Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Grzybice ośrodkowego układu nerwowego


Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii
Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku
Grzybice ośrodkowego układu nerwowego

Zakażenia grzybicze ośrodkowego układu nerwowego (OUN) to grupa chorób o bardzo poważnym rokowaniu i dużej śmiertelności. Wiele gatunków grzybów może powodować infekcję u człowieka, jednak zdecydowana większość z nich to patogeny oportunistyczne, wywołujące choroby tylko u osób z upośledzoną odpornością.

Z wyjątkiem grzybów z rodzaju Candida, które są składnikiem normalnej flory przewodu pokarmowego człowieka, większość grzybów dociera do organizmu człowieka poprzez drogi oddechowe lub uszkodzoną skórę. Zakażenie ośrodkowego układu nerwowego może przebiegać jako ostre lub przewlekłe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, ropień mózgu, zapalenie mózgu, udar mózgu.

Ostre grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych najczęściej powodują grzyby z rodzaju Candida, natomiast przewlekłe grzybicze zapalenie opon jest najczęściej skutkiem zakażenia Cryptococcus neoformans. Zwykle do grzybiczego zapalenia ośrodkowego układu nerwowego prowadzi rozsiew krwiopochodny grzybów. Rzadziej przyczyną zakażenia bywa uraz lub naruszenie ciągłości tkanek w wyniku procedur chirurgicznych.

Kryptokokoza

90% przypadków tej grzybicy OUN występuje u osób z upośledzoną odpornością. W rejonach endemicznego występowania grzybów z gatunku Cryptococcus, są one patogenami najczęściej izolowanymi od chorych na AIDS. Nie opisywano transmisji zakażenia ze zwierząt na ludzi ani pomiędzy ludźmi. Zajęcie OUN manifestuje się w postaci objawów przewlekłego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, takich jak bóle głowy, gorączka, senność, zaburzenia czucia, zaburzenia pamięci, niedowłady nerwów czaszkowych, zaburzenia widzenia oraz objawy oponowe. Kryptokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych różni się od bakteryjnego tym, że wielu chorych zgłasza się z objawami utrzymującymi się od wielu tygodni. Łagodniejsze przypadki mogą się manifestować jako podostre otępienie.

Kandydoza

Grzyby z rodzaju Candida należą do prawidłowej flory błon śluzowych i skóry człowieka, a Candida albicans jest najczęstszym czynnikiem etiologicznym zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i ropnia mózgu. Inne gatunki Candida: tropicalis, parapsilosis, lusitaniae, glabratakrusei rzadziej powodują tego typu zakażenia. Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych częściej występuje u niemowląt niż u dorosłych, a najczęściej dotyczy wcześniaków. Zdarza się również u osób z prawidłową odpornością, szczególnie po zabiegach neurochirurgicznych. W przypadku kandydozy rozsianej, u 50% pacjentów stwierdza się występowanie ropnia mózgu, równie częste są zmiany w siatkówce oka.

Candida
Candida / Fot. CDC: James Archer

Aspergiloza

Grzyby z rodzaju Aspergillus wnikają do organizmu człowieka przez drogi oddechowe i zatoki przynosowe i wywołują tak zwaną grzybicę kropidlakową. U chorych z najcięższymi zaburzeniami odporności kropidlak rozsiewa się w płucach i licznych innych narządach, najczęściej mózgu, ale też w skórze, tarczycy, kościach, nerkach, wątrobie, przewodzie pokarmowym, oku i zastawkach serca. Najczęstszym objawem, oprócz zmian skórnych, jest stopniowe pogarszanie się stanu klinicznego pacjenta w ciągu 1–3 dni z niewysoką gorączką i cechami łagodnej sepsy oraz licznymi niespecyficznymi nieprawidłowościami w badaniach laboratoryjnych.

Aspergillus
Aspergillus niger, Aspergillus Trichoderma / Fot. CDC: Ginger Chew, Sc.D.; Lisa Marianni, R.N., M.B.A

W większości przypadków przynajmniej jedna lokalizacja staje się widoczna. Posiewy krwi nie są pomocne, ponieważ prawie zawsze są ujemne. Rozsiew w mózgu jest wyniszczającym powikłaniem. Mogą się rozwinąć zmiany pojedyncze lub mnogie. W ostrej chorobie najbardziej charakterystyczne jest wystąpienie krwotocznego udaru mózgu. Do rzadszych objawów należą zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz grzybiczy tętniak mózgu. Sporadycznie stwierdza się pooperacyjne zakażenia wychodzące z zatok przynosowych. Przebieg kliniczny może być ostry albo podostry ze zmianami nastroju, objawami neurologicznymi, drgawkami oraz pogorszeniem stanu umysłowego. Najbardziej pomocnym badaniem w diagnostyce jest rezonans magnetyczny.

Mukormykoza

Mukormykoza (zygomykoza) to poważne, choć stosunkowo rzadkie, inwazyjne zakażenie grzybicze i jedna z najbardziej agresywnych i śmiertelnych grzybic inwazyjnych. Powodują je między innymi grzyby z rodzaju RhizopusMucor, które występują powszechnie w środowisku naturalnym, a ich zarodniki (spory) są prawdopodobnie codziennie wdychane przez ludzi. Prawidłowo w ludzkich płucach komórki układu immunologicznego zlokalizowane w pęcherzykach płucnych nie dopuszczają do kiełkowania zarodników grzybów i rozwoju grzybni.

Chorzy z cukrzycą, niedoborami odporności, po przeszczepieniu narządów oraz z zespołami przeładowania żelazem znajdują się w grupie ryzyka tego rodzaju grzybic. Pacjenci z mukormykozą nosowo-mózgową mogą się zgłaszać do lekarza z objawami typowymi dla zapalenia zatok przynosowych, które jednak dość szybko ulegają pogorszeniu. Współistniejące objawy obejmują: ból głowy, krwisty wyciek z nosa, zaburzenia świadomości. Czarne, martwicze owrzodzenie podniebienia świadczy o znacznym zaawansowaniu procesu chorobowego. Zajęcie oczodołu ogranicza właściwe funkcjonowanie mięśni ocznych i prawidłowe ruchy gałki ocznej, prowadząc do podwójnego widzenia. Progresja zakażenia z zajęciem mózgu skutkuje wytworzeniem ropni mózgu i ropowicy. Poważnym powikłaniem jest zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej.

Wczesne rozpoznanie ma podstawowe znaczenie dla przeżycia i zmniejszenia śmiertelności. W diagnostyce pomocne są badania obrazowe: tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. O rokowaniu decyduje wdrożenie agresywnego leczenia chirurgicznego i zachowawczego.

Histoplazmoza

Czynnikiem etiologicznym histoplazmozy jest grzyb Histoplasma capsulatum. Histoplazmoza występuje na całym świecie, przy czym w Ameryce Północnej jest ona najczęściej występującą grzybicą endemiczną. Ziemia wzbogacona odchodami ptaków i nietoperzy sprzyja rozwojowi grzyba i wytwarzaniu zarodników przez Histoplasma. Naruszenie powierzchni gleby zawierającej ten drobnoustrój prowadzi do rozpylenia makrokonidiów i narażenia ludzi znajdujących się w pobliżu. Większość przypadków notowanych poza obszarami endemicznymi stanowią zachorowania przywleczone (np. przypadki notowane w Europie występują po powrocie z podróży do Ameryki, Afryki lub Azji). Zakażenie następuje po inhalacji zarodników, które są szybko rozpoznawane i pochłaniane przez makrofagi płucne. U osób z prawidłową odpornością komórki układu immunologicznego organizują się i tworzą kompleksy komórkowe zawierające grzyby, które następnie włóknieją i wapnieją. W przeciwieństwie do gruźlicy latentnej, utajona histoplazmoza rzadko ulega reaktywacji. Postępująca rozsiana histoplazmoza może zająć wiele narządów, między innymi ośrodkowy układ nerwowy, powodując zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub ogniskowe uszkodzenie mózgu. Ma to miejsce u osób z głębokim upośledzeniem odporności, na przykład chorych na AIDS oraz pacjentów po przeszczepieniu narządu.

Diagnostyka zakażeń grzybiczych ośrodkowego układu nerwowego

W diagnostyce zakażeń grzybiczych wykorzystuje się badania obrazowe – tomografię komputerową oraz rezonans magnetyczny. Istotne jest również badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, w tym przeprowadzenie badań serologicznych wykrywających specyficzne antygeny grzybów. W leczeniu wykorzystuje się leki przeciwgrzybicze penetrujące do ośrodkowego układu nerwowego.

05.06.2017
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?