Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Czy szczepienie BCG zapobiega zakażeniu prątkiem gruźlicy u dzieci?

23.06.2015
Omówienie artykułu: Effect of BCG vaccination against mycobacterium tuberculosis infection in children: systematic review and meta-analysis
A. Roy i wsp.
BMJ, 2014; 349: g4643 (doi: 10.1136/bmj.g4643)

Opracowała mgr Małgorzata Ściubisz
Skróty: BCG – szczepionka przeciwko gruźlicy, CI* – przedział ufności, IGRA – test wydzielania interferonu γ, RR* – ryzyko względne

* Kryteria wyboru badań, opis procesu kwalifikacji oraz słownik podstawowych pojęć używanych w opisie badań klinicznych znajdują się na stronie internetowej Medycyny Praktycznej w zakładce Artykuły (www.mp.pl/artykuly/slownik) oraz w Med. Prakt. Szczepienia. 1/2015, s. 44–45.

Wnioski: Szczepienie BCG zmniejsza ryzyko zakażenia prątkiem gruźlicy, jak również ryzyko przejścia zakażenia utajonego w czynną gruźlicę.

Metodyka: przegląd systematyczny z metaanalizą badań kohortowych (14); przeszukano 3 elektroniczne bazy publikacji medycznych za okres do 2013 roku

Populacja: 3855 dzieci w wieku <16 lat z Wielkiej Brytanii (4), Gambii (2), Hiszpanii (2), Grecji (1), Włoch (1), Indonezji (1), Turcji (1), Kambodży (1) i RPA (1), które miały kontakt z osobami chorymi na gruźlicę płucną

Interwencja: szczepienie BCG

Kontrola: dzieci nieszczepione przeciwko gruźlicy

Wyniki: Analizą objęto 14 badań kohortowych, w których uczestniczyło prawie 4000 dzieci w wieku <16 lat. We wszystkich badaniach zakwalifikowanych do analizy zakażenie prątkiem gruźlicy oceniano za pomocą testu IGRA (QuantiFERON lub ELISpot).
W grupach szczepionych BCG, w porównaniu z grupami kontrolnymi, stwierdzono (tab. 1.):
– mniejsze ryzyko zakażenia prątkiem gruźlicy, niezależnie od zastosowanego w diagnostyce testu IGRA;
– mniejsze ryzyko rozwoju czynnej gruźlicy;
– mniejsze ryzyko przejścia zakażenia prątkiem gruźlicy w czynną gruźlicę.

Tabela 1. Skuteczność rzeczywista (efektywność) szczepionki BCG, w porównaniu z grupą kontrolną, w zapobieganiu zakażeniom prątkiem gruźlicy i rozwojowi czynnej gruźlicy
Punkty końcowe Liczba badań Liczba pacjentów Grupa szczepiona (%) Grupa kontrolna (%) RRR (%) (95% CI)
zakażenie prątkiem gruźlicya 14 3855 35,2 44,6 19 (8–29)
ocena w teście QuantiFERONb 10 2356 36,9 50,2 22 (4–36)
ocena w teście ELISpotb 4 1499 34,2 40,8 17 (od -2 do 32)
zakażenie prątkiem gruźlicyc 6 1745 34,4 (408/1185)d 46,8 (262/560)d 27 (13–39)
aktywna gruźlicac 6 1745 2,4 (29/1185)d 11,8 (66/560)d 71 (42–85)
progresja zakażenia utajonego do aktywnej gruźlicyc 6 670 7,1 (29/408)d 25,2 (66/262)d 58 (23–77)
a podstawowa analiza, którą objęto wszystkie badania, niezależenie od zastosowanego testu IGRA
b analiza w podgrupach w zależności od zastosowanego testu IGRA
c dodatkowa analiza, którą objęto tylko te badania, w których oceniono skuteczność rzeczywistą BCG w zapobieganiu przejścia zakażenia prątkiem gruźlicy w czynną gruźlicę
d w nawiasie podano liczbę pacjentów
BCG – szczepionka przeciwko gruźlicy

Komentarz Redakcji

W odróżnieniu od wcześniejszej metaanalizy badań z randomizacją, która wykazała dużą skuteczność szczepienia BCG w profilaktyce czynnej gruźlicy, w tym zwłaszcza postaci rozsianych i gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (p. Skuteczność szczepienia przeciwko gruźlicy szczepionką BCG – przegląd systematyczny – przyp. red.), komentowana metaanaliza badań kohortowych objęła nowsze publikacje, w których do rozpoznania zakażenia M. tuberculosis zastosowano nowoczesny test IGRA. Umożliwiło to autorom ocenę skuteczności rzeczywistej (efektywności) BCG w profilaktyce nie tylko czynnej gruźlicy, ale i samego zakażenia prątkiem gruźlicy, co nie było możliwe w przypadku wcześniejszych badań, w których w diagnostyce zakażenia wykorzystywano próbę tuberkulinową (wynik dodatni uzyskiwano także u szczepionych BCG i zakażonych prątkami niegruźliczymi).

Okazało się, że BCG zmniejsza nie tylko ryzyko zachorowania na czynną gruźlicę czy progresji zakażenia, ale także ryzyko samego zakażenia. Ten wynik ma istotne znaczenie w realizacji programów szczepień przeciwko gruźlicy, wskazuje bowiem na korzyści z wczesnego szczepienia noworodków i niemowląt, aby jak najwcześniej ochronić je przed zakażeniem M. tuberculosis. Podobnie jak we wcześniejszej metaanalizie (p. wyżej), także i w komentowanej pracy skuteczność BCG była większa w krajach o klimacie umiarkowanym niż w strefie klimatu zwrotnikowego i podzwrotnikowego. Wadą metaanalizy jest kwalifikacja badań obserwacyjnych, kohortowych, które z definicji są narażone na większe ryzyko błędu systematycznego niż badania z randomizacją.

Zadaj pytanie ekspertowi

Masz wątpliwości w zakresie szczepień? Nie wiesz jak postąpić? Wyślij pytanie, dostaniesz indywidualną odpowiedź eksperta!

Przegląd badań