies. Clin. Exp. Allergy, 2001; 31: 823–826
21. Bourrier T.: L’immunotherapie specifique des allergens. W: Pisella P.J., Fauquert J.L. i wsp. (red.): L’Allergie Oculaire. Bull. Soc. Ophtham. Fr., 2007; CVII: 292–297
22. Leonardi A., Motterle L., Bortolotti M.: Allergy and the eye. Clin. Exp. Immunol., 2008; 153 (Supl. 1): 17–21
23. Bogacka E., Groblewska A.: Miejscowa reakcja alergiczna w spojówce implikacje terapeutyczne. Post. Dermat. Alergol., 2009; XXVI: 1–4
24. Doan S., Hourvitz D., Voigt M., Hoang Xuan T.: Keratokonjoctivite Vernale. W: Pisella P.J., Fauquert J.L. (red.): L’Allergie Oculaire. Bull. Soc. Ophtham. Fr., 2007; CVII: 198–220
25. Offiah I., Calder V.L.: Immune mechanisms in allergic eye diseases: what is new? Curr. Opin. Allergy Clin. Immunol., 2009; 9: 477–481
26. Chiambaretta F., Fauquert J.L.: Keratoconjonctivite Atopique. W: Pisella P.J., Fauquert J.L. (red.): L’Allergie Oculaire. Bull. Soc. Ophtham. Fr., 2007; CVII: 221–227
27. Leonardi A.: Emerging drugs for ocular allergy. Expert Opin. Emerg. Drugs, 2005; 10: 505–520
28. Creuzot Garcher C., Malet F.: La Conjonctivite Gigantopapillare. W: Pisella P.J., Fauquert J.L. (red.): L’Allergie Oculaire. Bull. Soc. Ophtham. Fr., 2007; CVII: 228–241
29. Pisella P.J.: Allergie et Lentilles de Contact. W: Pisella P.J., Fauquert J.L. (red.): L’Allergie Oculaire. Bull. Soc. Ophtham. Fr., 2007; CVII: 242–243
30. Collet E., Castelain M., Creuzot Garcher C.: Formes cliniques des allergies de contact oculaires et palpebrales. W: Pisella P.J., Fauquert J.L. (red.): L’Allergie Oculaire. Bull. Soc. Ophtham. Fr., 2007; CVII: 244–247
31. De Blay F., Lieutier Colas F., Lefevre Baloleydier A.: Allergies et environnement interieur. Risques et prevention. T. 1, Ed Margauxorange, Paris 2005
32. Origlieri C., Bielory L.: Intranasal corticosteroids: do they improve ocular allergy? Curr. Allergy Asthma Rep., 2009; 9: 304–310
Udostępnij:
Zobacz także

Dodaj swoją opinię

Dodawanie komentarzy tylko dla zalogowanych osób zawodowo związanych z ochroną zdrowia i uprawnionych do wystawiania recept lub osób prowadzących obrót produktami leczniczymi oraz studentów medycyny.

Konferencje i szkolenia

26-27 maja, Katowice
II Międzynarodowa Konferencja "Innowacje w okulistyce"
więcej »
1-4 czerwca 2017, Hangzhou
30th APACRS Annual Meeting
więcej »
2-3 czerwca 2017, Warszawa
Konferencja jaskrowo-zaćmowa "Glaucat" 2017
Zobacz wszystkie konferencje i szkolenia »

Zadaj pytanie ekspertowi

Nurtuje Cię jakiś problem? Szukasz odpowiedzi na pytania związane z tematyką serwisu? Nasza redakcja czeka na Twoje uwagi i propozycje tematów. Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!

Partner serwisu