Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Dławica piersiowa stabilna

Dławica piersiowa stabilna

Co to jest dławica piersiowa stabilna i jakie są jej przyczyny?

Dławica piersiowa (inaczej dusznica bolesna, łac. angina pectoris) to zespół objawów spowodowanych zmniejszeniem ilości dostarczanego tlenu do mięśnia sercowego w stosunku do jego zapotrzebowania. Dławica piersiowa jest objawem choroby niedokrwiennej serca. Stabilna dławica piersiowa oznacza, że niedobór tlenu w stosunku do zapotrzebowania występuje w mięśniu sercowym w okresie wzmożonej pracy, np. w trakcie wysiłku, emocji, stanów redystrybucji krwi, a co za tym idzie objawy pojawiają się głównie w trakcie wysiłku fizycznego.

Kiedy człowiek odpoczywa, a jego serce pracuje w warunkach normalnych, ilość krwi dopływająca tętnicami wieńcowymi zapewnia odpowiednią ilość tlenu, jaką potrzebuje mięsień sercowy do wykonania pracy. Kiedy zapotrzebowanie na tlen wzrasta spowodowane wysiłkiem fizycznym lub emocjami, a krew w wyniku zwężeń w naczyniach wieńcowych nie dostarcza większej ilości tlenu, w mięśniu sercowym pojawia się deficyt, który objawia się zamostkowym bólem o charakterze ucisku – dławicą piersiową.

Najczęstszą przyczyną (ponad 98% przypadków) choroby niedokrwiennej serca jest miażdżyca tętnic wieńcowych doprowadzająca do ich zwężenia. Do innych przyczyn należą: skurcz tętnicy wieńcowej w przebiegu tzw. dławicy odmiennej (Prinzmetala), skurcz wywołany lekami lub innymi substancjami (np. kokainą) albo po odstawieniu niektórych leków (np. azotanów), zator tętnicy wieńcowej, zapalenie tętnic wieńcowych, zmiany w tętnicach wieńcowych w przebiegu zaburzeń metabolizmu, wady anatomiczne naczyń wieńcowych, uraz tętnicy wieńcowej, zakrzepica tętnicza wskutek zaburzeń hemostazy, zmniejszona podaż tlenu w stosunku do zapotrzebowania (zwężenie i niedomykalność zastawki aortalnej, kardiomiopatia przerostowa, zatrucie tlenkiem węgla, niewyrównana nadczynność tarczycy, długotrwały spadek ciśnienia tętniczego, niedokrwistość, mostki mięśniowe), rozwarstwienie aorty.

Tętnice wieńcowe doprowadzają krew do mięśnia sercowego i są odpowiedzialne za zaopatrzenie go w tlen i substancje odżywcze. Blaszka miażdżycowa wewnątrz tętnicy wieńcowej powoduje zwężanie jej światła (zob. Jak powstaje blaszka miażdżycowa?). Stopień zwężenia decyduje o tym, czy taka niedrożność będzie się objawiać klinicznie – zależnie od stopnia tej niedrożności objawy mogą się nie pojawiać w ogóle, pojawiać przy bardzo znacznym wysiłku fizycznym lub przy niewielkim wysiłku fizycznym. Jeśli stopień zwężenia tętnicy wieńcowej jest niewielki, a chory nie wykonuje znacznego wysiłku fizycznego, objawy mogą się nie pojawić. W przypadku, gdy komórki mięśnia sercowego otrzymują mniej tlenu w czasie zwiększonej pracy (np. podczas wysiłku fizycznego), z powodu zwężenia tętnicy pojawiają się objawy choroby niedokrwiennej serca.

Najczęstszymi przyczynami rozwoju blaszek miażdżycowych w tętnicach są: palenie tytoniu, wysokie stężenie cholesterolu we krwi, cukrzyca i stany przedcukrzycowe, otyłość, nadciśnienie tętnicze, nieprawidłowa dieta, brak aktywności fizycznej.

Jak często występuje dławica piersiowa stabilna?

Choroba niedokrwienna serca należy do tzw. chorób cywilizacyjnych (czyli rozwijających się coraz częściej wraz z rozwojem cywilizacji). Występuje ona u około 20–40 osób na 1000, zazwyczaj pojawia się po 40. roku życia u mężczyzn i po 50. roku życia u kobiet. Zachorowalność wzrasta wraz z wiekiem.

Stabilna dławica piersiowa jest także naturalną konsekwencją przebytych ostrych zespołów wieńcowych – dlatego konieczne jest przewlekłe, bezterminowe leczenie choroby niedokrwiennej serca.

Jak się objawia dławica piersiowa stabilna?

Dławica piersiowa stabilna to zespół kliniczny charakteryzujący się uczuciem bólu za mostkiem z powodu niedokrwienia mięśnia sercowego, wywołanego zwykle wysiłkiem fizycznym, ale mogącego również występować w spoczynku (jest wówczas wywołany emocjami lub obfitym posiłkiem). Stabilna dławica piersiowa nie jest związana z martwicą komórek mięśnia sercowego i charakteryzuje się brakiem nasilenia objawów w ciągu poprzedzających 2 miesięcy.

Typowy ból za mostkiem ma charakter ucisku, ciężaru, może promieniować do szyi, żuchwy (ale nie do szczęki), lewego barku lub lewego ramienia (i dalej zwykle wzdłuż nerwu łokciowego do nadgarstka i palców ręki), do nadbrzusza ponad pępek, do okolicy międzyłopatkowej. Wywoływany jest przez wysiłek fizyczny (próg wysiłku wywołującego ból u chorego może się zmieniać), stres emocjonalny, wyjście na zimne powietrze, obfity posiłek. Ból ustępuje w trakcie odpoczynku oraz po podaniu leku nitrogliceryny; niekiedy ustępuje w trakcie dalszego wysiłku. Ból nie zmienia się w zależności od pozycji ciała ani fazy cyklu oddechowego. Natężenie bólu dławicowego często jest większe w godzinach porannych.

Niedokrwienie mięśnia sercowego może przebiegać bezobjawowo. Określono tzw. równoważniki („maski”) dławicy piersiowej. Są to objawy, mogące świadczyć o dławicy piersiowej, jeśli nie występuje ból zamostkowy. Należą do nich najczęściej duszność wysiłkowa (częściej u chorych w podeszłym wieku lub z cukrzycą), zmęczenie, osłabienie, nadmierna potliwość po wysiłku, ból brzucha, nudności.

Nie ma swoistych objawów przedmiotowych dławicy piersiowej. Objawy miażdżycy innych tętnic (np. szmer nad tętnicą szyjną, tzw. wskaźnik kostkowo-ramienny <0,9 lub >1,15) zwiększają prawdopodobieństwo choroby wieńcowej u pacjenta. Podczas epizodu niedokrwienia mięśnia sercowego mogą wystąpić: III lub IV ton serca bądź objawy niedomykalności mitralnej. Prawdopodobieństwo występowania choroby niedokrwiennej serca zwiększa obecność czynników ryzyka miażdżycy. Na chorobę wieńcową mogą wskazywać też jej powikłania – niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca, niedomykalność zastawki mitralnej.

Wszystkie wymienione wyżej objawy podmiotowe i przedmiotowe mogą występować u pacjenta z chorobą niedokrwienną serca i wynikać wyłącznie z tej choroby.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów stabilnej dławicy piersiowej?

W przypadku występowania dławicy piersiowej w trakcie wysiłku należy przeprowadzić specjalistyczną diagnostykę kardiologiczną celem potwierdzenia choroby i odpowiedniego leczenia. Badania takie można przeprowadzić w trybie planowym. Choroba wieńcowa jest chorobą dynamiczną – chory z już rozpoznaną chorobą, gdy zauważy u siebie nasilenie dławicy (występowanie bólu zamostkowego częściej lub przy mniejszym wysiłku niż dotychczas, co może świadczyć o pogorszeniu lub powikłaniach choroby) powinien także zostać skierowany na diagnostykę kardiologiczną w trybie planowym.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie stabilnej dławicy piersiowej?

Powodem skierowania chorego na diagnostykę choroby niedokrwiennej serca są objawy zgłaszane przez dotychczas zdrowego pacjenta lub pacjenta z przewlekłą chorobą niedokrwienną serca, u którego doszło do pogorszenia objawów.

Badania dodatkowe pozwalające na ustalenie rozpoznania może wykonać lekarz w poradni specjalistycznej. Powinny być one poprzedzone wykonaniem badań podstawowych przez lekarza pierwszego kontaktu.

Wstępnym etapem diagnostyki jest wykonanie badań laboratoryjnych, które mogą ujawnić czynniki ryzyka miażdżycy oraz zaburzenia sprzyjające występowaniu dławicy piersiowej. Pozwalają one na ocenę ryzyka występowania choroby. Do badań tych należą: profil lipidowy, stężenie glukozy we krwi na czczo i poziom HbA1c (ew. doustny test tolerancji glukozy), morfologia krwi, stężenie kreatyniny w surowicy, elektrokardiogram spoczynkowy.

Dalsze badania specjalistyczne to: echokardiografia spoczynkowa, elektrokardiograficzna próba wysiłkowa, obrazowe próby obciążeniowe (próba echokardiograficzna lub próba scyntygraficzna), a także tomografia komputerowa naczyń wieńcowych, rezonans magnetyczny oraz koronarografia.

Echokardiografię spoczynkową wykonuje się u wszystkich chorych w celu oceny zaburzeń kurczliwości mięśnia sercowego i czynności rozkurczowej oraz pomiaru frakcji wyrzutowej lewej komory (w celu określenia grupy ryzyka), a także w celu wykrycia innych przyczyn bólu dławicowego.

Elektrokardiograficzna próba wysiłkowa to podstawowe badanie wykonywane u chorych ze zwiększonym prawdopodobieństwem stabilnej choroby wieńcowej. Badanie to nie ma wartości diagnostycznej, gdy wyjściowe zmiany w EKG uniemożliwiają u danego chorego interpretację zapisu w trakcie wysiłku (takie jak: blok lewej odnogi pęczka Hisa, preekscytacja, rytm ze stymulatora). U takich pacjentów można wykonać obrazową próbę obciążeniową ujawniającą odcinkowe zaburzenia kurczliwości mięśnia sercowego (próba echokardiograficzna) lub ubytki perfuzji (próba scyntygraficzna) spowodowane niedokrwieniem wywołanym przez wysiłek fizyczny lub stymulację farmakologiczną.

U chorych objawowych, jako alternatywę dla obrazowych prób obciążeniowych (a także gdy wynik próby obciążeniowej jest wątpliwy bądź nie można jej wykonać) można rozważyć tomografię komputerową naczyń wieńcowych. Badanie to pozwala ocenić anatomię naczyń wieńcowych oraz wskaźnik uwapnienia (ang. calcium score). Wartość liczbowa tego wskaźnika informuje o ilości złogów wapnia, które korelują z ogólnym nasileniem miażdżycy tętnic wieńcowych, ale nie ze stopniem ich zwężenia (mała wartość wskaźnika uwapnienia nie wyklucza obecności istotnych zwężeń tętnic wieńcowych u chorych objawowych).

Rezonans magnetyczny (MR) serca to najdokładniejsze badanie do oceny żywotności mięśnia sercowego (obok pozytronowej tomografii komputerowej – PET) lub rozległości blizny pozawałowej. Spoczynkowe i obciążeniowe (z użyciem dobutaminy) badanie MR serca można wykonać, jeśli ocena za pomocą echokardiografii nie jest możliwa z przyczyn technicznych. PET to bardzo czuła technika oceny perfuzji i żywotności mięśnia sercowego, jest jednak dostępna w niewielu ośrodkach.

Podstawowym badaniem pozwalającym ocenić anatomię tętnic wieńcowych, rokowanie i możliwości leczenia inwazyjnego jest koronarografia – badanie inwazyjne. Wykonuje się ją w celu potwierdzenia lub wykluczenia choroby wieńcowej. Duże prawdopodobieństwo choroby wieńcowej i nasilone objawy, wskazujące na duże ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych, pozwalają na pominięcie badań nieinwazyjnych i wykonanie wczesnej koronarografii z równoczesnym leczeniem – rewaskularyzacją.

Jakie są metody leczenia stabilnej dławicy piersiowej?

Podstawową metodą leczenia stabilnej choroby wieńcowej jest farmakoterapia oraz postępowanie niefarmakologiczne (profilaktyka wtórna).

Leczenie farmakologiczne ma na celu zapobieganie incydentom sercowo-naczyniowym i śmierci oraz zmniejszanie nasilenia objawów dławicy.

Należy także dążyć do zwalczania czynników ryzyka miażdżycy, leczenia chorób nasilających dławicę piersiową (takich jak niedokrwistość, nadczynność tarczycy, zaburzenia rytmu z szybką czynnością komór), zwiększenia aktywności fizycznej (30–60 min dziennie, co najmniej przez 5 dni w tygodniu), zmiany przyzwyczajeń żywieniowych.

Leczenie inwazyjne wskazane jest u wybranych chorych, którzy do takiego leczenia się kwalifikują.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie stabilnej dławicy piersiowej?

Choroby układu sercowo-naczyniowego stanowią jeden z najważniejszych problemów zdrowotnych, społecznych i ekonomicznych w Polsce, ponieważ są najpowszechniejszą przyczyną zgonów i jednym z najczęstszych powodów inwalidztwa w naszym kraju. W roku 2003 zmarło w Polsce 365,9 tys. osób, z czego 172,6 tys. z powodu chorób układu krążenia. Stanowiło to 47% wszystkich zgonów.

Leczenie stabilnej dławicy piersiowej polega na zapobieganiu incydentom sercowo-naczyniowym i śmierci oraz znoszeniu objawów dławicy. Stąd konieczność przewlekłego stosowania leków oraz dożywotniego postępowania niefarmakologicznego. Celem terapii nie jest całkowite wyleczenie choroby, które jest bardzo trudne do osiągnięcia. Należy pamiętać, że dusznica bolesna nasilona, zawał serca czy nagły zgon sercowy to różne postaci choroby niedokrwiennej serca, które są elementami jej naturalnej historii. Umieralność roczna z powodu choroby niedokrwiennej serca wynosi około 3%.

Ryzyko zgonu z przyczyn sercowych wynosi około 1%, a ryzyko zawału serca niezakończonego zgonem około 2%. Czynniki pogarszające rokowanie to: zaawansowany wiek, większe nasilenie dławicy piersiowej, upośledzenie wydolności fizycznej, zmiany w EKG spoczynkowym, występowanie niemego (bezobjawowego) niedokrwienia mięśnia sercowego, upośledzenie czynności skurczowej lewej komory, znaczny obszar niedokrwienia uwidoczniony za pomocą nieinwazyjnych prób obciążeniowych, zaawansowanie zmian w obrazie koronarograficznym, cukrzyca, upośledzenie czynności nerek, przerost lewej komory serca, spoczynkowa częstotliwość rytmu serca >70/min.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na stabilną dławicę piersiową?

Profilaktyka pierwotna choroby niedokrwiennej serca oparta jest na udowodnionej zależności między stylem życia a występowaniem tej choroby. Istnieją liczne dowody naukowe potwierdzające, że dieta, aktywność fizyczna i palenie tytoniu, stanowią istotne czynniki zwiększające ryzyko rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Wykazano, że zdrowa (śródziemnomorska) dieta, prawidłowa masa ciała i aktywność fizyczna mogą zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca nawet o 80%, a cukrzycy o 90%.

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego zalecają przestrzeganie zaleceń dietetycznych w połączeniu z aktywnością fizyczną oraz zaprzestaniem palenia tytoniu w celu zapobiegania miażdżycy naczyń.


1. Zalecenia dietetyczne:

  • Każdy typ diety, którego efektem jest redukcja masy ciała, korzystnie wpływa na czynniki ryzyka chorób układu krążenia oraz przebieg choroby niedokrwiennej serca.
  • Najlepsza dieta to taka, która jest codziennie bogata w owoce, warzywa, żywność wysokobłonnikową i bogatą w całe ziarna, nabiał nisko- lub beztłuszczowy, ryby, zwłaszcza olej rybny bogaty w kwasy tłuszczowe wielonienasycone (przynajmniej dwa razy w tygodniu).
  • Należy ograniczyć codzienną porcję tłuszczów nasyconych do <7% całkowitej energii i cholesterolu <300 mg, co można osiągnąć przez preferowanie chudego mięsa i odtłuszczonego nabiału oraz minimalne spożycie tłuszczów częściowo uwodornionych.
  • Należy ograniczyć napoje z dodatkiem cukru i/lub soli.
  • Można spożywać umiarkowane ilości alkoholu.
2. Aktywność fizyczna:
Wydatek energetyczny powyżej 1000 kcal tygodniowo wiąże się z około 30% redukcją umieralności ogólnej, ryzyko zaś choroby niedokrwiennej serca zmniejsza się w granicach 30–50%.
Zmniejsza ilość tkanki tłuszczowej, zwiększa sprawność mięśni, wydolność organizmu, koryguje zaburzenia metaboliczne i poprawia samopoczucie.

Wysiłek preferowany: marsz, pływanie, rower, narty, tenis, gry zespołowe.
Intensywność: 5 x w tygodniu powyżej 30 min, w zakresie 50–70% maksymalnej akcji serca.

Data utworzenia: 09.12.2016
Dławica piersiowa stabilnaOceń:
(5.00/5 z 1 ocen)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?