Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Incydentaloma nadnerczy

dr n. med. Magdalena Góralska, prof.dr hab. n. med. Tomasz Bednarczuk
Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Endokrynologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Incydentaloma nadnerczy

Co to jest incydentaloma (przypadkowo wykryty guz) nadnercza i jakie są przyczyny?

Nadnercza to jedne z gruczołów wydzielania wewnętrznego, czyli narządów wydzielających hormony. Nadnercza są zlokalizowane obustronnie, powyżej nerek i są zbudowane z położonej zewnętrznie kory i wewnętrznego rdzenia. incydentaloma to guz uwidoczniony w obrębie nadnercza w badaniach obrazowych wykonywanych z innych przyczyn.

Każda zmiana w nadnerczu wykryta w badaniu ultrasonograficznym (USG) wymaga potwierdzenia za pomocą tomografii komputerowej (TK) lub rezonansu magnetycznego (MRI). W nadnerczach występują zarówno zmiany o charakterze łagodnym, jak i złośliwym, które mogą wywodzić się zarówno z kory, jak i rdzenia. Większość guzów to nieczynne hormonalnie gruczolaki, czyli niezłośliwe guzy nieprodukujące hormonów (~80%), około 5% incydentaloma to guzy kory nadnerczy wydzielające hormony – glikokortykosteroidy (GKS) – i powodujące wystąpienie objawów zespołu Cushinga. Kolejne 5% to guzy rdzenia nadnerczy zwane także guzami chromochłonnymi, wydzielające hormony – tzw. aminy katecholowe. Około 1% guzów nadnerczy wydziela inny hormon – aldosteron, będąc przyczyną hiperaldosteronizmu, czyli zespołu Conna. Przypadki raka kory nadnerczy to 4–5% guzów tego narządu, a przerzuty innych nowotworów do nadnerczy stanowią 2%. Najczęściej przerzuty do nadnerczy dają rak płuca, piersi, nerki, czerniak i chłoniak. Zmiany mogą być zlokalizowane w jednym nadnerczu (w 85% przypadków) lub obustronnie. Zmiany obustronne występują w przerzutach do nadnerczy i chorobach infekcyjnych (np. gruźlica).

Jak często występuje incydentaloma (przypadkowo wykryty guz) nadnercza?

Szerokie zastosowanie badań obrazowych skutkuje coraz częstszym rozpoznawaniem zmian w nadnerczach i wynosi około 4% w średnim wieku i wzrasta do ponad 10% w wieku podeszłym. Prawdopodobieństwo wystąpienia guza nadnercza jest większe u osób otyłych, z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym i rośnie wraz z wiekiem.

Jak się objawia incydentaloma (przypadkowo wykryty guz) nadnercza?

Termin incydentaloma odnosi się do guzów wykrytych przypadkowo.

Niemniej u części pacjentów można zaobserwować objawy związane z wydzielanymi przez guz nadnercza w nadmiarze hormonami, i tak:

  • Nadmierne wydzielanie kortyzolu (zespół Cushinga). U pacjentów z incydentaloma zwykle obserwowany jest jest tzw. subkliniczny zespół Cushinga, związany z wydzielaniem przez guz niewielkiej ilości hormonów, będący przyczyną otyłości brzusznej, cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego, nadciśnienia tętniczego, osteoporozy. Rzadziej stwierdza się objawy typowe dla zespołu Cushinga, takie jak nadmierne nagromadzenie tłuszczu w pewnych regionach ciała (owalna twarz, „bawoli kark”), zaniki mięśniowe, rozstępy skórne.
  • Nadmierne wydzielanie tzw. metoksykatecholamin powoduje napadowe wzrosty ciśnienia tętniczego z towarzyszącym silnym bólem głowy i uczuciem szybkiego bicia serca oraz zblednięciem twarzy i potami.
  • Nadmierne wydzielanie tzw. mineralokortykosteroidów wpływa na oporne na leczenie nadciśnienie tętnicze z towarzyszącym obniżeniem stężenia potasu w surowicy krwi, zwłaszcza po zastosowaniu leków moczopędnych.
  • Nadmierne wydzielanie androgenów powoduje u kobiet nadmierne owłosienie (hirsutyzm), zmiany trądzikowe na skórze, łysienie typu męskiego i zaburzenia miesiączkowania.

Co należy robić w przypadku wystąpienia objawów guza nadnercza?

Incydentaloma nie powoduje żadnych objawów w miejscu jego występowania, a jego ewentualne objawy są związane z działaniem hormonów przez niego wydzielanych. Jak sama nazwa wskazuje, incydentaloma, czyli guz przypadkowo wykryty, jest wykrywany podczas badań obrazowych wykonywanych z innego powodu.

Natomiast w razie zaobserwowania objawów związanych z wydzielaniem przez guz hormonów, należy zgłosić się do lekarza POZ.

Jak lekarz stawia diagnozę incydentaloma (przypadkowo wykrytego guza) nadnercza?

Incydentaloma jest przypadkowo wykrywany podczas wykonywania badań obrazowych z innego powodu. Po uwidocznieniu guza lekarz rozpocznie diagnostykę, której głównym celem jest określenie, czy guz jest złośliwy, czy łagodny, oraz czy wydziela hormony.

Aby odpowiedzieć na pierwsze pytanie lekarz może zlecić wykonanie tomografii komputerowej. Badanie to pozwala na ocenę takich cech guza, jak: wielkość, kształt, jednorodność, obecność zwapnień. Im większy jest guz, tym większe jest ryzyko złośliwości.

W przypadku niejednoznacznego obrazu lub przeciwwskazań do wykonania tomografii komputerowej (np. ciąża, uczulenia na jodowe środki kontrastowe), wykonuje się obrazowanie za pomocą rezonansu magnetycznego.

Po przeanalizowaniu wyniku badania obrazowego lekarz zdecyduje o konieczności wykonania badań oceniających aktywność hormonalną guza. Wykonuje się badania pod kątem nadmiernego wydzielania hormonów nadnerczowych, a więc kortyzolu, metoksykatecholamin i aldosteronu.

Następnie, w zależności od charakteru guza, lekarz zaproponuje odpowiednie leczenie.

Jakie są sposoby leczenia incydentaloma (przypadkowo wykrytego guza) nadnercza?

Diagnostyka przeprowadzona po przypadkowym wykryciu guza nadnercza musi odpowiedzieć na pytanie, czy należy go leczyć operacyjnie, czy obserwować. O wyborze sposobu leczenia decyduje lekarz, biorąc pod uwagę dwa aspekty – ryzyko złośliwości i aktywność hormonalną guza.

Drugim rozpatrywanym kryterium jest aktywność hormonalna. Guzy produkujące hormony zazwyczaj usuwa się operacyjnie. Jeśli guz ma charakter łagodny, jest niewielki i nie wydziela hormonów, wtedy można go jedynie obserwować.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie guza nadnercza?

W przypadku guzów łagodnych, wykazujących niewielką aktywność hormonalną rokowanie jest pomyślne i możliwe jest całkowite wyleczenie. W przypadku raka nadnercza rokowanie zależy od stopnia zaawansowania i możliwości leczenia operacyjnego.

Co trzeba zrobić po zakończeniu leczenia incydentaloma (przypadkowo wykrytego guza) nadnercza?

Jeśli guz nie został zakwalifikowany do leczenia operacyjnego, a zalecono jego obserwację, należy kontrolować, czy zmiana nie rośnie lub nie zaczęła produkować hormonów.

Badania pokazują, że większość incydentaloma pozostaje zmianami łagodnymi, a więc nie powiększa się i nie rozpoczyna wydzielania hormonów w nadmierny, niekontrolowany sposób. Największe ryzyko zwiększonego wydzielania hormonów jest w czasie pierwszych 3–4 lat i dotyczy głównie wydzielania kortyzolu, a więc wiąże się z występowaniem zespołu Cushinga.

O częstości wykonywania badań kontrolnych decyduje lekarz prowadzący na podstawie obrazu klinicznego i radiologicznego, zwykle zaleca się wykonanie badania obrazowego za 6–12 miesięcy, niekiedy lekarz decyduje o częstszej kontroli.

Ponadto wskazane jest powtarzanie badań hormonalnych co 12 miesięcy przez około 5 lat. Osoby po leczeniu operacyjnym wymagają oceny stężenia kortyzolu we krwi, z uwagi na możliwe ryzyko wystąpienia niedoczynności kory nadnerczy.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na incydentaloma?

W większości przypadków nie jesteśmy w stanie uniknąć wystąpienia incydentaloma nadnerczy.

Pewne działania mogą jednak wpłynąć na zmniejszenie ryzyka powstania niektórych guzów nadnerczy:

  • profilaktyka onkologiczna, tj. niepalenie papierosów, unikanie nadmiernej ekspozycji na promieniowanie słoneczne, może zmniejszyć ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych dających przerzuty do nadnerczy
  • szczepienia profilaktyczne (np. przeciwko gruźlicy) oraz wczesne rozpoznawanie i skuteczne leczenie gruźlicy może uchronić przed powstaniem zmiany gruźliczej w obrębie nadnerczy
  • redukcja masy ciała i ogólne zachowania prozdrowotne, z uwagi na wzrost ryzyka wystąpienia incydentaloma u osób z otyłością, cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym.

06.06.2017
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?