Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Eutanazja i samobójstwo z pomocą lekarza – biała księga European Association for Palliative Care - strona 2

20.07.2016
Euthanasia and physician-assisted suicide: a white paper from the European Association for Palliative Care
Lukas Radbruch, Carlo Leget, Patrick Bahr, Christof Müller-Busch, John Ellershaw, Franco de Conno, Paul Vanden Berghe; on behalf of the board members of the EAPC
Palliative Medicine, 2016; 30: 104–116

Pojęcia i definicje

W tej części dokumentu przedstawiono definicje pojęć: opieka paliatywna, eutanazja, PAS, niepodejmowanie lub zaprzestanie terapii daremnej oraz sedacja paliatywna.

1. Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) opieka paliatywna to postępowanie, które poprawia jakość życia pacjentów i ich rodzin zmagających się z chorobą zagrażającą życiu, poprzez zapobieganie i łagodzenie cierpienia dzięki wczesnemu rozpoznaniu, właściwej ocenie i leczeniu bólu oraz innych dolegliwości natury fizycznej, psychospołecznej i duchowej.26
Zgodnie z definicją WHO opieka paliatywna afirmuje życie, a umieranie traktuje jako naturalny proces; jej intencją nie jest ani przyspieszanie, ani opóźnianie śmierci. Opieka paliatywna oferuje system wsparcia, by pomóc choremu żyć aktywnie, jak tylko to możliwe, aż do śmierci.
W całej Europie opieka paliatywna jest rozwijającą się i uznaną częścią opieki zdrowotnej. Jednocześnie trwają dyskusje dotyczące tego, jakie działania obejmuje opieka paliatywna oraz gdzie się zaczyna i gdzie kończy (w jakim stadium i rodzaju choroby, z jakim rokowaniem, z uwzględnieniem miejsca opieki).27,28 Opieka paliatywna ma zastosowanie we wczesnym okresie przebiegu choroby w połączeniu z innymi terapiami mającymi na celu przedłużenie życia, takimi jak chemioterapia lub radioterapia, oraz obejmuje badania diagnostyczne potrzebne do lepszego rozpoznania i opanowania dokuczliwych powikłań klinicznych. W podejściu do opieki paliatywnej i jej organizacji29 istnieją różnice regionalne, krajowe i kulturowe. Te różne punkty widzenia znajdują swe odzwierciedlenie także w praktyce.30

2. Eutanazja jest definiowana następująco: lekarz (lub inna osoba) w sposób zamierzony zabija człowieka, podając środki letalne na jego dobrowolną i świadomą prośbę.
Określenie „zabójstwo na życzenie” w odniesieniu do eutanazji stosuje się do opisu działania zwykle według następującej procedury: wstrzyknięcie barbituranu w celu wywołania śpiączki, a następnie wstrzyknięcie środka zwiotczającego mięśnie w celu zatrzymania oddychania, co powoduje śmierć pacjenta. Czy eutanazja może być usprawiedliwionym zabiciem na życzenie to już inna kwestia, którą rozpatrzymy później. Istnieje wyraźne rozróżnienie między tym co „jest” i tym, co „powinno” być.31
Zabicie osoby z użyciem farmaceutyków bez jej zgody, czyli wtedy, kiedy nie jest ona w stanie jej wyrazić albo wbrew jej woli, nie jest eutanazją lecz morderstwem. Eutanazja może być wyłącznie dobrowolna. 32
W związku z tym powinno się zrezygnować z często używanego określenia „eutanazja dobrowolna”, ponieważ może ono błędnie sugerować, że istnieją formy eutanazji, które nie są dobrowolne. W piśmiennictwie, jak również w debacie publicznej stosuje się czasem rozróżnienie między tzw. eutanazją czynną i eutanazją bierną. W naszej opinii to rozróżnienie jest niewłaściwe. Uważamy, tak jak w Holandii,33 że każda eutanazja jest z definicji eutanazją czynną, a więc eutanazja „bierna” stanowi sprzeczność samą w sobie (oksymoron).
Choć powyższe stwierdzenie uzyskało wysoki poziom zgody w procesie Delphi, nie udało się osiągnąć konsensusu w tej kwestii wśród członków zarządów krajowych towarzystw opieki paliatywnej w Europie. Różnice zdań zdawały się koncentrować na wyborze słowa „zabijanie”; ponadto w niektórych komentarzach twierdzono, że tylko lekarz może być uprawniony do wykonywania eutanazji, nikt inny.

3. Samobójstwo wspomagane definiuje się następująco: osoba umyślnie pomaga innej osobie zakończyć życie, na jej dobrowolną i świadomą prośbę.
W przeciwieństwie do eutanazji, w której sprawstwo spoczywa na innej osobie podającej środki letalne, w samobójstwie wspomaganym sprawstwo spoczywa na osobie, która pragnie zakończyć swoje życie. Proces podejmowania decyzji pozostaje w gestii osoby, która chce zakończyć swoje życie, i w tym punkcie samobójstwo nie różni się od eutanazji.
Sytuacja, gdy osoba dobrowolnie zaprzestaje jeść i pić, nie jest określana jako samobójstwo wspomagane, ponieważ nie wymaga pomocy ze strony innej osoby.

4. PAS jest definiowane w następujący sposób: lekarz umyślnie pomaga osobie zakończyć życie poprzez zapewnienie – na jej dobrowolną i świadomą prośbę – dostępu do środków letalnych, które ona sama może sobie podać.
Lekarz może być nakłaniany do pomocy w samobójstwie, ponieważ do wystawienia recepty lub udzielenia porady w zakresie stosowania środków letalnych jest potrzebna jego wiedza medyczna. Istnieją jednak swoiste problemy dotyczące PAS. Lekarze zazwyczaj traktują przynoszenie ulgi w cierpieniu lub wyleczenie pacjenta jako jedyny cel swojego działania, dlatego kiedy się angażują w proces zakończenie życia pacjentów, może to poważnie zagrozić właściwej relacji między nimi a pacjentami.
Żeby tego uniknąć, największy związek lekarzy w Holandii (KNMG) opracował stanowisko w sprawie roli lekarza w eutanazji i PAS, określając zadania i obowiązki wynikające z realizacji tych działań.34
Medykalizacja PAS jest poddawana krytyce jako etap procesu odchodzenia medycyny od jej roli opiekuńczej w stronę działań biznesowych, mających na celu zaspokojenie zapotrzebowania na konkretne usługi medyczne.35 Jednocześnie przedstawia się koncepcje alternatywne, w których eutanazję i PAS miałyby świadczyć osoby niebędące lekarzami.36 Opisano także różnice między szwajcarskim niemedycznym modelem prawnym i medycznym modelem prawnym w stanie Oregon, dotyczące roli osoby pomagającej w samobójstwie, jak również stanu zdrowia osoby popełniającej samobójstwo. 37 W Holandii rola lekarza w obecnej formie pomocy w umieraniu została w ostatnim czasie zakwestionowana za sprawą kampanii społecznej promującej pracowników niemedycznych przygotowanych do roli doradców, którzy pomagają pacjentowi doprecyzować życzenie śmierci i zastosować środek letalny dostarczony przez lekarza. Pojawia się także pojęcie autoeutanazji, w której pacjenci mogliby zakończyć własne życie przy wsparciu swoich dzieci.38
W ocenie PAS istotny jest nie tylko wymiar etyczny, ale także prawny. Na przykład w Niemczech lekarze (podobnie do rodziców, współmałżonków lub funkcjonariuszy policji) mają status gwaranta dobrostanu swoich pacjentów i są zobowiązani do podejmowania większego wysiłku w celu zapobieżenia samobójstwu, niż się tego oczekuje od innych osób. Mogą zatem odpowiadać za zabójstwo przez zaniechanie, jeśli pomogą pacjentowi w samobójstwie. Dodatkowo PAS może być karane z powództwa cywilnego.

5. Decyzje o nieleczeniu (NTD) określa się następująco: niepodjęcie lub zaprzestanie leczenia osoby z powodu medycznej daremności tej terapii albo na dobrowolną i świadomą prośbę tej osoby.
Zgodnie z przyjętą definicją NTD nie powinny być utożsamiane z eutanazją, ponieważ ich intencją nie jest przyspieszenie śmierci, ale raczej zaakceptowanie śmierci jako zjawiska naturalnego poprzez zaniechanie nieskutecznych, daremnych, bardzo uciążliwych lub niechcianych procedur przedłużających życie.39
NTD mogą się wiązać z daremnością terapii – na przykład decyzja o nieleczeniu antybiotykami umierającego chorego na zapalenie płuc i raka płuca. Innym przykładem może być decyzja o niepodjęciu chemioterapii czwartego rzutu u pacjenta z szybko postępującą chorobą nowotworową i z niedostateczną reakcją na dotychczas stosowane leczenie, jeśli ta chemioterapia niesie duże ryzyko skutków ubocznych lub zwiększa ryzyko zgonu wskutek leczenia. Decyzję o nieleczeniu z powodu daremności terapii należy przedyskutować z pacjentem i jego opiekunami. Mogą się pojawić problemy z pacjentami, którzy z powodu uporu lub desperacji podtrzymują życzenie daremnego leczenia.
Oprócz odstąpienia od terapii daremnej NTD mogą także dotyczyć decyzji pacjenta o niepodejmowaniu lub wstrzymaniu terapii. Stawia to często zespół terapeutyczny przed wyzwaniami o charakterze moralnym, na przykład kiedy pacjent z niewydolnością nerek decyduje się przerwać leczenie hemodializami lub jeśli pacjent z chorobą neuronu ruchowego i z całkowitą niewydolnością oddychania prosi o zaprzestanie mechanicznej wentylacji. Jednak procedura NTD sama w sobie nie jest sztucznym zakończeniem życia (jak to ma miejsce w przypadku eutanazji), ale raczej przyzwoleniem na nieuchronną śmierć będącą następstwem choroby. Prośby pacjentów o NTD wymagają otwartej i nacechowanej wrażliwością rozmowy, by mieć pewność, że pacjent i jego opiekunowie zostali odpowiednio poinformowani o konsekwencjach NTD i je rozumieją.

6. Sedację paliatywną definiuje się jako monitorowane stosowanie leków w celu wywołania stanu ograniczenia lub utraty świadomości (nieprzytomność), aby złagodzić cierpienie oporne na inne metody leczenia, w sposób etycznie akceptowany przez pacjenta, jego rodzinę i personel medyczny.40
Sedacja paliatywna jest praktyką akceptowaną etycznie, kiedy jest stosowana we właściwych sytuacjach.40 Biała księga EAPC na temat sedacji przedstawia ją jako ważną i niezbędną terapię u wybranych pacjentów w obszarze opieki paliatywnej, która łagodzi cierpienie oporne na inne metody leczenia. Jednak takie podejście wymaga uważności w odniesieniu do proporcjonalności, stosowania zasad dobrej praktyki lekarskiej oraz rozpatrzenia potencjalnego ryzyka i problematycznych sposobów postępowania, które mogą prowadzić do praktyk szkodliwych i nieetycznych.
Należy rzetelnie rozważyć potencjalne konflikty i problemy. Wskazanie, planowanie i zastosowanie sedacji powinno być oparte na jednomyślności w zespole terapeutycznym oraz na zgodzie między zespołem a pacjentem, i w większości przypadków także jego opiekunami. Szczegółowe wskazówki zostały zawarte w dokumencie EAPC dotyczącym sedacji paliatywnej.40
Definicja sedacji paliatywnej stanowi przedmiot wielu dyskusji, dotyczących wskazań medycznych, procesu podejmowania decyzji, norm etycznych, celów, form oraz założeń filozoficznych. Dyskusje te są także związane z różnymi kontekstami kulturowymi i organizacyjnymi, na przykład czy warunek konieczny dotyczący aspektu etycznego zawarty w ostatniej części definicji EAPC jest właściwy, czy też powinien zostać usunięty?40
Choć stwierdzenie to uzyskało wysoki poziom zgody w procesie Delphi, nie udało się osiągnąć pełnego konsensusu wśród członków zarządów krajowych towarzystw opieki paliatywnej w Europie. Warunek konieczny dotyczący aspektu etycznego wywołał wiele dyskusji zarówno wśród uczestników panelu, jak i wśród autorów tego dokumentu.

Podstawy filozoficzne opieki paliatywnej i przyjmowane podstawowe wartości

7. W opiece paliatywnej powszechnie uznawana i szanowana jest immanentna wartość każdej osoby jako autonomicznej i unikatowej jednostki w społeczeństwie. O ile to możliwe, pacjent zachowuje swoje prawo do samostanowienia w zakresie podejmowania decyzji dotyczących miejsca opieki, metod leczenia i dostępu do specjalistycznej opieki paliatywnej.28
W wyniku analiz definicji opieki paliatywnej stwierdzono, że główne jej cele stanowią: przynoszenie ulgi, zapobieganie cierpieniu oraz poprawa jakości życia pacjenta.41 Cele te opierają się na powszechnie uznawanych wartościach podstawowych, jak poszanowanie autonomii. Szczególny nacisk kładzie się na możliwość podejmowania decyzji dotyczących miejsca opieki, możliwości leczenia i dostępu do specjalistycznej opieki paliatywnej, przypisując tu istotną rolę podmiotowości pacjenta. W centrum opieki paliatywnej znajduje się istota ludzka. Opieka paliatywna powinna być realizowana w sposób pełny szacunku, otwarty i wrażliwy na wartości osobiste, kulturowe i religijne pacjenta, na jego wierzenia i praktyki, jak również z przestrzeganiem obowiązującego w każdym państwie prawa. Opieka paliatywna jest przede wszystkim skoncentrowana na pacjencie i uwarunkowana jego potrzebami indywidualnymi oraz rodzinnymi. Mogłaby być preferowana orientacja salutogenetyczna, podkreślająca możliwości i predyspozycje pacjentów, a nie tylko ich problemy.

strona 2 z 4
Zobacz także