Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zakażenie wirusem cytomegalii w ciąży

Dr n. med. Andrzej Bacz
Zakażenie wirusem cytomegalii w ciąży
Wirus cytomegalii (Fot. Public Health Image Library)

Najważniejszym czynnikiem ryzyka zakażenia CMV u kobiet w ciąży jest częsty i długi kontakt z małymi dziećmi, gdyż dzieci w wieku poniżej 2 lat wydalają wirusa w ślinie i moczu średnio przez 24 miesiące.

Definicja

Cytomegalia jest chorobą wywołaną przez wirus cytomegalii (cytomegalovirus – CMV). Szacuje się, że ok. 40–80% populacji (w zależności od regionu świata) jest zakażonych CMV.

Drogi i przebieg zakażenia CMV

U większości zdrowych osób, które zakaziły się CMV, choroba przebiega bezobjawowo lub z objawami podobnymi do objawów mononukleozy (złe samopoczucie, gorączka, bóle mięśni, powiększenie szyjnych węzłów chłonnych). Po infekcji pierwotnej (zakażenie u osób CMV u osoby uprzednio seronegatywnej, tzn. nie posiadających przeciwciał przeciwko CMV) wirus przechodzi w stan nieaktywny (uśpiony), lecz w przyszłości może dojść do jego reaktywacji (zakażenie nawracające, wtórne).

Wysiewanie wirusa u osoby zakażonej może być okresowe, niepoprzedzone żadnymi objawami klinicznymi ani chorobowymi. Istnieje również ryzyko powtórnego zakażenia się wirusem CMV innego szczepu. Stwierdzenie obecności przeciwciał po pierwotnej infekcji CMV nie oznacza się nabycia odporności.

Zakażenie CMV szerzy się drogą kontaktową – przez ślinę, krew, łzy, nasienie, wydzielinę szyjki macicy, mocz i mleko kobiece osoby zakażonej.1

Zakażenie CMV u kobiet w ciąży

Najważniejszym czynnikiem ryzyka zakażenia CMV u kobiet w ciąży jest częsty i długi kontakt z małymi dziećmi, gdyż dzieci w wieku poniżej 2 lat wydalają wirusa w ślinie i moczu średnio przez 24 miesiące.2

Zakażenie CMV (pierwotne lub wtórne) u kobiet w ciąży jest niebezpieczne, gdyż w jego wyniku może dojść do wrodzonego zakażenia CMV u dziecka. CMV to najczęstszą przyczyną zakażeń wewnątrzmacicznych (ok. 1% wszystkich żywo urodzonych noworodków), wad płodu i upośledzonego rozwoju dzieci.3,4

Prawdopodobieństwo przezłożyskowej transmisji wirusa w przypadku zakażenia pierwotnego sięga 30–40%, a infekcji wtórnej tylko 1%.5

Z pierwotną infekcją związane jest częstsze występowania objawów choroby u noworodka oraz poważniejsze następstwa długoterminowe, ale częstość infekcji pierwotnych u kobiet w ciąży ocenia się tylko na 1–4%.6

Ze względu na znaczne rozpowszechnienie zakażenia w populacji ogólnej, zakażenia wtórne u kobiet w ciąży stanowią ok. 75% wszystkich przypadków infekcji CMV7, a wśród nich głównie zakażenie nowym szczepem wirusa.8

Objawy zakażenia, takie jak ograniczenie wewnątrzmacicznego wzrostu, małogłowie, powiększenie wątroby i śledziony, żółtaczka, zapalenie siatkówki i naczyniówki oka czy niedokrwistość, występują u 10–15% zakażonych noworodków i są najczęściej wynikiem infekcji pierwotnej we wczesnej ciąży. U tych dzieci rokowanie jest też najgorsze; u większości z nich stwierdza się uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, skutkującego opóźnieniem rozwoju umysłowego i psychoruchowego, a także uszkodzeniem wzroku.9

U większości (85–90%) zakażonych wewnątrzmacicznie dzieci po porodzie nie stwierdza się objawów choroby, jednak u 5–15% z nich mogą rozwinąć się długoterminowe powikłania, głównie postępująca czuciowo-neurologiczną utratę słuchu. Z tego też powodu zaleca się długoletnią obserwacją u dzieci, u których stwierdzono zakażenia bezobjawowe lub przebiegające z niewielkimi objawami.10

Jak rozpoznaje się zakażenie CMV u kobiety i płodu?

Potwierdzeniem zakażenia pierwotnego CMV jest wykrycie serokonwersji, to znaczy pojawienie się w surowicy swoistych przeciwciał IgG u kobiety dotychczas seronegatywnej. Możliwe jest to tylko w przypadku prowadzenia badań przesiewowych, co nie jest obecnie zaleconym postępowaniem. Zwykle więc podstawą rozpoznania jest stwierdzenie swoistych przeciwciał IgM (ich stwierdzenie nie jest jednak jednoznaczne z potwierdzeniem „świeżego” zakażenia, gdyż mogą one być obecne w surowicy nawet przez 9 miesięcy od pierwotnej infekcji) oraz przeciwciał IgG o małej awidności (przeciwciała IgG o dużej awidności są wykrywane jedynie w przypadku dawno przebytego lub wtórnego zakażenia CMV). Badania te wykonywane są zwykle w przypadku podejrzenia zakażenia na podstawie objawów klinicznych.

Po rozpoznaniu zakażenia u matki należy ustalić, czy doszło do wewnątrzmacicznej transmisji CMV. Badanie ultrasonograficzne (USG) jest pomocne, ale nie pozwala na ostateczne postawienie diagnozy, gdyż CMV może powodować objawy bardzo podobne do innych zakażeń wewnątrzmacicznych oraz chorób płodu, a ponadto stwierdza się je u ok. 25% zakażonych płodów.

Wiarygodną diagnozę stawia się wyłącznie na podstawie badania obecności CMV w płynie owodniowym (amniopunkcja). Badanie wykonuje się co najmniej po 7 tygodniach od zakażenia matki i po 21. tygodniu ciąży, gdyż dopiero wtedy następuje obfite wydalanie CMV z moczem płodu do płynu owodniowego. Postępowanie takie jest uzasadnione w przypadku pierwotnej infekcji u matki, z którą związana jest częstsza transmisja CMV do płodu (ok. 40%).9

Po potwierdzenia zakażenia u płodu monitoruje się jego stan przede wszystkim za pomocą USG (zwykle co 2–4 tygodnie), niekiedy za pomocą tomografii rezonansu magnetycznego (MRI). Brak odchyleń od stanu prawidłowego nie jest wprawdzie gwarancją zdrowia, ale w zdecydowanej większości przypadków rokowanie dla dziecka jest dobre.11,12

Stwierdzenie zakażenia CMV u płodu nie przesądza o tym, jakie będą następstwa choroby u dziecka. Najpoważniejsze rokowanie jest w przypadku potwierdzenie zakażenia wewnątrzmacicznego, któremu towarzyszą nieprawidłowości w badaniu ultrasonograficznym.13

U dziecka z wrodzonym zakażeniem CMV wykonuje się badania potwierdzające chorobę. Rozpoznanie u dziecka stawia się nie na podstawie badań serologicznych, lecz wirusologicznych. Obecność wirusa we krwi, moczu, ślinie lub płynie mózgowo-rdzeniowym potwierdza się za pomocą hodowli lub, co zdarza się coraz częściej, za pomocą reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR). Ta druga metoda pozwala na ilościową ocenę wirusa, co może mieć znaczenie w prognozowaniu następstw choroby (dużą ilość wiąże się ze zwiększonym ryzykiem utraty słuchu) jak i korzyści leczenia przeciwwirusowego.14

Jak leczy się wrodzone zakażenie CMV u płodu?

Nie istnieje jak dotąd skuteczna metoda zapobiegania transmisji zakażenia i leczenia w przypadku wrodzonego zakażenia CMV u płodu.

Wyniki dwóch stosunkowo niedawna przeprowadzonych badań sugerują, że sposobem zwalczania, jak i profilaktyki zakażenia płodowego, może być stosowanie swoistych hiperimmunoglobulin przeciwko CMV.15,16

Wyniki te wymagają jednak potwierdzenia w dalszych dobrze zaplanowanych badaniach klinicznych.

Jak zapobiegać zakażeniu CMV?

Wobec braku skutecznej metody leczenia (m.in. dlatego nie przeprowadza się rutynowych badań przesiewowych) i czynnego uodparniania (trwają żmudne badania nad szczepionką) szczególnego znaczenia nabierają sposoby zapobiegania zakażeniem CMV.

Wyrazem tego są zalecenia towarzystw naukowych i instytucji ochrony zdrowia dotyczące prostych praktyk higienicznych.17,18

Głównym źródłem zakażenia kobiet w ciąży jest kontakt z małymi dziećmi, najczęściej własnymi. Ok. 20% małych dzieci wydala wirusa w ślinie i moczu nawet wtedy, gdy nie zdradzają objawów chorobowych.

Do zakażenia dochodzi, gdy ciężarna kobieta przeniesie te płyny do oczu, nosa lub ust. Zakażenie nie przenosi się łatwo. Normalny – nawet bliski – kontakt z małymi dziećmi nie jest wykluczony, pod warunkiem, że unika się kontaktu śliny lub moczu dziecka z własnym nosem, oczami lub ustami.

Poniżej przedstawiono proste sposoby unikania zakażenia CMV u kobiet w ciąży19:

  • mycie rąk mydłem i wodą przez 15–20 sekund, zwłaszcza po zmianie pieluszek, karmieniu małych dzieci, wycieraniu nosa, sprzątaniu zabawek dziecka
  • unikanie wspólnego użytkowania z dzieckiem jedzenia, płynów i sztućców
  • unikanie wkładania smoczka dziecięcego do swoich ust
  • unikanie kontaktu ze śliną dziecka przy całowaniu
  • mycie zabawek, blatów mebli i innych powierzchni, które miały kontakt z moczem lub śliną dziecka.

Zapamiętaj

  1. Zakażeniu CMV można zapobiec, przestrzegając prostych zasad higienicznych.
  2. Przebycie zakażenia CMV przed ciążą nie zabezpiecza przed reinfekcją lub reaktywacją wirusa, ale chroni przed transmisją zakażenia do płodu w dużym odsetku przypadków.
  3. Jeśli masz objawy grypopodobne, które mogą sugerować zakażenie CMV poinformuj o tym lekarza. W tym przypadku warto wykonać badania serologiczne i potwierdzić (lub wykluczyć) zakażenie.
  4. Nie ma przeciwwskazań do karmienia piersią u kobiet, u których w mleku stwierdza się wirusa.
  5. Aktualny stan wiedzy nie uzasadnia rutynowego przeprowadzania badań przesiewowych u kobiet w ciąży.

Piśmiennictwo:

1. Mocarski ES, Shenk T, Pass RF. Cytomegaloviruses. W: Knipe DM, Howley PM (red.). Fields virology. 5th ed. Vol. II. Philadelphia, PA: Lippincott Williams & Wilkins, 2007; 2762–2773
2. Adler SP: Molecular epidemiology of cytomegalovirus: viral transmission among children attending a day care center, their parents, and caretakers. J Pediatr, 1988,112:366-372
3. Cannon MJ: Congenital cytomegalovirus (CMV) epidemiology and awareness. J Clin Virol, 2009;46:S6-S10
4. Stagno S, Pass RF, Dworsky ME, Alford CA. Maternal cytomegalovirus infection and perinatal transmission. Clin Obstet Gynecol, 1982;25(3):563–576
5. Kenneson A, Cannon J: Review meta-analysis of the epidemiology of congenital cytomegalovirus (CMV) infection. Rev Med Virol, 2007; 17: 355-363
6. Colugnati FA, Staras SA, Dollard SC, Cannon MJ: Incidence of cytomegalovirus infection among the general population and pregnant women in the United States. BMC Infect Dis, 2007; 7:71 http://www.biomedcentral.com/1471-2334/7/71
7. Wang C, Zhang X, Bialek S, Cannon MJ: Attribution of congenital cytomegalovirus infection to primary versus non-primary maternal infection. CID, 2011;52:e11-e13
8. Yamamoto AY, Mussi-Pinhata MM, Boppana SB i wsp: Human cytomegalovirus reinfection is associated with intrauterine transmission in a highly cytomegalovirus-immune maternal population. Am J Obstet Gynecol. 2010 Mar;202:297.e1-8
9. Yinon V, Farine D, Iudin H. Cytomegalovirus infection during pregnancy. The Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada Clinical Practice Guideline No. 240. April 2010. J Obstet Gynaecol Can, 2010; 32: 347-354
10. Milewska-Bobula B, Żebrowska J, Olszaniecka M i wsp: Evaluation of intellectual development of children following congenital, mildly symptomatic cytomegalovirus (CMV) infection. A prospective study. Med Wieku Rozwoj. 2010;14:370-373
11. Farkas N, Hoffmann C, Ben-Sira L i wsp: Does normal fetal brain ultrasound predict normal neurodevelopmental outcome in congenital cytomegalovirus infection? Prenat Diagn, 2011; 31:360-366
12. Lipitz S, Hoffmann C, Feldman B i wsp: Value of prenatal ultrasound and magnetic resonance imaging in assessment of congenital primary cytomegalovirus infection. Ultrasound Obstet Gynecol. 2010;36:709
13. Nyholm JL, Schleiss MR: Prevention of maternal cytomegalovirus infection: current status and future prospects. Int J Womens Health. 2010; 2: 23-35
14. Boppana SB, Fowler KB, Pas RF i wsp: Congenital cytomegalovirus infection: association between virus burden in infancy and hearing loss. J Pediatr, 2005; 146: 817-823
15. Nigro G, Adler SP, La Torre R, Best AM; for Congenital Cytomegalovirus Collaborating Group. Passive immunization during pregnancy for congenital cytomegalovirus infection. N Engl J Med, 2005; 353:1350–1362
16. Nigro G, La Torre R, Pentimalli H, et al. Regression of fetal cerebral abnormalities by primary cytomegalovirus infection following hyperimmunoglobulin therapy. Prenat Diagn, 2008;28:512–517
17. American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG practice bulletin. Perinatal viral and parasitic infections. Number 20, September 2000
18. Ross DS, Dollard SC, Victor M i wsp:. The epidemiology and prevention of congenital cytomegalovirus infection and disease: activities of the Centers for Disease Control and Prevention Workgroup. J Womens Health. 2006;15:224–229
19. Cannon MJ, Davis KF: Washing our hands of the congenital cytomegalovirus disease epidemic. BMC Public Health 2005, 5:70 doi:10.1186/1471-2458-5-70http://www.biomedcentral.com/1471-2458/5/70.
Data utworzenia: 25.10.2011
Zakażenie wirusem cytomegalii w ciążyOceń:
(4.20/5 z 5 ocen)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?