Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Jakie jest ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 na pokładzie samolotu?

05.08.2020
dr n. med. Agnieszka Wroczyńska1, dr n. med. Anna Kuna1, dr n. med. Weronika Rymer2
1 Klinika Chorób Tropikalnych i Pasożytniczych, Instytut Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni, Gdański Uniwersytet Medyczny
2 Katedra i Klinika Chorób Zakaźnych, Chorób Wątroby i Nabytych Niedoborów Odpornościowych, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Jak cytować: Wroczyńska A., Kuna A., Rymer W.: Podróże zagraniczne podczas pandemii COVID-19. Med. Prakt., 2020; 7-8: 147–156, 164

Skróty: CDC – Centers for Disease Control and Prevention, COVID-19 (coronavirus disease) – choroba spowodowana przez SARS-CoV-2, EASA – European Union Aviation Safety Agency, ECDC – European Centre for Disease Prevention and Control, IATA (Middle East respiratory syndrome coronavirus) – wirus bliskowschodniego zespołu niewydolności oddechowej, MSZ – Ministerstwo Spraw Zagranicznych, NaTHNaC – National Travel Health Network and Centre, SARS-CoV(-2) (severe acute respiratory syndrome coronavirus [2]) – koronawirus zespołu ostrej niewydolności oddechowej (2), UE – Unia Europejska, WHO (World Health Organization) – Światowa Organizacja Zdrowia

Jakie jest ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 na pokładzie samolotu?

Podczas obecnej pandemii udokumentowano wiele rejsów lotniczych, w których uczestniczyli objawowi lub bezobjawowi pasażerowie z COVID-19, ale opisano jedynie nieliczne przypadki zakażenia SARS-CoV-2 na pokładzie samolotu. W trakcie epidemii SARS w 2003 roku WHO oceniła ryzyko zakażenia SARS-CoV w czasie takiej podróży jako bardzo małe; tylko 4 przeloty, podczas których prawdopodobnie doszło do takiej transmisji, miały miejsce przed wprowadzeniem procedur prewencyjnych na lotniskach.

Jak dotąd opublikowano jeden przypadek zakażenia SARS-CoV-2, do którego prawdopodobnie doszło w samolocie przewożącym 335 pasażerów z Singapuru do Chin w styczniu br. Na pokładzie dużą grupę stanowili mieszkańcy Wuhanu, a u 16 osób potwierdzono COVID-19 podczas kwarantanny po tej podróży. Dwoje pasażerów wykazywało objawy już podczas kontroli po lądowaniu. Wywiad epidemiologiczny u wszystkich, z wyjątkiem jednego pasażera, wskazywał na zakażenie przed analizowanym przelotem.

W innych publikacjach, w których donoszono o możliwości zakażenia SARS-CoV-2 na pokładzie samolotu, nie przeprowadzono wystarczającej analizy epidemiologicznej.

Opisano natomiast wielogodzinny lot z Chin do Kanady, w którym uczestniczyła osoba z Wuhanu chora na COVID-19 (z objawami zakażenia na pokładzie samolotu) w styczniu br. Dochodzenie epidemiologiczne nie wykazało zakażeń wtórnych u ponad 350 pozostałych pasażerów i członków załogi. Także w analizie przebiegu repatriacji 11 pasażerów statku wycieczkowego Diamond Princess z Japonii do Izraela, wśród których u 2 osób rozpoznano zakażenie SARS-CoV-2, nie stwierdzono infekcji u pozostałych uczestników 13-godzinnego lotu.

Dane na temat potencjalnej transmisji SARS-CoV-2 w podróżach lotniczych zbiera także IATA. W analizie rejsów kilku dużych linii lotniczych przeprowadzonej przez IATA wraz z służbami sanitarnymi odpowiednich krajów zidentyfikowano jedno prawdopodobne zakażenie wtórne wśród pasażerów na pokładzie oraz 2 zakażenia wśród załogi podczas lotów, w których uczestniczyło łącznie ponad 125 000 osób, a u około 1100 z nich potwierdzono zakażenie COVID-19 po podróży.

Wszystkie te dane, choć wciąż skąpe, wskazują na małe ryzyko zakażenia SARS-CoV-2 na pokładzie samolotu. Tłumaczy się to brakiem bezpośredniego kontaktu twarzą w twarz wśród pasażerów na pokładzie, fizyczną barierą zapewnianą przez oparcia foteli oraz systemem wentylacji i charakterystyką krążenia powietrza w kabinie, które są regulowane przez międzynarodowe przepisy lotnicze i mają na celu minimalizację ryzyka rozprzestrzeniania drobnoustrojów podczas lotu. Świeże powietrze jest na bieżąco uzupełniane z zewnątrz, a całe powietrze wewnątrz samolotu jest wymieniane co kilka minut. W kabinie utrzymuje się wertykalny przepływ powietrza, co również może się przyczyniać do ograniczenia ryzyka zakażeń drogą kropelkową. Większość linii lotniczych wyposaża obecnie samoloty w filtry HEPA, zmniejszające ryzyko transmisji patogenów na pokładzie (ryc. 1). Dzięki tym zabezpieczeniom samolot wydaje się więc obecnie jednym z najbezpieczniejszych środków transportu publicznego. Do transmisji SARS-CoV-2 w podróżach powietrznych przyczynia się jednak także gromadzenie ludzi w bliskiej odległości podczas wsiadania i wysiadania z samolotu oraz duże zbiorowiska ludzi w portach lotniczych. W celu zmniejszenia zagrożenia COVID-19 na lotniskach ECDC wraz European Union Aviation Safety Agency (EASA) opublikowały wytyczne dla organizatorów transportu lotniczego dotyczące m.in. przemieszczania się pasażerów przed startem i po lądowaniu, wdrożenia sposobów ograniczania zakażeń SARS-CoV-2 drogą kontaktową (np. odprawy elektronicznej i dezynfekcji), stosowania masek wśród pasażerów i personelu, a wreszcie postępowania z objawowymi podróżnymi z podejrzeniem zakażenia SARS-CoV-2


Ryc. 1. Wentylacja i filtrowanie powietrza na pokładzie samolotu (na podstawie: https://www.bdl.aero/en/publication/what-is-needed-for-safe-air-travel-in-times-of-corona/, zmodyfikowane)

Piśmiennictwo:

  1. European Centre for Disease Prevention and Control: Considerations for travel-related measures to reduce spread of COVID-19 in the EU/EEA. ECDC, Stockholm, 2020. https:// www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/considerations-travel-related-measures-reduce-spread-covid-19-eueea (dostęp: 23.07.2020)
  2. International Air Transport Association: Restarting aviation following COVID-19 medical evidence for various strategies being discussed as at 09 June 2020 IATA Medical Advisory Group. https://www.iata.org/contentassets/f1163430bba94512a583eb6d6b24aa56/ covid-medical-evidence-for-strategies-200 609.pdf (dostęp: 23.07.2020)
  3. Centers for Disease Control and Prevention: Global COVID-19 pandemic notice. https:// wwwnc.cdc.gov/travel/notices/warning/coronavirus-global (dostęp: 05.06.2020)
  4. World Health Organization: Updated WHO recommendations for international traffic in relation to COVID-19 outbreak. https://www.who.int/news-room/articles-detail/ updated-who-recommendations-for-international-traffic-in-relation-to-covid-19-outbreak (dostęp: 29.02.2020)
  5. Vaidya R., Herten-Crabb A., Spencer J. i wsp.: Travel restrictions and infectious disease outbreaks. J. Travel Med., 2020; doi: 10.1093/jtm/taaa050
  6. European Centre for Disease Prevention and Control: Resurgence of reported cases of COVID-19 in the EU/EEA, the UK and EU candidate and potential candidates – 2 July 2020. ECDC, Stockholm, 2020
  7. European Centre for Disease Prevention and Control: Considerations for infection prevention and control measures on public transport in the context of COVID-19. Stockholm, ECDC, 29.04.2020. https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/covid-19-prevention-and-control-measures-public-transport (dostęp: 23.07.2020)
  8. World Health Organization: Advice on the use of masks in the context of COVID-19. Interim guidance. 05.06.2020. https://apps.who.int/iris/handle/10 665/331 693 (dostęp: 23.07.2020)
  9. Chiodini J.: COVID-19 and the impact on malaria. Travel Med. Infect. Dis., 2020; 35: 101 758; doi: 10.1016/j.tmaid.2020.101 758
  10. Nghochuzie N.N., Olwai Ch.O., Udoakang A.J. i wsp.: Pausing the fight against malaria to combat the COVID-19 pandemic in Africa: is the future of malaria bleak? Front Microbiol., 2020; 11: 1476; doi: 10.3389/fmicb.2020.01 476
  11. Vasquez-Chavesta A., Morán-Marinos C., Rodrigo-Gallardo P.K. i wsp.: COVID-19 and dengue: pushing the peruvian health care system over the edge. Travel Med. Infect. Dis., 2020; 36: 101 808; doi: 10.1016/j.tmaid.2020.101 808
  12. Junfang C., Hanqing H., Wei C. i wsp.: Potential transmission of SARS-CoV-2 on a flight from Singapore to Hanghzou, China: an epidemiological investigation. Travel. Med. Infect. Dis., 2020; 36: 101 816; doi: 10.1016/j.tmaid.2020.101 816
  13. Nir-Paz R., Grotto I., Strolov I. i wsp.: Absence of in-flight transmission of SARS-CoV-2 likely due to use of face masks on board. J. Travel Med., 2020; https://doi.org/10.1093/ jtm/taaa117
  14. Eldin C., Lagier J.C., Mailhe M., Philippe Gautret P.: Probable aircraft transmission of Covid-19 in-flight from the Central African Republic to France. Travel Med. Infect. Dis., 2020; 35: 101 643; doi: 10.1016/j.tmaid.2020.101 643
  15. Bourns L., Meghani H., Finkelstein M. i wsp.: Lack of COVID-19 transmission on an international flight. CMAJ, 2020; 192: E410; doi: 10.1503/cmaj.75 015
  16. European Union Aviation Safety Agency, European Centre for Disease Prevention and Control: COVID-19 Aviation Health Safety Protocol. Operational guidelines for the management of air passengers and aviation personnel in relation to the COVID-19 pandemic. Issue No: 02 – Issue date: 30/06/2020 (https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/ covid-19-aviation-health-safety-protocol)
  17. Kuna A., Gajewski M., Stańczak J. i wsp.: Evaluation of knowledge and use of the malaria prevention measures among the patients of the Department of Tropical and Parasitic Diseases University Center of Maritime and Tropical Medicine, Gdynia, based on a questionnaire performed in the years 2012–20. Przegl. Epidemiol., 2017; 71: 33–44
  18. World Health Organization: Regional Office for Europe: Guidance on routine immunization services during COVID-19 pandemic in the WHO European Region. 20.03.2020. https:// www.euro.who.int/en/health-topics/communicable-diseases/hepatitis/publications/2020/ guidance-on-routine-immunization-services-during-covid-19-pandemic-in-the-who-european-region, -20-march-2020 (dostęp: 23.07.2020)
  19. Rocklöv J., Sjödin H., Wilder-Smith A.: COVID-19 outbreak on the Diamond Princess cruise ship: estimating the epidemic potential and effectiveness of public health countermeasures. J. Travel Med., 2020; 27: taaa030; doi: 10.1093/jtm/taaa030
  20. Hogan A., Jewell B., Sherrard-Smith E. i wsp.: The Lancet Global Health Potential impact of the COVID-19 pandemic on HIV, tuberculosis, and malaria in low-income and middle-income countries: a modelling study. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(20)30 288–6
  21. Goeijenbier M., van Genderen P., Ward B.J. i wsp.: Travellers and influenza: risks and prevention. J. Travel Med., 2017; 24: taw078. https://doi.org/10.1093/jtm/taw078
  22. Wroczyńska A., Rymer W.: COVID-19 – co nowego. Med. Prakt., 2020; 5: 112–133
  23. Matkowska-Kocjan A., Wroczyńska A.: Szczepienia ochronne przeciwko chorobom związanym z podróżami zagranicznymi w codziennej praktyce lekarza POZ. Med. Prakt. Szczepienia, 2020, 2 (w druku)
  24. U.S. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention. Order Under Sections 361 & 365 of the Public Health Service Act (42 U.S.C. 264, 268) and 42 Code of Federal Regulations Part 70 (Interstate) and Part 71 (Foreign): No Sail Order and Other Measures Related to Operations https://www.cdc.gov/quarantine/pdf/ No-Sail-Order-Cruise-Ships-Second-Extension_07_16_2020-p.pdf (dostęp: 19.07.2020)
  25. Farnham A., Röösli M., Blanke U. i wsp.: Streaming data from a smartphone application: A new approach to mapping health during travel. Travel Med. Infect. Dis., 2018; 21: 36–42; doi: 10.1016/j.tmaid.2017.11.005
  26. Chu D., Akl E., Duda S. i wsp. Physical distancing, face masks, and eye protection to prevent person-to-person transmission of SARS-CoV-2 and COVID-19: a systematic review and meta-analysis. Lancet, 2020; https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)31 142–9
  27. Steffen R.: Travel vaccine preventable diseases—updated logarithmic scale with monthly incidence rates. J. Travel Med., 2018; 25. https://doi.org/10.1093/jtm/tay046

Zobacz także

Aktualna sytuacja epidemiologiczna w Polsce

COVID-19 - zapytaj eksperta

Masz pytanie dotyczące zakażenia SARS-CoV-2 (COVID-19)?
Zadaj pytanie ekspertowi!

Stacje sanitarno-epidemiologiczne i oddziały zakaźne w Polsce

Partnerem serwisu jest