Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Trypanosomoza afrykańska


Klinika Chorób Zakaźnych i Hepatologii
Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku
Trypanosomoza afrykańska
Fot. Pixabay.com

Co to jest trypanosomoza afrykańska i jaka jest jej przyczyna?

Trypanosomoza afrykańska (inaczej śpiączka afrykańska) jest chorobą powodowaną przez wiciowce - Trypanosoma brucei, które na człowieka przenoszone są przez muchę tse-tse. U pacjentów nieleczonych pasożyty początkowo powodują chorobę gorączkową, doprowadzając po latach do uszkodzenia układu nerwowego i śmierci. Śpiączka afrykańska ma dwie odmiany: postać wschodnioafrykańską wywoływaną przez Trypanosoma brucei rhodesiense i zachodnioafrykańską wywoływaną przez Trypanosoma brucei gambiense. Mucha tse-tse zaraża się pijąc krew zakażonych ssaków. W ciele muchy pasożyt namnaża się, a następnie przedostaje się do jej gruczołów ślinowych. W trakcie kolejnego ukłucia przez muchę dochodzi do przeniesienia zakażenia na kolejną osobę. Trypanosomy mnożą się we krwi, unikając reakcji ze strony układu immunologicznego.

Jak często występuje trypanosomoza afrykańska?

Trypanosomy wywołujące śpiączkę afrykańską spotyka się jedynie na terenie Afryki. Każdego roku rejestruje się kilkadziesiąt tysięcy nowych przypadków, a szacuje się, że narażonych jest około 50 milionów ludzi. W ostatnich latach w niektórych krajach afrykańskich obserwuje się nawrót choroby w postaci dużych epidemii m.in. w Sudanie, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Czadzie i Republice Środkowej Afryki. Jedynym rezerwuarem Trypanosoma brucei gambiense są ludzie a choroba występuje najczęściej w tropikalnych lasach deszczowych środkowej i zachodniej Afryki. Choroba jest głównie problemem ludności rejonów wiejskich, rzadko obserwuje się ją u turystów. Głównym rezerwuarem Trypanosoma brucei rhodesiense są niektóre gatunki antylop, występujące na rozległych obszarach sawanny i obszarach leśnych środkowej i wschodniej Afryki. Co roku zgłaszane są przypadki śpiączki afrykańskiej u osób odwiedzających niektóre parki narodowe w Afryce Wschodniej. Ponad 95% przypadków zakażenia Trypanosoma brucei rhodesiense raportowanych jest z Ugandy, Tanzanii, Malawi i Zambi.

Jak się objawia trypanosomoza afrykańska?

Po około tygodniu w miejscu ukłucia przez muchę pojawia się zmiana skórna. W momencie, gdy pasożyty zaczynają rozsiewać się drogą krwi i chłonki pojawia się faza gorączkowa choroby a typowym rzutom gorączki, trwającym wiele dni, towarzyszą okresy bezgorączkowe.

Etap I choroby to infekcja rozsiana bez objawów zajęcia ośrodkowego układu nerwowego, przebiegająca z powiększeniem węzłów chłonnych, śledziony, niekiedy z zapaleniem mięśnia sercowego. Węzły chłonne są niewielkie, ruchome, miękkie, i niebolesne. Charakterystyczne jest wyraźne powiększenie węzłów chłonnych na szyi i na karku. Występuje również świąd skóry oraz zmian skórne w postaci plamistej wysypki. Niekiedy pojawiają się inne objawy: złe samopoczucie, bóle głowy, bóle stawów, spadek masy ciała, obrzęki. Za uszkodzenie tkanek odpowiedzialne są kompleksy zbudowane z białek pasożyta i przeciwciał.

Druga faza choroby obejmuje objawy neurologiczne. Charakteryzuje się ona podstępnym, postępującym uszkodzeniem mózgu. W tym okresie pojawiają się takie objawy jak: postępująca obojętność na bodźce zewnętrzne, senność w ciągu dnia, niepokój i pobudzenie w nocy, brak spontaniczności, błędny wzrok, utrudniona i niewyraźna mowa, ruchy pląsawicze, drżenia mięśniowe. Często obserwuje się także objawy, które są typowe dla choroby Parkinsona: chodzenie drobnymi krokami, zwiększenie napięcia mięśni, drżenia. Postępujące upośledzenie układu nerwowego ostatecznie prowadzi do śpiączki i zgonu.

Podstawowa różnica między dwiema odmianami śpiączki afrykańskiej jest taka, że postać wschodnioafrykańska przebiega bardziej ostro. U osób podróżujących po terenach endemicznych objawy choroby takiej jak: gorączka, dreszcze i bóle głowy pojawiają się pod koniec wycieczki lub krótko po powrocie. Wcześnie pojawia się tachykardia oraz zaburzenia rytmu serca, które mogą doprowadzić do zgonu chorego jeszcze przed wystąpieniem fazy neurologicznej choroby.

Co robić w przypadku wystąpienia trypanosomozy afrykańskiej?

W przypadku wystąpienie opisanych objawów u osoby przebywającej na terenach endemicznego występowania choroby należy pilnie zgłosić się do lekarza.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie trypanosomozy afrykańskiej?

Jednoznaczne rozpoznanie trypanosomozy afrykańskiej wymaga stwierdzenia obecności pasożyta w organizmie. Obecność zmiany pierwotnej na skórze umożliwia pobranie z niej płynu i bezpośrednie obejrzenie go pod mikroskopem w celu uwidocznienia bardzo ruchliwych trypanosom. Możliwe jest również badanie materiału pobranego z węzłów chłonnych czy też krwi obwodowej. W pierwszej fazie choroby stwierdza się leukocytozę, małopłytkowość i niedokrwistość oraz wyniki badań sugerujących chorobę autoimmunologiczną. W drugim etapie choroby stwierdza się podwyższone ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego jak też inne zmiany: wzrost stężenia białka oraz zwiększenie ilości komórek zapalnych w płynie mózgowo-rdzeniowym, często możliwe jest zaobserwowanie samych trypanosom. Jednak prawdopodobieństwo znalezienia pasożytów w jest znacznie większe w I niż w II fazie choroby.

Jakie są metody leczenia trypanosomozy afrykańskiej?

W leczeniu trypanosomozy afrykańskiej stosuje się kilka leków przeciwpasożytniczych w różnych kombinacjach w zależności od zaawansowania choroby i rodzaju pasożyta, który spowodował chorobę. Leki stosowane w leczeniu choroby charakteryzują się jednak dużą toksycznością i wiążą się z wystąpieniem wielu działań niepożądanych.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie trypanosomozy afrykańskiej?

Rokowanie w przypadku wcześnie wykrytej i leczonej trypanosomozy afrykańskiej jest dobre. Nieleczona inwazja Trypanosoma brucei rhodesiense prowadzi do zgonu w ciągu kilku tygodni lub miesięcy, natomiast choroba wywołana przez Trypanosoma brucei gambiense rozwija się wolniej przez wiele miesięcy lub lat.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia trypanosomozy afrykańskiej?

Po zakończeniu leczenia trypanosomozy afrykańskiej należy pozostać pod specjalistyczną opieką lekarską przez około 2 lata. Konieczne jest okresowe wykonywanie badań kontrolnych, w tym badania płynu mózgowo-rdzeniowego, gdyż nie istnieje metoda pozwalająca na potwierdzenie całkowitej eliminacji pasożyta z organizmu.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na trypanosomozę afrykańską?

Zapobieganie trypanosomozie na terenie Afryki to złożone zagadnienie epizootyczne i ważny problem zdrowia publicznego. Na niektórych terenach wprowadzono programy eliminacji wektorów oraz leczenia osób zarażonych. Indywidualnie można zmniejszyć ryzyko zarażenia przez unikanie terenów endemicznych, używanie odzieży ochronnej oraz insektycydów. Zaleca się ubiór w neutralnych kolorach, gdyż muchy tse-tse przyciągane są przez intensywne oraz bardzo ciemne barwy. Przed podróżą samochodem należy sprawdzić pojazd czy nie przebywają w nim muchy tse-tse, gdyż jest to ich popularna kryjówka. Należy unikać przebywania w lasach, gdzie chętnie chronią sie muchy tse-tse, mniej aktywne w czasie najgorętszej pory dnia. Nie zaleca się chemioprofilaktyki, nie jest też dostępna szczepionka.

05.06.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?