Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Teoretyczne pokrycie serotypów pneumokoka a skuteczność szczepionek przeciwko pneumokokom

Data utworzenia:19.04.2017
Data aktualizacji: 08.05.2017
dr n. med. Joanna Stryczyńska-Kazubska
Katedra i Zakład Profilaktyki Zdrowotnej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Skróty: IChP – inwazyjna choroba pneumokokowa, KOROUN – Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego, PCV – skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PCV-10 – 10-walentna skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PCV-13 – 13-walentna skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom

Co to jest tzw. teoretyczne pokrycie serotypów pneumokoka i czym się różni od skuteczności szczepionki w profilaktyce chorób wywoływanych przez pneumokoki?

W Polsce typy serologiczne pneumokoka odpowiedzialne za zachorowania na IChP można określić w KOROUN. Badania te pozwalają ustalić, które serotypy są odpowiedzialne za zachorowania na IChP i jaki jest ich udział w zachorowaniach w poszczególnych grupach wiekowych Na podstawie tych danych wylicza się tzw. teoretyczne pokrycie serotypów przez dostępne szczepionki, tzn. jaki odsetek występujących w Polsce serotypów uwzględniono w składzie poszczególnych PCV (p. także pyt. Czy 3 dodatkowe typy pneumokoka uwzględnione w szczepionce PCV-13, w porównaniu z PCV-10, są częstą przyczyną inwazyjnej choroby pneumokokowej u dzieci w Polsce? – przyp. red.).

Na przykład na podstawie danych KOROUN dotyczących IChP w Polsce w 2015 roku wyliczono, że teoretyczne pokrycie serotypów u dzieci <2. roku życia wynosi 67,9% dla PCV-10, a w przypadku PCV-13 – 82,1%. Oznacza to tylko tyle, że w poszczególnych szczepionkach znajdują się antygeny pochodzące odpowiednio z 67,9 i 82,1% typów serologicznych. Pokrycie serotypów nie oznacza jednak rzeczywistej skuteczności ochronnej szczepionek. Nie można więc stwierdzić, że dzieci zaszczepione PCV-10 są chronione przed IChP w 67,9%, a uodpornione PCV-13 – w 82%.

Ocena skuteczności klinicznej szczepionek w profilaktyce zachorowań (np. IChP) u zaszczepionych osób powinna się opierać nie na teoretycznym założeniu, ale na rzeczywistych wynikach odpowiednich badań klinicznych z grupą kontrolną: badań z randomizacją (optymalnie) lub – gdy ich brak – badań obserwacyjnych (kohortowych, kliniczno-kontrolnych). W przypadku pneumokoków w badaniach takich oceniono również skuteczność obu szczepionek wobec IChP wywołanej przez poszczególne typy serologiczne uwzględnione w PCV-10 i PCV-13 (p. pyt. Która szczepionka skoniugowana przeciwko pneumokokom jest korzystniejsza dla małych dzieci? oraz tab. 1.tab. 2. – przyp. red.). Wartości te można wykorzystać do oszacowania przewidywanej skuteczności PCV w Polsce na podstawie naszej lokalnej epidemiologii (p. także Czy 3 dodatkowe typy pneumokoka uwzględnione w szczepionce PCV-13, w porównaniu z PCV-10, są częstą przyczyną inwazyjnej choroby pneumokokowej u dzieci w Polsce? – przyp. red.).

Jak wykazały wyniki dotychczasowych badań, skuteczność kliniczna zależy nie tylko od składu antygenowego szczepionek i częstości serotypów „szczepionkowych” w danej populacji w określonym wieku, ale także od rzeczywistego efektu ochronnego po podaniu preparatu, w tym ewentualnej odporności krzyżowej (np. w przypadku PCV-10 w zakresie ochrony przed IChP wywołaną przez serotyp 19A) oraz słabszej odpowiedzi ochronnej na niektóre antygeny, mimo iż wchodzą one w skład szczepionki (np. serotyp 19A i 3).

W ciągu kilku ostatnich lat opublikowano wyniki badań epidemiologicznych z grupą kontrolną przeprowadzonych w krajach Ameryki Północnej i Południowej oraz Europy, a skuteczność PCV-10 i PCV-13 w zapobieganiu IChP u dzieci w wieku <5 lat była w nich podobna (p. pyt. Jaka jest skuteczność kliniczna PCV-10 i PCV-13 w zapobieganiu zachorowaniom u dzieci na IChP oraz zapalenie ucha środkowego? – przyp. red.).

Piśmiennictwo:

1. www.ceestahc.org/slowniczek,E.html
2. Andrews N.J., Waight P.A., Burbidge P. i wsp.: Serotype-specific effectiveness and correlates of protection for the 13-valent pneumococcal conjugate vaccine: a postlicensure indirect cohort study. Lancet Infect. Dis., 2014; 14: 839–846
3. Oliveira L.H., Camacho L.A., Coutinho E. i wsp.: Impact and effectiveness of 10 and 13-valent pneumococcal conjugate vaccines on hospitalization and mortality in children aged less than 5 years in Latin American countries: a systematic review. PLoS One, 2016; 11: e01 667 366
4. Deceunick G., De Serres G., Boulianne N. i wsp.: Effectiveness of three pneumococcal conjugate vaccines to prevent invasive pneumococcal disease in Quebec, Canada. Vaccine, 2015; 33: 2684–2689
5. Moore M.R., Link-Gelles R., Schaffner W. i wsp.: Effectiveness of 13-valent pneumococcal conjugate vaccine for prevention of invasive pneumococcal disease in children in the USA: a matched case-control study. Lancet Respir. Med., 2016; 4: 399–406
6. Palmu A.A., Jokinen J., Borys D. i wsp.: Effectiveness of the ten-valent pneumococcal Haemophilus influenzae protein D conjugate vaccine (PHiD-CV10) against invasive pneumococcal disease: a cluster randomised trial. The Lancet, 2012. www.thelancet.com

Zadaj pytanie ekspertowi

Masz wątpliwości w zakresie szczepień? Nie wiesz jak postąpić? Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!

Konferencje i szkolenia

Warszawa – 20–21 października 2017 r.: Warszawska Jesień Pediatryczna 2017 - Krajowa Konferencja Szkoleniowa, szczegółowe informacje »

Przegląd badań