Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Elektrokardiograficzna próba wysiłkowa

lek. med. Paulina Brożek
Elektrokardiograficzna próba wysiłkowa

Co to jest elektrokardiograficzna próba wysiłkowa i na czym polega?

Elektrokardiograficzna próba wysiłkowa, potocznie nazywana testem wysiłkowym, jest badaniem, które ma na celu zdiagnozowanie przyczyn bólów w klatce piersiowej, ocenę skuteczności prowadzonego leczenia niewydolności serca lub określenie rokowania pacjenta po przebytym zawale serca. Podczas badania pacjent z przyklejonymi elektrodami na klatce piersiowej ćwiczy na ergometrze lub chodzi na bieżni. W trakcie próby wysiłek fizyczny, który wykonuje pacjent jest stopniowo zwiększany. Podczas testu wykonuje się badanie elektrokardiograficzne (EKG), dzięki przyklejonym elektrodom. Badanie jest niedrogie, proste w wykonaniu i nieinwazyjne (nie narusza tkanek organizmu), w związku z czym jest często wykonywane.

Podczas wysiłku fizycznego dochodzi do zwiększonego zapotrzebowania na tlen, co organizm kompensuje poprzez zwiększanie przepływu krwi przez naczynia wieńcowe (naczynia, które zaopatrują serce w krew). U pacjenta z niewydolnością przepływu przez naczynia serca po przekroczeniu pewnego wysiłku nie ma możliwości dalszej kompensacji wysiłku fizycznego i pojawiają się cechy niedokrwienia mięśnia sercowego (patrz tab. 1.).

Tabela 1. Cechy niedokrwienia mięśnia sercowego
Lokalizacja bólu Rodzaj bólu czynniki wywołujące ból Promieniowanie bólu
Za mostkiem dławienie wysiłek fizyczny lewe ramię
pieczenie stres cała kończyna górna lewa
ściskanie zimne powietrze żuchwa
ucisk emocje gardło
szyja

Wielkość wysiłku, który został wykonany przez pacjenta określa się w różnych jednostkach, zależnie od tego, czy pacjent chodził na bieżni czy jeździł na rowerze stacjonarnym. Jeśli pacjent ćwiczył na ergometrze, stosuje się jednostki mocy (wat), natomiast w przypadku bieżni używane są jednostki metaboliczne (MET). Jeden MET odpowiada spoczynkowemu zużyciu tlenu i wynosi 3,5 ml/kg mc./min.

Jakie są wskazania do elektrokardiograficznej próby wysiłkowej?

Lekarz zleci wykonanie elektrokardiograficznej próby wysiłkowej w następujących przypadkach:

  1. Przy podejrzeniu choroby wieńcowej u pacjentów ze średnim ryzykiem jej wystąpienia (ryzyko określa lekarz). Badanie ma na celu potwierdzenie lub wykluczenie choroby wieńcowej. Choroba wieńcowa charakteryzuje się niedostatecznym ukrwieniem serca, spowodowanym zwężeniem tętnic wieńcowych (naczyń zaopatrujących mięsień sercowy w krew).
  2. U chorych na niestabilną chorobę wieńcową, u których nie występują zmiany w EKG podczas bólu w klatce piersiowej.
  3. W celu oceny rokowania u pacjentów po świeżo przebytym zawale serca.
  4. Badanie dotyczy zarówno pacjentów, którzy byli leczeni w sposób inwazyjny, jak i pacjentów, którzy nie zakwalifikowali się do powyższego leczenia. Badania nie można przeprowadzić wcześniej, niż po drugiej dobie od wystąpienia zawału serca.
  5. U pacjentów z niedomykalnością zastawki aortalnej serca lub z blokiem serca stopnia III (blok przedsionkowo-komorowy) badanie przeprowadza się, aby ocenić wydolność fizyczną pacjenta.
  6. U pacjentów z wszczepionym stymulatorem serca badanie ma na celu zbadanie jego funkcjonowania.

Wykonanie elektrokardiograficznej próby wysiłkowej ma na celu określenie stopnia zaburzeń przepływu krwi przez naczynia wieńcowe i ustalenie dalszego postępowania – obserwację pacjenta i badania kontrolne lub wprowadzenie leczenia farmakologicznego lub inwazyjnego.

Jak przebiega elektrokardiograficzna próba wysiłkowa?

Elektrokardiograficzna próba wysiłkowa zawsze przeprowadzana jest w obecności lekarza, a w pomieszczeniu powinien znajdować się zestaw do udzielenia pomocy w nagłych przypadkach.

Na początku osoba przeprowadzająca badanie poprosi pacjenta o rozebranie się od pasa w górę, w celu przyklejenia elektrod, które będą przekazywały informacje na temat pracy serca.

Elektrody przyklejane są na klatce piersiowej i tułowiu pacjenta. Elektrody przedsercowe od V1 do V6 (umieszczone na klatce piersiowej) mają taką samą lokalizację, jak podczas klasycznego badania elektrokardiograficznego, natomiast pozostałe 4 elektrody przyklejane są na tułowiu, a nie na kończynach górnych i dolnych, tak jak podczas standardowego badania EKG. Dwie elektrody naklejane są pod obojczykami, natomiast dwie pozostałe umieszczane są w połowie odległości między łukiem żebrowym a grzbietem kości biodrowej.

Dodatkowo na ramieniu pacjenta umieszczany jest mankiet do mierzenia ciśnienia tętniczego podczas badania. W momencie, gdy pacjent jest gotowy do badania, proszony jest o rozpoczęcie wykonywania ćwiczeń. Podczas próby stale jest kontrolowany zapis EKG oraz dodatkowo rejestrowany jest zapis elektrokardiogramu w 1-minutowych odstępach. Konieczne jest też kontrolowanie ciśnienia tętniczego, które mierzone jest podczas wysiłku co 3 minuty. Na zdjęciu pokazano przebieg badania z użyciem bieżni ruchomej.

Kiedy osoba przeprowadzająca badanie zdecyduje o końcu próby, pacjent zaprzestaje wykonywania wysiłku fizycznego i już w spoczynku wykonywane są dalsze, kontrolne zapisy EKG, w 1., 3., 6. i 9. minucie po zakończeniu ćwiczeń. Dane uzyskane podczas badania przekazywane są do lekarza prowadzącego, który będzie interpretował zapis EKG.

Jak duży wysiłek fizyczny będzie musiał wykonać pacjent?

W przypadku badania przeprowadzanego na ergometrze rowerowym rozpoczyna się od obciążenia 50 W, a u osób z wcześniej rozpoznaną chorobą układu sercowo-naczyniowego badanie rozpoczyna się od obciążenia 25 W i w miarę trwania badania stopniowo zwiększa się obciążenie o 25 W co 3 minuty.

Jeśli badanie jest przeprowadzane z wykorzystaniem bieżni ruchomej, badanie rozpoczyna się od prędkości przesuwu bieżni 2,7 km/h przy nachyleniu 10%, natomiast u osób obciążonych chorobami układu sercowo-naczyniowego rozpoczyna się od nachylenia 0%. Co 3 minuty osoba przeprowadzająca badanie zwiększa prędkość i nachylenie bieżni.

Jak długo trwa badanie?

Badanie zostanie zakończone, gdy:

  • Zostanie uzyskana maksymalna częstotliwość rytmu serca lub u pacjenta pojawią objawy (patrz tab. 2.), które zadecydują o zakończeniu badania (ten rodzaj próby nazywany jest maksymalną próbą wysiłkową ograniczoną objawami).
  • Zostanie uzyskane 85–90% maksymalnej częstotliwości rytmu (tzw. submaksymalna próba wysiłkowa). Orientacyjnie wartość maksymalnej częstotliwości rytmu oblicza się poprzez odjęcie od liczby 220 wiek pacjenta. Np. dla 52-letniego pacjenta maksymalna częstotliwość rytmu wynosi 168.

Tabela 2. Wskazania do zakończenia badania
wskazania bezwzględne:
jeśli pojawią się poniższe objawy należy od razu zakończyć próbę
wskazania względne:
jeśli pojawią się poniższe objawy osoba, która przeprowadza badanie zdecyduje czy należy zakończyć badanie


objaśnienia
spadek ciśnienia skurczowego o więcej niż o 10 mm Hg wraz z bólem w klatce piersiowej lub zmianami w EKG charakterystycznymi dla dławicy piersiowej spadek ciśnienia skurczowego więcej niż o 10 mm Hg bez towarzyszących innych objawów



dławica piersiowa występuje przy niewydolności tętnic wieńcowych i objawia się dusznością, gniotącym, piekącym bólem za mostkiem, który może promieniować do lewego barku lub ramienia

powyższym objawom towarzyszy niepokój i kołatanie serca.
ból w klatce piersiowej, charakterystyczny dla dławicy piersiowej narastający ból w klatce piersiowej, który nie jest typowy dla dławicy piersiowej
trudność w monitorowaniu ciśnienia i EKG podczas badania wzrost ciśnienia skurczowego >250 mm Hg lub rozkurczowego >115 mm Hg
bladość lub zasinienie skóry ogólne zmęczenie, duszność
poważne zmiany w EKG
zawroty głowy kurcze i ból mięśni kończyn dolnych
życzenie pacjenta

Po zakończonym badaniu lekarz porównuje wyniki badania elektrokardiograficznego zebrane podczas wykonywania próby i ocenia zmiany, jakie zaszły pod wpływem wysiłku fizycznego.

Następnie lekarz decyduje o dalszym postępowaniu i leczeniu pacjenta.

Interpretacja wyniku elektrokardiograficznej próby wysiłkowej u pacjentów po przebytym świeżym zawale serca.

U pacjentów, którzy świeżo przebyli zawał serca i nie byli zakwalifikowani do leczenia inwazyjnego (angioplastyki wieńcowej – PCI lub założenia tzw. bypassów – CABG) wykonanie testu wysiłkowego pozwala na określenie rokowania. Jeśli ból dławicowy lub istotne zmiany w EKG pojawiły się przed uzyskaniem 5 punktów, MET lub przed wzrostem częstotliwości rytmu serca powyżej 130/min, to rokowanie u pacjenta jest poważne i należy wykonać koronarografię (inwazyjne badanie z wprowadzeniem cewnika do serca w celu oceny tętnic serca).

U pacjentów ze świeżym zawałem serca, którzy byli leczeni w sposób inwazyjny, pomiędzy 3. a 5. dniem od wystąpienia zawału serca wykonuje się elektrokardiograficzną próbę wysiłkową. Celem badania jest ocena skuteczności zabiegu. Jeśli u powyższej grupy pacjentów wystąpi ból w klatce piersiowej, ponownie wykonuje się próbę wysiłkową.

Jak przygotować się do elektrokardiograficznej próby wysiłkowej?

Pacjent przez 3 godziny przed badaniem nie powinien przyjmować żadnych posiłków ani palić papierosów, dodatkowo przez 12 godzin przed próbą wysiłkową nie należy wykonywać wysiłku fizycznego (ćwiczenia, dźwiganie ciężkich przedmiotów, długie spacery).

Na ogół najdogodniej jest, jeśli pacjent przed próbą odstawi leki, które mogą wpłynąć na wynik badania. Należy jednak zapytać lekarza zlecającego badanie, czy należy odstawić leki, a jeśli tak, to które i na jak długo przed badaniem. Jeśli próba wykonywana jest w celu określenia skuteczności stosowanego leczenia, nie należy odstawiać przyjmowanych leków.

Dodatkowo przed wykonaniem próby wysiłkowej pacjenta powinien zbadać lekarz oraz wykonać kontrolne badanie EKG.

Jakie są przeciwwskazania do elektrokardiograficznej próby wysiłkowej?

Elektrokardiograficznej próby wysiłkowej nie wolno wykonywać u pacjentów z ciężkim zwężeniem zastawki aortalnej lub zapaleniem mięśnia sercowego albo osierdzia.

Pacjenci z niestabilną chorobą wieńcową lub z niewydolnością serca, którzy nie stosują leczenia farmakologicznego, oraz pacjenci z zaburzeniami rytmu i towarzyszącymi objawami również nie mogą wykonywać elektrokardiograficznej próby wysiłkowej. Kolejną grupą chorób, które bezpośrednio zagrażają życiu pacjenta i podczas których nie można wykonać próby wysiłkowej są ostre rozwarstwienie aorty, świeży zator tętnicy płucnej lub zawał płuca i świeży zawał serca (badania nie można wykonać w ciągu 2 pierwszych dni od początku wystąpienia zawału serca).

Istnieje również grupa pacjentów, u których wykonanie elektrokardiograficznej próby wysiłkowej jest przeciwwskazane, jednak jeśli lekarz zdecyduje, że wykonanie próby jest konieczne, można rozważyć przeprowadzenie badania. Objawy, które należą do tej grupy są następujące:

  • kardiomiopatia przerostowa (przerost i nieprawidłowa struktura mięśnia sercowego)
  • zaburzenia elektrolitowe (nieprawidłowy poziom poszczególnych pierwiastków w osoczu krwi)
  • zwężenie lewej tętnicy wieńcowej
  • zwężenie średniego stopnia zastawki aortalnej
  • blok przewodzenia impulsów w sercu (tzw. blok AV).

Również niezdolność fizyczna lub psychiczna pacjenta do wykonania próby wysiłkowej oraz nadciśnienie tętnicze powyżej 200/110 mm Hg stanowią przeciwwskazanie do wykonania badania.

Jeśli u mężczyzny w wieku ?40 lat lub u kobiety w wieku ?60 lat wystąpi typowy dławiący, gniotący ból wieńcowy w klatce piersiowej, promieniujący do lewego barku lub przedramienia oraz duszność, nie wykonuje się testu wysiłkowego. Alternatywnym badaniem u tych pacjentów jest koronarografia.

Jakie powikłania mogą wystąpić po wykonaniu elektrokardiograficznej próby wysiłkowej?

Ponieważ elektrokardiograficzna próba wysiłkowa wykonywana jest często u pacjentów obciążonych chorobami układu sercowo-naczyniowego i wymaga aktywności fizycznej, często dochodzi do pojawienia się następujących powikłań w trakcie lub po zakończeniu badania. Pacjent może odczuwać zawroty głowy, kołatanie serca, spadek ciśnienia lub może dojść do omdlenia. Dodatkowo mogą pojawić się zaburzenia rytmu serca, a w rzadkich przypadkach może nawet wystąpić zawał serca.

Badanie jest uważane za bezpieczne i przeprowadzane jest w obecności lekarza, jednak w pierwszej dobie po wykonaniu badania u 8 osób na 10 000 (0,08%) dochodzi do wystąpienia zawału serca lub zgonu. Dane te dotyczą osób, u których badanie przeprowadzano, aby potwierdzić lub wykluczyć chorobę wieńcową.

U pacjentów ze świeżym zawałem serca ponowny zawał lub zgon w ciągu 24 h po badaniu dotyczy 12 osób na 10 000 (0,12%).

Jak postępować po elektrokardiograficznej próbie wysiłkowej?

Jeśli po badaniu wystąpi ból w klatce piersiowej promieniujący do lewego barku, ramienia, łopatki lub żuchwy, z towarzyszącą dusznością i uczuciem lęku, należy takie objawy od razu zgłosić lekarzowi. Jeśli po wykonanym badaniu pacjent przebywa w domu, należy wezwać karetkę pogotowia i poinformować ratowników medycznych o przebytym badaniu.

27.01.2017
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?