Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Nieinwazyjne badania hemodynamiczne tętnic obwodowych

lek. med. Klaudia Knap
Nieinwazyjne badania hemodynamiczne tętnic obwodowych

Co to jest nieinwazyjne badanie hemodynamiczne tętnic obwodowych i na czym polega?

Choroba naczyń obwodowych dotyczy najczęściej dużych tętnic dostarczających krew do kończyn dolnych i stóp, i powoduje ich niedokrwienie. Najczęściej niedokrwienie kończyn dolnych jest spowodowane zmianami miażdżycowymi. Nawracający ból kończyny dolnej związany z chodzeniem i spowodowany niedokrwieniem nazywamy chromaniem przestankowym. Ból ten jest wywoływany w sposób powtarzalny przez określony wysiłek fizyczny i typowo ustępuje w ciągu kilku minut po odpoczynku.

Dokładnie zebrany wywiad w połączeniu z wynikami badania fizykalnego oraz badań dodatkowych umożliwiają zlokalizowanie zwężeń tętnic, przeprowadzenie diagnostyki różnicowej oraz stanowią punkt odniesienia do oceny postępu choroby.

Narzędzia służące do nieinwazyjnej oceny krążenia tętniczego to:

  • wskaźnik kostkowo-ramienny (ABI)
  • pomiary segmentarnych ciśnień skurczowych
  • pletyzmografia segmentarna
  • badanie ultrasonograficzne (ocena doplerowska przepływu)
  • badania czynnościowe z użyciem bieżni ruchomej.

Wskaźnik kostkowo-ramienny

Wskaźnika kostkowo-ramiennego (ankle-brachial index – ABI) używa się do oceny stanu naczyń tętniczych kończyn dolnych. Obliczenie wartości ABI stosuje się jako badanie przesiewowe w diagnostyce przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych, a także w monitorowaniu postępu choroby i wyników leczenia, zwłaszcza operacyjnego i interwencji wewnątrznaczyniowych. ABI wyraża stosunek ciśnienia na tętnicy stopy do wyższego z ciśnień zmierzonych na obu tętnicach ramiennych.

Prawidłowa wartość wskaźnika wynosi 0,9–1,15. Wartości poniżej 0,9 świadczą o obecności zwężeń, a wynik powyżej 1,15 przemawia za nieprawidłową sztywnością naczyń, występującą na przykład u chorych na cukrzycę. Jest to jedno z istotnych badań stosowanych w diagnostyce stopy cukrzycowej, choroby Buergera, miażdżycy oraz objawów chromania przestankowego.

Badania czynnościowe z użyciem bieżni ruchomej

W razie wątpliwości diagnostycznych, szczególnie przy granicznych wartościach wskaźnika kostkowo-ramiennego oraz w celu obiektywizacji dystansu chromania, wykonuje się próbę wysiłkową na bieżni ruchomej, połączoną z oceną ABI przed wysiłkiem i na szczycie wysiłku. Jest to najlepsza metoda oceny ograniczenia sprawności czynnościowej oraz stopnia nasilenia zmian miażdżycowych u chorych z chromaniem przestankowym. W razie niemożności wykonania testu na bieżni ruchomej, alternatywnym badaniem jest test stawania na palcach (do momentu wystąpienia bólu) i pomiar ABI przed testem i po nim.

Pomiary segmentarnych ciśnień skurczowych

Pomiary segmentarnych ciśnień skurczowych na różnych poziomach kończyny dolnej pozwalają z dużym prawdopodobieństwem wykryć i zlokalizować istotne zwężenia tętnic. Połączenie pomiarów segmentarnych spoczynkowych z próbą czynnościową w znacznym stopniu poszerza wiedzę o patologii w obrębie badanego naczynia.

Pletyzmografia segmentarna

Pletyzmografia segmentarna to badanie polegające na graficznej rejestracji zmian objętości kończyn, wykorzystując aparaty rejestrujące minimalne zmiany objętości kończyny w trakcie kolejnych ewolucji serca. Najczęściej stosowaną metodą jest tak zwana pletyzmografia pneumatyczna (nazywana również oscylometrią), w której czujnikiem są opaski wypełniane powietrzem, takie jak mankiety do pomiaru ciśnienia tętniczego. Metoda ta umożliwia ocenę symetrii ukrwienia kończyn oraz stopnia ich niedokrwienia.

Dokładność rozpoznania i lokalizacji istotnych zmian zarostowych tętnic za pomocą samego pomiaru segmentarnych ciśnień skurczowych lub samej pletyzmografii segmentarnej wynosi 85% (w porównaniu z angiografią). Zastosowanie obu metod zwiększa ją do ponad 95%, dlatego w diagnostyce chorych z przewlekłym niedokrwieniem kończyn dolnych badania te często wykonuje się jednocześnie.

Badanie ultrasonograficzne z doplerowską oceną przepływu

Jest to badanie uzupełniające pomiar ciśnień segmentarnych. Za pomocą głowicy ultrasonograficznej rejestruje się falę prędkości przepływu w tętnicach kończyny dolnej (udowej, podkolanowej, piszczelowej tylnej i grzbietowej stopy). Dla zwiększenia dokładności badania można również przeprowadzić pomiar ilościowy. Wyniki zależą jednak w znacznym stopniu od wprawy i umiejętności osoby wykonującej badanie.

Opisane wyżej badania są bezbolesne, szybkie, tanie i w większości przypadków na tyle dokładnie lokalizują zmiany zarostowe w tętnicach, że bardzo rzadko wskazane jest wykonywanie dodatkowych badań u chorych z chromaniem przestankowym. Główną słabością tych metod jest fakt, że umożliwiając umiejscowienie zmiany istotnej hemodynamicznie, nie pozwalają określić jej charakteru, co często wpływa na decyzję o sposobie leczenia (np. wykonanie angioplastyki balonowej). W przypadku zmian kwalifikujących się do leczenia inwazyjnego należy zatem wykonać dodatkowe badania obrazowe (angiografia, badanie z kolorowym doplerem, angiografia rezonansu magnetycznego, spiralna tomografia komputerowa).

Jakie są wskazania do nieinwazyjnych badań hemodynamicznych tętnic obwodowych?

Wskazaniem są wymienione poniżej objawy zgłaszane przez pacjenta:

  • chromanie przestankowe – bóle kończyn związane z niedokrwieniem, występujące zazwyczaj w trakcie oraz po wysiłku, ustępujące po odpoczynku
  • marznięcie dystalnych części kończyn – np. palców stóp
  • drętwienia, parestezje kończyn dolnych
  • bóle kończyn dolnych w spoczynku
  • niegojące się rany i nieleczące się owrzodzenia kończyn dolnych.

Wymienione badania wykonuje się w celu rozpoznawania, monitorowania postępu choroby (zmian miażdżycowych upośledzających przepływ w tętnicach kończyn), leczenia oraz ewentualnej (wstępnej) kwalifikacji do zabiegów naprawczych (rewaskularyzacyjnych).

Jak przebiega nieinwazyjne badanie hemodynamiczne tętnic obwodowych?

Pomiary wskaźnika kostkowo-ramiennego (ABI) wykonuje się u pacjenta leżącego, za pomocą prostego urządzenia – tak zwanego. ślepego doplera fali ciągłej. Na kończynę powyżej kostek zakłada się opaskę sfigmomanometru. Za pomocą doplerowskiego detektora znajduje się przepływ w tętnicy położonej obwodowo (dystalnie) od miejsca założenia opaski – na tętnicach zlokalizowanych na grzbietowej powierzchni stopy lub w okolicy kostki przyśrodkowej. Opaskę pompuje się aż do uzyskania ciśnienia powodującego ustanie przepływu w tętnicy obwodowej, a następnie powoli wypuszcza się powietrze z mankietu. Powrót przepływu w tętnicy obwodowej sygnalizuje zrównanie się ciśnienia w mankiecie z ciśnieniem w tętnicy na wysokości, na której założona jest opaska sfigmomanometru. Do obliczenia ABI przyjmuje się wyższe ze zmierzonych ciśnień na stopie oraz wyższe z ciśnień zmierzonych na kończynach górnych.

W próbie czynnościowej na bieżni ruchomej pacjent idzie ze stałą prędkością i przy stałym nachyleniu bieżni tak długo, aż wystąpi ból w kończynie lub wyczerpie się założony limit czasu. Przy istotnych zmianach w tętnicach dochodzi do znacznego spadku ABI w stosunku do wartości spoczynkowej. Pomiar wykonuje się zwykle w czasie minuty od zakończenia wysiłku. Jeśli przyczyną bólu zmuszającego pacjenta do przerwania próby jest niedokrwienie, to po wysiłku ciśnienie na poziomie kostek powinno być znacznie niższe niż przed wysiłkiem. W przypadku ciężkich zmian zarostowych nie udaje się zmierzyć wskaźnika przez kilkanaście minut z powodu braku wykrywalnego przepływu w tętnicach stopy.

Pomiary segmentarnych ciśnień skurczowych na różnych poziomach kończyn dolnych wykonuje się w podobny sposób jak na poziomie kostek. Makiet sfigmomanometru zakłada się na danym poziomie, a głowicę doplerowską przykłada się na przebiegu jednej z tętnic stopy i mierzy się ciśnienie skurczowe w tętnicach na wysokości założonego mankietu. Porównanie wartości ciśnienia na różnych poziomach pozwala określić umiejscowienia zwężeń.

Pletyzmografia segmentarna

W najczęściej stosowanej odmianie tego badania – pletyzmografii pneumatycznej – czujnikiem zakładanym na różnych poziomach kończyny dolnej są mankiety sfigmomanometru, czyli opaski wypełniane powietrzem. Czujniki takie są połączone z rejestratorem, który przekłada wynik badania na formę graficzną. Na udzie zakłada się zazwyczaj jeden szeroki mankiet, a na goleni (w górnej i dolnej części) dwa mankiety o standardowej szerokości. Dodatkowy mankiet zakładany jest również na ramieniu. Tętnienie poszczególnych segmentów kończyny wywołuje zmiany ciśnień w opaskach, które są rejestrowane przez aparat.

Badanie ultrasonograficzne – ocena przepływu ślepym doplerem

Badanie wykonuje się przesuwając głowicę ultrasonograficzną wzdłuż nóg pacjenta, od pachwiny do kostki. Na badane kończyny zostaje naniesiony neutralny i łatwo zmywalny żel, który ułatwia przenikanie fali ultradźwiękowej i przesuwanie głowicy po skórze. Uzyskany w ten sposób obraz naczyń krwionośnych jest wyświetlany na ekranie aparatu ultrasonograficznego. Nie ma żadnych ograniczeń wiekowych jeśli chodzi o kwalifikację do badania i można je wielokrotnie powtarzać. Jest też nieinwazyjne i bezbolesne, nie wymaga więc żadnego znieczulenia. Wynik badania przekazuje się pacjentowi od razu, w formie opisu, do którego mogą zostać dołączone wydruki obrazów ultrasonograficznych.

Jak się przygotować do nieinwazyjnego badania hemodynamicznego tętnic obwodowych?

Wymienione badania są w pełni nieinwazyjne oraz bezbolesne i nie trzeba się do nich specjalnie przygotowywać. Przyjmowanie leków w danym dniu trzeba ustalić z lekarzem i ściśle to związane z celem danego badania.

Jakie są przeciwwskazania do nieinwazyjnego badania hemodynamicznego tętnic obwodowych?

Względnymi przeciwwskazaniami do wykonania badań z użyciem mankietu zakładanego na określoną część kończyny są miejscowe stany zapalne i owrzodzenia skóry.

Jakie powikłania mogą wystąpić po wykonaniu nieinwazyjnego badania hemodynamicznego tętnic obwodowych? Jak postępować po badaniu?

Wymienione badania nie powodują żadnych powikłań.

27.01.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?