Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Objaw Raynauda

dr n. med. Marzena Frołow
Objaw Raynauda

Co to jest objaw Raynauda i jakie są jego przyczyny?

Objaw Raynauda polega na wystąpieniu zblednięcia, zasinienia a następnie zaczerwienia skóry palców rąk i/lub stóp pod wpływem działania zimna. Wystąpienie objawu jest wynikiem gwałtownego skurczu a następnie rozkurczu małych tętniczek w palcach rąk i stóp. Zjawisko to opisał w XIX wieku francuski lekarz Maurice Raynaud.

Dawniej występowanie tego objawu nazywano chorobą Raynauda. Obecnie mówi się o pierwotnej i wtórnej postaci objawu Raynauda, zależnie od tego, czy jego występowanie jest wywołane obecnością innej choroby (postać wtórna), czy też – pomimo diagnostyki – nie stwierdzono u pacjenta innych chorób (postać pierwotna).

Schorzenia, w przebiegu których może pojawiać się objaw Raynauda lub które powodują nasilenie wcześniej niewielkich dolegliwości, to choroby autoimmunologiczne (np. toczeń układowy lub twardzina układowa), choroby hematologiczne, choroby tarczycy, choroby kręgosłupa szyjnego, zatrucia substancjami chemicznymi i lekami, jak również narażenie na wibrację.

Jak często występuje objaw Raynauda?

Objaw Raynauda częściej występuje u kobiet, wśród których jest stwierdzany u 6–20% osób, w porównaniu z 3–12% mężczyzn. Częstość występowania objawu Raynauda jest zdecydowanie większa na obszarach o chłodnym klimacie.

Na czym polega objaw Raynauda?

Chory zwykle po narażeniu na niską temperaturę lub gwałtowne obniżenie temperatury otoczenia o kilka stopni (np. podczas wchodzenia do klimatyzowanego pomieszczenia) początkowo zauważa zblednięcie (zbielenie) i ochłodzenie skóry palca lub kilku palców u jednej ręki lub obustronnie. Zjawisko może również dotyczyć stóp, natomiast zwykle nie występuje na kciuku. Zauważalna jest wyraźna linia oddzielająca skórę o prawidłowym zabarwieniu od obszaru, na którym występuje objaw Raynauda. Później pojawia się zasinienie, a następnie skóra staje się ciepła i ulega zaczerwienieniu. Ta sekwencja wydarzeń nazywana jest triadą Rayanuda. Niekiedy zdarza się, że po zbieleniu występuje od razu zaczerwienienie.

Objaw Raynauda
Fot. 1. Po prawej stronie dłonie pacjenta z objawem Raynauda

Co robić w przypadku wystąpienia objawu Raynauda?

W przypadku wystąpienia objawu Raynauda należy się zgłosić do lekarza POZ. Zwykle lekarz rodzinny skieruje pacjenta na konsultację do specjalisty chorób naczyń, dermatologa lub reumatologa, w celu wykonania badań diagnostycznych. Pierwotna postać objawu Raynauda najczęściej występuje u młodych dziewcząt i dość często jest lekceważona przez rodziców i same pacjentki. Do szybkiego szukania pomocy lekarskiej powinno skłonić pacjenta pojawienie się niegojących się ranek, szczególnie na czubkach palców oraz wystąpienie objawu Raynauda po raz pierwszy po 30. roku życia.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie?

U pacjenta, który zgłosi się do lekarza z objawem Raynauda, w pierwszej kolejności zostanie wykonane badanie kapilaroskopowe – czyli oglądnięcie drobnych naczyń kapilarnych. Ocenia się pod mikroskopem kapilary wału paznokciowego – na granicy skóry i płytki paznokciowej. Bada się ilość, kształt naczyń oraz obecność przepływu krwi.

Objaw Raynauda, kapilaroskopia

Objaw Raynauda, kapilaroskopia
Fot. 2. Kapilaroskopia. U góry wynik prawidłowy, poniżej - poszerzone, kręte kapilary u pacjenta z objawem Raynauda


Istotne jest, aby przed badaniem usunąć lakier z paznokci oraz co najmniej przez tydzień nie wykonywać manikiuru w trakcie którego usuwane są tak zwane „skórki” z paznokci.

Na podstawie wywiadu lekarskiego, obecności objawów innych chorób (jak np. sztywność stawów, podwyższona temperatura ciała, bóle kręgosłupa i inne) oraz badania kapilaroskopowego można wstępnie określić czy konieczna jest dalsza diagnostyka. Jeśli występują niepokojące objawy lub obraz widoczny w mikroskopie jest nieprawidłowy, wówczas lekarz będzie kontynuował diagnostykę, poszukując chorób, które mogą być przyczyną objawu Raynauda.

Lekarz zleci badanie krwi, aby ocenić morfologię krwi, tak zwane wskaźniki zapalenia (CRP, OB) oraz obecność wskaźnika chorób autoimmunologicznych – przeciwciał przeciwjądrowych (ANA). Wskazana jest również kontrola stężeń hormonów tarczycy.

Jeżeli lekarz stwierdzi nieprawidłowości wskazujące na chorobę, która może być przyczyną objawu Raynauda, będzie dalej kontynuował diagnostykę do czasu ustalenia ostatecznego rozpoznania. Jeżeli diagnostyka nie wykaże jednoznacznej przyczyny objawu, lekarz ustali rozpoznanie pierwotnej postaci objawu Raynauda czyli takiej, u podłoża której nie leżą inne schorzenia, a która może być warunkowana wrodzoną skłonnością do nadmiernej reakcji naczyń na zimno.

Jakie są metody leczenia objawu Raynauda?

Nie ma specyficznego leczenia objawu Raunauda. Przede wszystkim należy unikać czynników wywołujących napady, pamiętając, że oprócz zimna mogą one być prowokowane silnym stresem. Należy unikać aktywności zawodowych i rekreacyjnych, które mogą się przyczyniać do nasilenia objawu (np. praca w niskich temperaturach, praca z przyrządami i narzędziami wywołującymi wibrację).

Objawowo stosuje się maści rozgrzewające oraz – czasem – leki rozszerzające naczynia (również te stosowane w leczeniu nadciśnienia).

W przypadku wtórnej postaci objawu Raynauda poprawę przynosi właściwe leczenie choroby leżącej u podłoża objawu.

Czy jest możliwe całkowite wyleczenie objawu Raynauda?

Objaw Raynauda zwykle utrzymuje się przez całe życie, czasem jego nasilenie ulega zmianie, co zależy na przykład od poziomu stresu czy temperatur otoczenia – łagodne zimy zdecydowanie dają mniejsze nasilenie dolegliwości. Pierwotna postać objawu Raynauda jest łagodna i nie stanowi zagrożenia niedokrwieniem palców. Należy unikać stresu, oziębienia i dbać o właściwą postawę ciała, gdyż postępujące zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego mogą się przyczyniać do nasilenia dolegliwości. Należy również nosić rękawiczki (nawet przy dodatnich temperaturach), i ciepłe obuwie.

Praktykuje się również stosowanie wkładek rozgrzewających do rękawic. Przebieg postaci wtórnej jest uzależniony od choroby podstawowej, w rzadkich przypadkach mogą powstawać na palcach niegojące się rany wywołane trwałym niedokrwieniem W rzadkich przypadkach u osób, u których objaw Raynauda jest szczególnie nasilony i dodatkowo towarzyszy mu silna potliwość rąk, wykonuje się zabieg chirurgiczny przecięcia nerwów współczulnych w klatce piersiowej – czyli tak zwaną sympatektomię.

Data utworzenia: 28.11.2016
Objaw RaynaudaOceń:
(3.00/5 z 3 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?