Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zapalenie mięśnia sercowego

Prof. dr hab. med. Zofia Bilińska
I Klinika Choroby Wieńcowej
Instytut Kardiologii, Warszawa
Zapalenie mięśnia sercowego

Co to jest i jakie są przyczyny?

Ściana serca składa się z 3 warstw: wsierdzia, sierdzia i osierdzia. Zapalenie mięśnia sercowego (ZMS, łac. myocarditis) obejmuje środkową warstwę serca, czyli sierdzie. Może mu towarzyszyć także zapalenie osierdzia.

Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego mogą być różne. Często nie udaje się jednak wykryć jednoznacznej przyczyny choroby. U większości pacjentów najprawdopodobniej jest wywołana wirusem. Zapalenie mięśnia sercowego rozwija się zwykle podczas infekcji gardła, dróg oddechowych albo po jej ustąpieniu. Zapalenie mięśnia sercowego może być również poprzedzone zakażeniem ze strony układu pokarmowego przebiegającym z biegunką lub zakażeniem przebiegającym z wysypką skórną.

Czasem zakażenie wirusowe ustępuje, a zapalenie mięśnia sercowego utrzymuje się z powodu nadmiernej reakcji odpornościowej.

Różne bakterie, np. gronkowce, paciorkowce mogą wywołać zmiany zapalne w sercu; najczęściej jest to wtórne do zajęcia wsierdzia u ludzi z upośledzoną odpornością. Choroba z Lyme (borelioza) jest wywołana przez bakterię Borrelia burgdorferi. Zapalenie mięśnia sercowego mogą wywoływać również bakterie atypowe (takie jak chlamydie), inne drobnoustroje (np. riketsje), pasożyty (toksoplazma) i grzyby. Zapalenie mięśnia sercowego może wystąpić w przebiegu chorób autoimmunologicznych, takich jak: toczeń rumieniowaty układowy, choroby tkanki łącznej, sarkoidoza. Rzadko występująca, groźna postać zapalenia mięśnia sercowego to olbrzymiokomórkowe ZMS, które może rozwinąć się u osób z chorobami autoimmunologicznymi, np. grasiczakiem, zapaleniem jelit, tyreotoksykozą.

Inne czynniki uszkadzające, takie jak: promieniowanie, niektóre leki, np. klozapina, antybiotyki, sulfonamidy, niektóre leki przeciwdrgawkowe, narkotyki, np. kokaina, inne środki chemiczne i trucizny również mogą wywołać reakcję nadwrażliwości z zajęciem mięśnia sercowego (tzw. zapalenie mięśnia sercowego z nadwrażliwości).

Jak często występuje?

Zapalenie mięśnia sercowego może wystąpić u każdego człowieka. Częstość występowania nie jest znana, ponieważ nie ma pewnych kryteriów rozpoznania zapalenia mięśnia sercowego jeśli przeprowadzi się tylko diagnostyczne badania nieinwazyjne. Zapalenie mięśnia sercowego nie występuje rodzinnie.

Jak się objawia?

Objawy zapalenia mięśnia sercowego zależą od przyczyny choroby, nasilenia zajęcia mięśnia sercowego oraz od współwystępowania zakażenia.

Do częstych objawów należą:

  1. ból w klatce piersiowej
  2. nieregularne lub szybkie bicie serca
  3. duszność w spoczynku lub przy niewielkim wysiłku
  4. zmęczenie
  5. obrzęki kostek i podudzi
  6. inne objawy związane z zakażeniem – ból głowy, ból mięśni, stawów, gorączka, ból gardła, biegunka.

W łagodnie przebiegającym zapaleniu mięśnia sercowego objawy mogą nie występować.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

W razie wystąpienia bólu w klatce piersiowej, duszności, nieregularnego lub szybkiego bicia serca, pojawienia się obrzęków należy skontaktować się z lekarzem. Jeśli ból w klatce piersiowej jest silny lub występuje duszność w spoczynku, należy wezwać pogotowie ratunkowe. Lekarz pierwszego kontaktu może skierować pacjenta do specjalisty (kardiologa lub lekarza chorób zakaźnych).

Jak lekarz ustala diagnozę?

W przypadku podejrzenia zapalenia mięśnia sercowego w zależności od nasilenia objawów można zalecić wykonanie jednego testu lub więcej testów diagnostycznych. Najważniejsze nieprawidłowości w badaniach diagnostycznych pomagające w postawieniu rozpoznania:

  • elektrokardiogram (EKG), który pokazuje zapis elektrycznej czynności serca – można stwierdzić nieprawidłowy rytm serca lub niedokrwienie mięśnia sercowego
  • badania laboratoryjne krwi:
    • morfologia krwi – można stwierdzić zwiększenie liczby białych krwinek (leukocytów)
    • stopień przyspieszenia OB i zwiększenia stężenia białka C-reaktywnego (CRP) – może świadczyć o zaawansowaniu stanu zapalnego, a stężenie markerów uszkodzenia serca (troponin) o zaawansowaniu uszkodzenia mięśnia sercowego
  • radiogram (RTG) klatki piersiowej może pokazać powiększenie sylwetki serca oraz objawy zatrzymywania płynu w płucach, co może świadczyć o niewydolności serca.

Inne badania obrazowe, takie jak USG serca lub rezonans magnetyczny serca może zlecić specjalista.

Badanie USG serca (echokardiografia) służy do oceny powiększenia jam serca, jego czynności (czy jego kurczliwość jest prawidłowa, czy upośledzona), budowy i czynności zastawek, obecności płynu w jamie osierdzia otaczającej serce.

Rezonans magnetyczny, oprócz oceny wielkości jam serca i czynności mięśnia sercowego, uwidacznia oznaki zapalenia, obrzęk mięśnia sercowego, cechy uszkodzenia serca i pomaga rozpoznać zapalenie mięśnia sercowego.

Biopsja mięśnia sercowego jest w ostrym infekcyjnym zapaleniu mięśnia sercowego rzadko wykonywana. Polega na pobraniu malutkich wycinków mięśnia sercowego cewnikiem wkładanym do żyły szyjnej lub udowej, a następnie na ocenie pobranego materiału pod kątem oznak zapalenia tkanki, obecności genomu wirusów.

Jakie są sposoby leczenia?

Leczenie zapalenia mięśnia sercowego zależy od przyczyny i nasilenia zajęcia mięśnia sercowego przez proces zapalny. W początkowym okresie zapalenia mięśnia sercowego zaleca się odpoczynek w łóżku; aktywność sportową należy odłożyć na 6 miesięcy. Należy ograniczyć picie alkoholu. Na początku choroby nie należy stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofenu), gdyż mogą one nasilać zapalenie mięśnia sercowego (zwłaszcza w pierwszych 2 tygodniach wirusowego zapalenia mięśnia sercowego). W przypadku podwyższonej temperatury ciała związanej z zakażeniem można stosować paracetamol, mający działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe.

Przyczynowe leczenie przeciwdrobnoustrojowe jest możliwe m.in. w zapaleniu mięśnia sercowego wywołanym przez wirusy herpes oraz w boreliozie. W innych przypadkach zapalenia mięśnia sercowego nie ma leczenia przyczynowego. U większości chorych dochodzi do samowyleczenia. W przeszłości stosowano u chorych z zapaleniem mięśnia sercowego glikokortykosteroidy, ale nie ma dowodów na ich korzystne działanie. Dlatego obecnie stosuje się je tylko w rzadkich postaciach zapalenia mięśnia sercowego (w ZMS olbrzymiokomórkowym lub eozynofilowym) oraz w zapaleniu mięśnia sercowego w przebiegu chorób układowych (np. toczeń).

Leczenie łagodnych postaci zapalenia mięśnia sercowego

W łagodnych przypadkach zapalenia mięśnia sercowego może wystarczyć zwalczanie objawów zakażenia, które wywołało zapalenie mięśnia sercowego i zapewnienie odpoczynku w okresie rekonwalescencji. Leki przeciwwirusowe okazały się nieskuteczne w leczeniu zapalenia mięśnia sercowego, ponieważ objawy kardiologiczne pojawiają się zwykle po ustąpieniu infekcji wirusowej.

Leczenie chorych z powikłaniami zapalenia mięśnia sercowego

Nieregularne bicie serca, szybki rytm serca lub ból w klatce piersiowej mogą stanowić wskazania do hospitalizacji. Jeśli serce niewystarczająco się kurczy, może być konieczne zastosowanie leków zmniejszających obciążenie serca lub takich, które pozwolą na usunięcie nagromadzonego płynu (zmniejszenie obrzęków).

Leczenie chorych na zapalenie mięśnia sercowego o piorunującym przebiegu

W ciężkiej postaci choroby najważniejsze jest zapewnienie sercu odpoczynku, może być też konieczne stosowanie dożylne leków podtrzymujących ciśnienie krwi. Gdy to postępowanie jest nieskuteczne, stosuje się pozaustrojowe natlenowanie krwi, czy też mechaniczne wspomaganie serca poprzez założenie pompy wspomagającej do aorty (tętnicy głównej) lub pompy bezpośrednio wspomagającej pracę serca. Niekiedy w przebiegu zapalenia mięśnia sercowego dochodzi do całkowitego zniszczenia mięśnia sercowego i wtedy konieczne bywa przeszczepienie serca.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

U większości chorych nie dochodzi do żadnych powikłań. Objawy zapalenia mięśnia sercowego ustępują po kilku dniach lub tygodniach i chory wraca do zdrowia. Niektóre rodzaje zakażeń mogą jednak spowodować ciężkie lub utrzymujące się zapalenie i powikłania. Niekiedy zapalenie mięśnia sercowego może doprowadzić do uszkodzenia mięśnia sercowego (i upośledzenia czynności serca), wymagającego długotrwałego leczenia.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Objawy choroby mogą ustąpić szybko, ale nie oznacza to wygojenia procesu zapalnego w sercu. Rokowanie w zapaleniu mięśnia sercowego jest trudne do przewidzenia, można je lepiej określić, obserwując chorego przez dłuższy czas. Odpoczynek i zmniejszenie obciążenia pracą zawodową jest ważnym aspektem powrotu do zdrowia. Należy unikać nadmiernego wysiłku fizycznego przez kilka miesięcy.

Zapytaj swojego lekarza, kiedy możesz podjąć normalną aktywność życiową.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Nie ma swoistych sposobów zapobiegania wystąpieniu zapalenia mięśnia sercowego.

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na zapalenie mięśnia sercowego, należy w miarę możliwości unikać kontaktów z osobami z zakażeniem wirusowym lub grypopodobnym, dopóki nie wrócą do zdrowia. Jeśli chorujesz na zakażenie wirusowe, ogranicz kontakty z innymi osobami, aby nie narażać ich na zakażenie.

Przestrzegaj zasad higieny, myj często ręce, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się infekcji.

Stosuj zalecane szczepienia, które zabezpieczają przeciwko różyczce i grypie.

Piśmiennictwo:

Cooper L.T.: Myocarditis. New England Journal of Medicine., 2009; 360: 1526
Cooper L.T.: Clinical manifestations and diagnosis of myocarditis in adults. http://www.uptodate.com/home/index.html
Cooper L.T.: Natural history and therapy of myocarditis in adults. http://www.uptodate.com/contents/natural-history-and-therapy-of-myocarditis-in-adults
Bilińska Z.T., Leśniak W.: Zapalenie mięśnia sercowego. W: Choroby wewnętrzne. Kompendium Medycyny Praktycznej, red. A. Szczeklika i P. Gajewskiego Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009: 218-220
Bilińska Z.T.: Zapalenie mięśnia sercowego. W: Kardiologia. Podręcznik oparty na zasadach EBM, red: A. Szczeklika i M. Tendery. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009: 619-624
Bilińska Z.T.: Kardiomiopatie o znanej przyczynie. W: Kardiologia. Podręcznik oparty na zasadach EBM, red.: A. Szczeklika i M. Tendery. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009: 648-656
Data utworzenia: 11.07.2013
Zapalenie mięśnia sercowegoOceń:
(3.73/5 z 11 ocen)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?