Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Nieprawidłowe tętno

lek. Kamila Ludwikowska
Nieprawidłowe tętno

Co to jest nieprawidłowe tętno i jaki jest mechanizm jego powstawania?

Tętno to inaczej pulsowanie ścian tętnicy pod wpływem fali przepływającej krwi, które wyczuwa się po przyłożeniu palców do dużych tętnic (na szyi, nadgarstku, czy nodze). Tętno odzwierciedla pracę układu sercowo-naczyniowego. Zależy ono głównie od dwóch czynników – bicia serca, które pompuje krew do tętnic oraz stanu naczyń krwionośnych, które badamy.

Aby umieć dobrze ocenić tętno, trzeba mieć spore doświadczenie kliniczne, dlatego nieprawidłowe tętno to objaw stwierdzany raczej przez lekarzy, niż samych pacjentów. Lekarz bada tętno za pomocą obserwacji (czasem pulsowanie jest tak wyraźne, że je widać), osłuchiwania oraz badania palpacyjnego, czyli dotyku. Osłuchiwanie serca połączone z przyłożeniem palców ręki do miejsca, gdzie przebiega tętnica to pełna metoda, która najlepiej pozwala ocenić tętno. U osoby dorosłej bada się palpacyjnie tętnice: szyjną wewnętrzną (z boku po obu stronach szyi, nieco poniżej żuchwy), promieniową (na wewnętrznej stronie nadgarstka od strony kciuka), ramienną (na wewnętrznej powierzchni ramienia), udową (w pachwinie), podkolanową (w dole pod kolanem), grzbietową stopy (na wierzchu stopy) i piszczelową tylną (po wewnętrznej stronie za kostką).

Wynik badania porównuje się po obu stronach.
Ocena tętna obejmuje kilka cech:

  • częstotliwość – czy tętno jest szybkie, czy wolne – odzwierciedla to częstotliwość rytmu serca,
  • miarowość – opisujemy tętno jako miarowe lub niemiarowe, tzn. czy jest wyczuwalne w równych odstępach czasu i zgodnie z biciem serca,
  • amplitudę – wyróżniamy tętno duże i małe – jak silnie tętnica uwypukla się pod wpływem przepływającej krwi,
  • czas trwania fali skurczowej – mówimy o tętnie, że jest chybkie bądź  leniwe, co odzwierciedla stan układu krążenia.

Jakie są najczęstsze przyczyny nieprawidłowego tętna?

Zestawienie powyższych cech pozwala lekarzowi opisać tętno i wyciągnąć wnioski dotyczące prawdopodobnych przyczyn zaburzeń. Poniższa lista przedstawia najczęstsze przyczyny nieprawidłowego tętna w zależności od jego rodzaju:

1. Tętno małe i leniwe występuje w zwężeniu  zastawki aortalnej serca, czyli kiedy droga odpływu krwi z serca jest zbyt wąska.
2. Tętno szybkie, ale słabo wypełnione (małe) jest niepokojącym objawem, gdyż  wskazuje na wstrząs, odwodnienie lub tamponadę serca (obecność płynu w worku osierdziowym, otaczającym serce), ale może wystąpić też w gorączce.
3. Tętno hipokinetyczne – to tętno, które mówi o tym, że serce nie ma siły pompować dobrze krwi, ponieważ albo jest niewydolne, albo naczynia krwionośne są zmienione chorobowo, tak że stawiają duży opór i trudno do nich wpompować krew.
4. Tętno chybkie i duże – wskazuje na „intensywny” przepływ krwi, dzieje się tak np. podczas gorączki, po intensywnym wysiłku fizycznym, ale także i w wadach serca, tj.  niedomykalności zastawki aortalnej i przetrwałego przewodu Botalla (wrodzona wada serca).
5. Tętno hiperkinetyczne – to także silnie wyczuwalne tętno, które występuje w niedomykalności zastawki aortalnej, przetrwałym przewodzie Botalla (wrodzona wada serca), kardiomiopatii przerostowej oraz  niedomykalności zastawki mitralnej
6. Tętno dwubitne – takie, kiedy w czasie jednego uderzenia serca wyczuwamy dwie fale tętna. Dzieje się tak w niektórych złożonych wadach serca, głównie dotyczących zastawek serca.
7. Tętno dikrotyczne to takie, kiedy lekarz czuje pod palcami falę tętna, jednocześnie słysząc, że serce się kurczy, a następnie czuje drugą falę w czasie, kiedy serce zaczyna się rozkurczać. To z reguły niepokojący objaw ciężkich zaburzeń krążenia w tamponadzie serca (obecność płynu otaczającego serce w worku osierdziowym), w ciężkiej niewydolności serca oraz wstrząsie.
8. Tętno dziwaczne stwierdza się, jeśli w czasie oddychania następują wyczuwalne zmiany tętna – w czasie wydechu wypełnienie tętna (czyli, jak dobrze się je czuje pod palcami) znacznie się zmniejsza albo wręcz zanika. Towarzyszy temu obniżenie ciśnienia skurczowego >10 mm Hg. Sytuacje, związane z zaburzeniami ciśnienia wewnątrz klatki piersiowej, gdy może dojść do powstania tętna dziwacznego, to: tamponada serca, zaciskające zapalenie osierdzia (błony otaczającej mięsień sercowy), masywna zatorowość płucna, wstrząs, astma i ciężka POChP.
9. Tętno naprzemienne – polega na tym, że na zmianę czuć fale tętna o dużej amplitudzie i małej, czyli lepiej i słabiej wyczuwalne. W taki sposób opisuje się tętno w niewydolności lewej komory serca.
10. Tętno bliźniacze – każdemu prawidłowemu uderzeniu serca towarzyszy dodatkowe, nadprogramowe, a co za tym idzie – druga fala tętna. Do takiego tętna dochodzi w niektórych zaburzeniach rytmu serca.
11. Deficyt tętna, to sytuacja, gdy w ciągu minuty rejestrowanych jest więcej uderzeń serca, niż się wyczuwa, licząc tętno na tętnicach obwodowych. Oznacza to, że nie każde uderzenie serca generuje falę tętna. Dzieje się tak np. w czasie szybkiego migotania przedsionków.
12. Różnice w amplitudzie tętna na symetrycznych tętnicach, czyli sytuacja, kiedy lekarz w inny sposób wyczuwa tętno na analogicznych tętnicach po prawej niż po lewej stronie. Taki objaw świadczy o zmianach bezpośrednio w danej tętnicy lub w naczyniach po stronie, po której się odgałęzia dana tętnica. Najczęstszą przyczyną są zmiany miażdżycowe w naczyniach krwionośnych. W zaawansowanej miażdżycy, kiedy blaszka miażdżycowa wypełnia niemal całe bądź całe światło tętnicy, zamyka przepływ i tętno jest  niewyczuwalne ani w tym miejscu, ani nigdzie poniżej tego odcinka.  Inne możliwe przyczyny asymetrii tętna na tętnicach obwodowych to rozwarstwienie aorty, tętniak aorty, choroba Takayasu, koarktacja aorty oraz zwężenie zastawki aortalnej.

Co robić w razie wystąpienia nieprawidłowego tętna?

Osobie niewprawnej w badaniu tętna czasem trudno w ogóle wyczuć jego obecność, dlatego badanie tętna powinien przeprowadzać lekarz. Pacjenci częściej odczuwają objawy choroby, która jest przyczyną opisanych nieprawidłowości tętna, tj. zawroty głowy, zasłabnięcia, uczucie osłabienia, bóle kończyn, ból w klatce piersiowej itp.

W razie stwierdzenia nieprawidłowego tętna w większości przypadków wskazana jest konsultacja kardiologiczna. W przypadku asymetrii tętna na analogicznych tętnicach po obu stronach ciała lub braku wyczuwalnego tętna na kończynach, u dorosłych najczęstszą przyczyną są zmiany miażdżycowe w naczyniach krwionośnych. W takiej sytuacji należy udać się do lekarza POZ, który zwykle kieruje pacjenta do angiologa.

Co zrobi lekarz, jeśli zgłosimy się z nieprawidłowym tętnem?

W czasie wizyty lekarz będzie zbierał dokładne informacje na temat towarzyszących objawów. Ważne, aby poinformować go o czasie od jakiego obserwowane są zaburzenia – czy jest to zupełnie nowy objaw, który nigdy wcześniej nie występował, czy też występuje od dłuższego czasu. Należy także powiedzieć, czy zdarzały się zawroty głowy, zasłabnięcia, utrata przytomności, uczucie kołatania, czy bólu w klatce piersiowej, nietolerancja wysiłku fizycznego i duszności. Takie objawy mogą wskazywać na choroby serca jako podłoże zaburzeń. Z drugiej strony, ból nóg nasilający się w czasie chodzenia, czy rąk w czasie poruszania nimi są najczęściej objawami choroby tętnic obwodowych.

Lekarz zbada dokładnie tętno, osłucha klatkę piersiową, w tym przede wszystkim serce oraz zmierzy ciśnienie tętnicze. Oceni też, czy nie ma objawów wskazujących na poważne zaburzenia krążenia. W zależności od stanu pacjenta zaplanuje dalsze postępowania oraz diagnostykę. W ciężkich przypadkach (np. wstrząs, ciężkie zaburzenia rytmu serca) pacjent może wymagać natychmiastowej opieki lekarskiej na szpitalnym oddziale ratunkowym. Pozostali pacjenci, którzy nie są w ciężkim stanie, są kierowani na dalsze badania w trybie planowym: echo serca oraz EKG.

Jeśli podejrzewa się chorobę naczyń obwodowych, jako jedno z pierwszych badań wykonuje się USG naczyń z oceną przepływu. Jeśli nagle doszło do zaniku tętna oraz obecne są dodatkowe objawy, takie jak nagły silny ból, zblednięcie, drętwienie, czy zaburzenia czucia, konieczna jest jak najszybsza interwencja w celu przywrócenia przepływu przez zamknięte naczynie, a co za tym idzie – powrót tętna. Jeśli występują klasyczne objawy przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych (nasilający się z czasem ból w nogach w czasie chodzenia), diagnostyka oraz leczenie mogą zostać przeprowadzone w trybie planowym.

Data utworzenia: 07.12.2016
Nieprawidłowe tętno Oceń:
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?