Hipercholesterolemia

prof. dr hab. med. Wojciech Wojakowski, lek. med. Eugeniusz Hrycek
Klinika Kardiologii III Katedry Kardiologii, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
Hipercholesterolemia

Co to jest i jakie są przyczyny?

Hipercholesterolemią nazywamy zwiększenie stężenia cholesterolu w osoczu. Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego za nieprawidłowe uznaje się następujące stężenia:

  • cholesterolu LDL ≥3,0 mmol/l (115 mg/dl)
  • cholesterolu całkowitego ≥5,0 mmol/l (190 mg/dl)

U osób obciążonych dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym (wskaźnik SCORE ≥5%) oraz u chorych z chorobą niedokrwienną serca lub cukrzycą konieczne jest wzmożenie działań profilaktycznych i dążenie do uzyskania u pacjenta niższych docelowych stężeń cholesterolu:

  • cholesterolu LDL poniżej 2,5 mmol/l (100 mg/dl)
  • cholesterolu całkowitego (TC) poniżej 4,5 mmol/l (175 mg/dl)

W miarę możliwości można próbować w wymienionych grupach osiągnąć jeszcze niższe wartości stężeń:

  • LDL cholesterolu poniżej 2,0 mmol/l (80 mg/dl),
  • cholesterolu całkowitego poniżej 4,0 mmol/l (155 mg/dl).

Wyróżnia się hipercholesterolemię:

  • pierwotną, której przyczyną jest defekt jednego genu (tak jest w przypadku hipercholesterolemii rodzinnej i rodzinnego defektu apolipoproteiny B100) lub wielu genów (hipercholesterolemia wielogenowa). Na ujawnienie się hipercholesterolemii wielogenowej wpływa również nieprawidłowa dieta
  • wtórną, będącą wynikiem stosowania leków (progestagenów, glikokortykosteroidów, inhibitorów proteaz stosowanych w leczeniu zakażenia HIV, tiazydowych leków moczopędnych, niektórych beta-blokerów) lub objawem innych chorób, m.in.:
    • niedoczynności tarczycy
    • zespołu nerczycowego
    • chorób wątroby przebiegających z cholestazą (zwiększenie stężenia kwasów żółciowych we krwi i tkankach).


Ryc. 1. Czynniki ryzyka chorób układu krążenia

Jak często występuje hipercholesterolemia?

Stężenie cholesterolu LDL powyżej 3,0 mmol/l występuje u około 60% dorosłych Polaków.

Najczęstsza jest hipercholesterolemia wielogenowa, która występuje u 1 osoby na 10–20 zależnie od wieku (częściej u osób starszych). Hipercholesterolemie uwarunkowane genetycznie są rzadsze (występują u 1 osoby na 500–1000).

Jak się objawia?

W przypadku postaci wielogenowej brak jest charakterystycznych objawów. Pierwsze objawy często wynikają z powikłań hipercholesterolemii, takich jak: choroba niedokrwienna serca, miażdżyca tętnic szyjnych lub tętnic kończyn dolnych.

Do objawów postaci rodzinnej zaliczamy:

  • żółtaki płaskie powiek
  • żółtaki ścięgna Achillesa
  • żółtaki guzowate
  • żółtaki wyniosłe skórne
  • rąbek starczy rogówki.

Objawy te są następstwem nadmiernego gromadzenia się cholesterolu w tkankach. Objawy te nie występują często, mogą być nieobecne wszystkie z tych objawów lub niektóre z nich. O hipercholesterolemii rodzinnej pośrednio świadczą przedwczesne objawy miażdżycy. Rozpoznaje się ją najczęściej już w czwartej dekadzie życia. Sugerują ją także choroba wieńcowa lub zaburzenia lipidowe rozpoznane w młodym wieku u rodziców i rodzeństwa. Rodzinny defekt apolipoproteiny B100 równieżcharakteryzuje się występowaniem hipercholesterolemii w stosunkowo młodym wieku.

Co robić w razie wystąpienia objawów?

Objawy hipercholesterolemii są zwykle konsekwencją powikłań chorobowych (choroby niedokrwiennej serca, miażdżycy tętnic szyjnych i tętnic kończyn dolnych). Zob. postępowanie w przypadku wymienionych chorób.

Jak lekarz ustala diagnozę?

W celu wykrycia hipercholesterolemii należy co 5 lat (najlepiej razem z kontrolą ryzyka chorób układu krążenia) oznaczyć stężenie cholesterolu całkowitego, a w przypadku dużego ryzyka – wykonać pełny lipidogram. Inne informacje na temat badań przesiewowych (zob. Metody zapobiegania chorobom układu krążenia).

W celu potwierdzenia heterozygotycznej postaci (łagodniejszej, dziedziczonej od jednego z rodziców) rodzinnej hipercholesterolemii lub rodzinnego defektu apolipoproteiny B100 u osoby z dużym stężeniem cholesterolu LDL należy wykazać duże stężenie tego cholesterolu u matki lub ojca.

Jakie są sposoby leczenia?

W celu wyboru odpowiedniego leczenia należy:

  • ocenić ryzyko pacjenta
  • ustalić zależne od tego ryzyka stężenia cholesterolu, do których należy dążyć u tego pacjenta
  • wdrożyć właściwe postępowanie w celu osiągnięcia tych wartości stężeń cholesterolu.

Pacjenci, u których ryzyko sercowo-naczyniowe określone współczynnikiem SCORE jest <5%, objęci są jedynie postępowaniem niefarmakologicznym (zob. poniżej). Należy u nich kontrolować obecność i nasilenie czynników ryzyka:

  • 1 raz na 5 lat, jeśli współczynnik SCORE zawsze był u nich <5%
  • 1 raz w roku, jeśli współczynnik SCORE kiedykolwiek był równy 5% lub większy i udało się go zmniejszyć <5%.

Innego postępowania wymagają pacjenci:

  • u których współczynnik SCORE jest równy 5% lub większy
  • z chorobą niedokrwienną serca
  • z rozpoznaną cukrzycą
  • ze znacznie nasilonym pojedynczym czynnikiem ryzyka (stężeniem cholesterolu całkowitego ≥8 mmol/l (320 mg/dl), stężeniem cholesterolu LDL≥6 mmol/l [240 mg/dl], ciśnieniem tętniczym skurczowym ≥180 mm Hg, ciśnieniem tętniczym rozkurczowym ≥110 mm Hg).

U osób tych dąży się do uzyskania niższych stężeń cholesterolu, a oprócz metod niefarmakologicznych stosuje się leki.

Do metod niefarmakologicznych należą:

Metody niefarmakologiczne opisano dokładniej w rozdziale poświęconym profilaktyce.

Głównymi lekami stosowanymi w celu obniżania stężenia cholesterolu są statyny. Jeżeli terapia statynami nie wystarcza do osiągnięcia zamierzonego efektu terapeutycznego, lekarz może zalecić żywice jonowymienne. Można je również stosować jako jedyny lek, gdy terapia statynami powoduje wystąpienie działań niepożądanych. Żywice jonowymienne hamują wchłaniania cholesterolu z przewodu pokarmowego. Przeciwwskazaniem do ich stosowania jest wysokie stężenie triglicerydów w osoczu. Do działań niepożądanych należą:

  • zaparcia, odbijania, wzdęcia, ból brzucha
  • upośledzenia wchłaniania innych substancji, takich jak witaminy lub leki

Do obniżenia stężenia cholesterolu można zastosować ezetymib jako pojedynczy lek (u osób nietolerujących statyn) lub razem ze statyną w opornej hipercholesterolemii. Hamuje on wchłanianie cholesterolu z przewodu pokarmowego, ale w odróżnieniu od żywic jonowymiennych działa w sposób wybiórczy, nie zaburzając przy tym wchłaniania innych substancji.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie i co trzeba robić po zakończeniu leczenia?

Profilaktykę chorób układu krążenia prowadzi się przez całe życie, a jej istotą są regularne wizyty kontrolne oraz stosowanie się do zaleceń lekarskich. Po uzyskaniu odpowiednich stężeń cholesterolu u chorego, warunkiem utrzymania się tego korzystnego stanu jest kontynuowanie terapii. Dlatego w tej sytuacji nie można mówić o całkowitym wyleczeniu chorego i zakończyć leczenia.

Hipercholesterolemia może przyczyniać się do wystąpienia:

  • choroby niedokrwiennej serca
  • choroby naczyń obwodowych
  • udaru niedokrwiennego mózgu
  • tętniaka aorty brzusznej.

Co robić, aby uniknąć zachorowania?

Do zasad zapobiegania hipercholesterolemii należą: zachowanie odpowiedniej aktywności fizycznej, eliminacja innych czynników ryzyka, jak palenie tytoniu, oraz stosowanie zasad zdrowej diety. Wynikają one z zasad profilaktyki chorób układu krążenia i zostały szerzej omówione w rozdziale poświęconym profilaktyce.

Data utworzenia: 31.07.2013
HipercholesterolemiaOceń:
(3.67/5 z 9 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Grzesiek
      2018-04-15 22:02
      Gdzie mam się zgłosić, gdy leczenie statynami przynosi więcej szkód niż korzyści ? Hipercholesterolemia rodzinna cholesterol całk. 365 - jestem 2 lata po zawale. Ekspercie pomóż !odpowiedz
    • Luc33
      2018-01-06 20:21
      Wszystkich was siekło na ten cholesterol ! Ile razy można powtarzać, że z cholesterolem się nie walczy, z wyjątkiem nielicznych przypadków dziedzicznej hipercholesterolemii. U starszych osób a w szczególności kobiet, poziom 250 - 270 ng/dl nie jest niczym nadzwyczajnym i w żadnym przypadku nie świadczy o chorobie ! Nie dajcie się nabrać na to, że jedyny właściwy poziom to np. 180 lub mniej. Takie bzdury piszą tylko niedouczeni albo opłacani przez farmację ignoranci !odpowiedz
    • babcia 75
      2017-09-29 15:27
      Przecież już każdy wie że to kłamstwo!odpowiedz
    • mirwu
      2017-01-07 13:45
      na jakiej podstawie przyjęto te normy cholesterolu? Kto takie badanie przeprowadzał i kiedy?odpowiedz

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Bolesna prawda o leczeniu bólu
    Sieć Watchdog Polska wzięła pod lupę problematykę leczenia bólu w polskich szpitalach. Wnioski nie napawają optymizmem – brakuje opracowanych schematów postępowania, personel nie jest szkolony w tym zakresie, a stosowane metody odstają od światowych standardów.
  • O co walczą rodzice niepełnosprawnych?
    Trwający od kilku dni protest rodziców dorosłych niepełnosprawnych w Sejmie to kolejna w ostatnich latach odsłona dramatu wynikającego z braku systemowych rozwiązań dla tej grupy społecznej.
  • System czy atrapa
    90 proc. Polaków źle ocenia system ochrony zdrowia, ale ponad połowa nie chce słyszeć o podniesieniu składki zdrowotnej. Polacy są skłonni się zgodzić, że służba zdrowia potrzebuje większych pieniędzy, ale proponują, by szukać ich w budżecie państwa albo w kieszeniach pacjentów, którzy korzystają ze świadczeń.
  • Sztuczne wydłużanie hospitalizacji wiecznie żywe
    Choć powszechnie znaną praktyką jest sztuczne wrzucanie pacjentów do trybu szpitalnego na dłużej, nikt się do tego nie przyzna. Szpitale z umowami z NFZ z oczywistych powodów nie chcą rozmawiać na ten temat – mówi Dobrawa Biadun, ekspertka Konfederacji Lewiatan.