Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Czy szczepienie pacjentów z niedoborem odporności przeciwko pneumokokom jest skuteczne?

28.03.2017
dr n. med. Agnieszka Matkowska-Kocjan
Katedra i Klinika Pediatrii i Chorób Infekcyjnych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu

Skróty: IChP – inwazyjna choroba pneumokokowa, HSCT – przeszczepienie komórek hematopoetycznych szpiku, PCV – skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PCV-7 – 7-walentna skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PCV-10 – 10-walentna skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PCV-13 – 13-walentna skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, PPSV-23 – 23-walentna polisacharydowa szczepionka przeciwko pneumokokom

Czy szczepienie pacjentów z niedoborem odporności przeciwko pneumokokom jest skuteczne w zapobieganiu inwazyjnym zakażeniom pneumokokowym?

Zachorowalność na IChP jest około 12-krotnie większa u pacjentów z niedoborami odporności niż w populacji ogólnej, dlatego zapobieganie zakażeniom pneumokokowym w tej grupie ryzyka od dawna budzi zainteresowanie wakcynologów. Pierwsze historycznie szczepionki polisacharydowe (23-walentna polisacharydowa szczepionka przeciwko pneumokokom [PPSV-23]) charakteryzowały się małą skutecznością u pacjentów z niedoborami odporności. Czyste polisacharydy nie są wystarczająco immunogenne w warunkach upośledzenia mechanizmów immunologicznych.

Dopiero wprowadzenie szczepionek skoniugowanych (PCV-7, następnie PCV-10 i PCV-13) zapewniło lepszą profilaktykę IChP u pacjentów z pierwotnymi niedoborami odporności, pacjentów po leczeniu onkohematologicznym, zakażonych HIV i po przeszczepieniu narządów. Pacjenci z tych grup nadal nieco słabiej odpowiadają na szczepienia niż osoby zdrowe, jednak o wiele lepiej niż w przypadku zastosowania PPSV-23.

Madhi i wsp. zaobserwowali nieznacznie słabszą odpowiedź immunologioczną na 3 dawki PCV-10 zastosowane w ramach szczepienia pierwotnego u niemowląt zakażonych HIV (72% pozytywnych odpowiedzi na szczepienie ocenionych na podstawie miana swoistych przeciwciał w teście opsonofagocytozy) niż w grupie kontrolnej (79%), natomiast odpowiedź na dawkę uzupełniającą była już podobna w obu grupach. Natomiast French i wsp. wykazali, że skuteczność PCV-7 w zapobieganiu ponownemu zachorowaniu na IChP wywołaną przez typy uwzględnione w szczepionce lub spokrewniony typ 6A u dorosłych nosicieli HIV, którzy przebyli pierwszy epizod IChP, wyniosła 75% (95% CI: 30–90).

Z kolei w amerykańskim badaniu obserwacyjnym (dane ze stanu Tennessee) zauważono, że po wprowadzeniu programu powszechnych szczepień PCV-7, w porównaniu z okresem przed szczepieniami przeciwko pneumokokom, zapadalność na IChP u dzieci z niedokrwistością sierpowatą zmniejszyła się aż o 93%.

Dane dotyczące skuteczności PCV u chorych na nowotwory są ograniczone. Nie dysponujemy wiarygodną oceną skuteczności klinicznej w profilaktyce IChP. W obszernej metaanalizie dotyczącej szczepień przeciwko pneumokokom pacjentów z chorobami rozrostowymi oraz po przeszczepieniu komórek hematopoetycznych (HSCT) uwzględniono tylko badania oceniające immunogenność szczepionek (PCV i PPSV-23). Wykazano generalnie gorszą odpowiedź na szczepienie niż u osób zdrowych. Niemniej jednak wszyscy autorzy są zgodni, że odpowiedź ta jest na tyle satysfakcjonująca, że uzasadnia rutynowe stosowanie szczepień przeciwko pneumokokom u tych pacjentów, choć ostateczny efekt kliniczny jest niepewny (p. także W jakim schemacie podawać skoniugowane szczepionki przeciwko pneumokokom dzieciom z upośledzeniem odporności? Czy konieczne jest podanie dodatkowych dawek?, Czy szczepić przeciwko pneumokokom dzieci po przebyciu chemioterapii lub przeszczepieniu komórek hematopoetycznych szpiku? Jaki schemat zastosować? – przyp. red.).

Piśmiennictwo:

1. Johnston B.L., Conly J.M.: Immunization for bone marrow transplant recipients. Can. J. Infect. Dis., 2002; 13: 353–357
2. Parkkali T., Käyhty H., Ruutu T. i wsp.: A comparison of early and late vaccination with Haemophilus influenzae type b conjugate and pneumococcal polysaccharide vaccines after BMT. Bone Marrow Transplant., 1996; 18: 961–967
3. Shigayeva A., Rudnick W., Green K.: Invasive pneumococcal disease among immunocompromised persons: implications for vaccination programs. Clin. Infect. Dis., 2016; 62: 139–147
4. Cordonnier C., Averbuch D., Maury S., Engelhard D.: Pneumococcal immunization in immunocompromised hosts: where do we stand? Expert Rev. Vaccines, 2014; 13: 59–74
5. Halasa N.B., Shankar S.M., Talbot T.R. i wsp.: Incidence of invasive pneumococcal disease among individuals with sickle cell disease before and after the introduction of the pneumococcal conjugate vaccine. Clin. Infect. Dis., 2007; 44: 1428–1433
6. Madhi S.A., Koen A., Jose L. i wsp.: Vaccination with 10-valent pneumococcal conjugate vaccine in infants according to HIV status. Medicine (Baltimore), 2017; 96: e588
7. French N., Gordon S.B., Mwalukomo T. i wsp.: A trial of a 7-valent pneumococcal conjugate vaccine in HIV-infected adults. N. Engl. J. Med., 2010; 362: 812–822
8. Torre G., Mannocci A., Colamest V. i wsp.: Influenza and pneumococcal vaccination in hematological malignancies: a systematic review of efficacy, effectiveness, and safety. Mediterr. J. Hematol. Infect. Dis., 2016; 8: e2 016 044
9. Esposito S., Cecinati V., Brescia L. i wsp.: Vaccinations in children with cancer. 2010; 28: 3278–3284
10. Rubin L.G., Levin M.J., Ljungman P. i wsp.: 2013 IDSA clinical practice guideline for vaccination of the immunocompromised host. Clin. Infect. Dis., 2014; 58: 309–318

Zadaj pytanie ekspertowi

Masz wątpliwości w zakresie szczepień? Nie wiesz jak postąpić? Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!

Konferencje i szkolenia

Kraków – 22–23 września 2017 r.: Krakowska Jesień Pediatryczna 2017 - XVI Krajowa Konferencja Szkoleniowa, szczegółowe informacje »

Przegląd badań