Wpływ pandemii COVID-19 na rokowanie. Śmiertelność chorych na nowotwory w trakcie leczenia przeciwnowotworowego lub chemioterapii

dr n. med. Dariusz Stencel

Ryzyko powikłań i zgonów w wyniku zakażenia SARS-CoV-2 (COVID-19) nie jest dla wszystkich jednakowe. Chorzy na nowotwory, w tym na raka płuca, stanowią grupę szczególnie wysokiego ryzyka – zwłaszcza jeśli chodzi o osoby będące w trakcie systemowego leczenia przeciwnowotworowego.

Na podstawie analizy brytyjskiej bazy danych UK Coronavirus Cancer Monitoring Project (UKCCMP), w której znajdują się dane 800 chorych (dane z okresu od 18 marca do 26 kwietnia 2020 r.) stwierdzono, że u 412 (52%) chorych COVID-19 przebiegał łagodnie, natomiast 226 (28%) chorych zmarło, a ryzyko zgonu było statystycznie istotnie większe w przypadku chorych w zaawansowanym wieku [iloraz szans (odds ratio – OR) 9,42 (95% przedział ufności [confidence interval – CI] 6,56–10,02); p <0,0001], mężczyzn [1,67 (1,19-2,34); p = 0,003] oraz chorych z chorobami współistniejącymi, takimi jak nadciśnienie [1,95 (1,36–2,80); p <0,001] czy choroby układu sercowo-naczyniowego [2,32 (1,47–3,64)].

Po skorygowaniu o wiek, płeć i choroby współistniejące, wykazano statystycznie istotny wpływ chemioterapii na śmiertelność z powodu COVID-19 w porównaniu z chorymi niepoddawanymi chemioterapii [1,18 (0,81–1,72); p = 0,380]. Nie wykazano natomiast statystycznie istotnego wpływu na śmiertelność innych metod leczenia przeciwnowotworowego (takich jak immunoterapia, leczenie hormonalne, leczenie ukierunkowane molekularnie czy radioterapia) stosowanych w ciągu ostatnich 4 tygodni przed zakażeniem.

Łącznie 281 (35%) chorych otrzymywało leki cytotoksyczne w ciągu 4 tygodni przed uzyskaniem potwierdzenia zakażenia SARS-CoV-2. Po skorygowaniu o wiek, płeć i choroby współistniejące nie wykazano statystycznie istotnego wpływu chemioterapii na śmiertelność z powodu COVID-19 w porównaniu z pacjentami, którzy nie byli poddawani chemioterapii [1,18 (0,81-1,72); p=0,380]. Nie wykazano też statystycznie istotnego wpływu na śmiertelność innych metod leczenia przeciwnowotworowego, takich jak immunoterapia, leczenie hormonalne, leczenie ukierunkowane molekularnie czy radioterapia, stosowanych w ostatnich 4 tygodniach przed zakażeniem.

Tabela 1. Metody leczenia przeciwnowotworowego a śmiertelność z powodu COVID-19
rodzaj leczenia (liczba pacjentów) OR (95% CI) skorygowana wartość p
chemioterapia (281) 1,18 (0,81-1,72) 0,380
radioterapia (76) 0,65 (0,36–1,18) 0,159
immunoterapia (44) 0,59 (0,27–1,27) 0,177
leczenie ukierunkowane molekularnie (72) 0,83 (0,45–1,54) 0,559
leczenie hormonalne (64) 0,90 (0,49–1,68) 0,744

Porównując różne metody leczenia chorych na nowotwory, wykazano zwiększenie ryzyka zgonu jedynie w odniesieniu do chemioterapii nie-paliatywnej versus paliatywna: OR (59% CI) 0,40 (0,17–0,96); p = 0,040.

Interesującą analizę zależności pomiędzy różnymi rodzajami terapii systemowych, a przebiegiem COVID-19 przeprowadzili Luo i wsp. (Luo, 2020). Spośród 102 chorych 25% pacjentów otrzymywało inhibitory receptorów programowanej śmierci komórki (PD-1) w ciągu 6 tygodni przed uzyskaniem dodatniego wyniku wymazu w kierunku wirusa SARS-CoV-2, 14% chorych otrzymywało inhibitory PD-1 w skojarzeniu z chemioterapią w ciągu 3 tygodni przed wymazem. Samą chemioterapię w ciągu 3 tygodni przed wymazem stosowano u 25% chorych, a 10% otrzymywało inhibitory kinaz tyrozynowych w ciągu 1 tygodnia przed pobraniem wymazu.

We wszystkich wspomnianych grupach analizowano odsetek hospitalizacji, przyjęć na oddział intensywnej terapii/intubacji/pobytu na OIT bez intubacji oraz zgonów w porównaniu z pacjentami, u których nie stosowano odpowiednich terapii systemowych. Rzeczywiście, różne rodzaje terapii przeciwnowotworowej zwiększały często odsetki poszczególnych zdarzeń (tabela poniżej), jednak w żadnym z porównań nie wykazano statycznie istotnej różnicy.

Tabela 2. Związek rodzaju terapii przeciwnowotworowej z przebiegiem COVID - 19 (oprac. na podstawie Luo, 2020).
rodzaj leczenia czas przed rozpoznaniem COVID-19 (tyg.) odsetek poszczególnych zdarzeń w porównaniu z chorymi bez leczenia przeciwnowotworowego (%)
hospitalizacja przyjęcie na oddział intensywnej terapii/intubacja/pobytu w OIT bez intubacji zgon
inhibitory PD-1 6 68 vs 60 32 vs 34 20 vs 26
inhibitory PD-1 + chemioterapia 3 86 vs 58 43 vs 31 29 vs 24
chemioterapia 3 68 vs 60 44 vs 30 36 vs 21
TKI 1 70 vs 61 50 vs 32 10 vs 26

Bardzo niepokojące obserwacje dotyczyły nie tylko wpływu pandemii COVID-19 na chorych z rozpoznaniem choroby nowotworowej. W pracy Gil i wsp. opublikowanej w OWPK w 2020 r. wskazano także na zagrożenia związane z ograniczeniem diagnostyki i – ogólnie – zgłaszalności do placówek opieki medycznej. Autorzy wykazali, że w trakcie pandemii COVID-19 stwierdzono:

  • ↓ liczby skierowań do pilnej diagnostyki onkologicznej przez lekarzy POZ – pogorszenie dostępu do wybranych świadczeń
  • ↓ liczby badań profilaktycznych
  • ↓ liczby wykonywanych badań TK i MR
  • ↓ liczby wystawianych kart DILO o ok 40%
  • ↓ liczby wykonywanych badań molekularnych czynników predykcyjnych o około 20%
  • ↓ liczby chorych kwalifikowanych do programów lekowych o około 50%.

Takie opóźnienia i zaniechania przekładają się na rokowanie w przypadku rozpoznania nowotworowu złośliwego. Sud i wsp. (Sud, 2020) wykazali, że już 3-miesięczne opóźnienie rozpoznania różnych nowotworów w znaczący sposób skraca 10-letnie przeżycie netto, w różnych grupach wiekowych – od ułamka procenta nawet do kilkunastu procent.

strona 1 z 2