Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Czkawka

dr hab. n. med. Piotr Kopiński
NZOZ „Atopia” Kraków
Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia
Czkawka
Fot. pixabay.com

Co to jest czkawka?

Czkawka jest odruchem, kontrolowanym przez specjalny ośrodek w mózgu. Polega na nagłym i mimowolnym skurczu przepony i mięśni międzyżebrowych, czyli mięśni, które odpowiadają za wciągnięcie powietrza do płuc – wdech. Jednak w przeciwieństwie do typowego oddychania, równocześnie występuje nagłe zamknięcie części krtani – głośni. W wyniku tego powietrze nie jest wciągane do płuc w sposób ciągły, jak podczas wdechu, lecz w sposób niepełny i przerywany. Efektem jest charakterystyczny odgłos, przykry dla osoby, która doświadcza napadu czkawki.

Znaczenie czkawki

Każdy objaw ma sens biologiczny – do czegoś służy. Znaczenie biologiczne czkawki nie jest do końca zrozumiałe. Przyjmuje się, że jest to prymitywny, stary ewolucyjnie odruch, zabezpieczający przed zachłyśnięciem (czyli dostaniem się do dróg oddechowych) pokarmu, znajdującego się już w przełyku. Każdy z nas, kto doświadczył czkawki, wie dobrze, że pojawia się ona zwykle przy próbie przełknięcia sporego kęsu pokarmu lub dużych ilości zimnej wody; często połykamy przy tym powietrze. Pierwszy epizod czkawki bywa więc poprzedzony uczuciem trudności w przejściu pokarmu z przełyku do żołądka.

Czkawka jest częsta u niemowląt, u których żołądek jest niedostatecznie wykształcony, za mały i zbyt szybko się wypełnia, zwłaszcza gdy dziecko łapczywie przyjmuje pokarm. Ponadto wyższe, hamujące czkawkę piętra ośrodkowego układu nerwowego nie są dostatecznie wykształcone i dlatego stary ewolucyjnie odruch zdarza się częściej Częstość i nasilenie czkawki zmniejsza się wraz z dojrzewaniem niemowlęcia i jego narządów.

Czkawka jako odruch

Czkawka może być fizjologiczna, czyli jako objaw samoograniczający się, wówczas czas trwania nie przekracza kilku minut. Utrzymywanie się objawu powyżej 48 godzin to czkawka przedłużająca się, powyżej zaś 2 miesięcy – przewlekła czkawka, z reguły oporna na leczenie. Czkawka przewlekła może powodować u chorego – co zrozumiałe – depresję, utratę masy ciała i zaburzenia snu.

Im dłużej trwa czkawka, tym bardziej prawdopodobne, że ukrywa się pod tym objawem choroba. Choroba ta może dotyczyć narządów jamy brzusznej (zwłaszcza z rozdęciem żołądka, zmniejszeniem jego rozciągliwości lub uciskiem z zewnątrz na żołądek); ścian klatki piersiowej; narządów szyi lub wiązać się z drażnieniem ośrodka czkawki w mózgu (np. guzy, toksyny, jak choćby alkohol, a także zaburzenia metaboliczne).

Badania diagnostyczne w czkawce

Krótkotrwałe epizody czkawki nie wymagają żadnych badań diagnostycznych. Pojawienie się czkawki przedłużającej się lub przewlekłej, wymaga – jak każdy inny objaw – zgłoszenia się do lekarza. Lekarz zbiera dokładny wywiad i przeprowadza badanie. Badania dodatkowe wykonuje się w zależności od wyników tych działań. Podejrzenie chorób w obrębie brzucha wymaga wykonania USG jamy brzusznej, ewentualnie endoskopii górnego odcinka przewodu pokarmowego. Typowym badaniem klatki piersiowej jest RTG, w razie podejrzenia poważniejszych chorób powodujących czkawkę, konieczne może być np. wykonanie tomografii komputerowej odpowiedniego obszaru. Rozpoznanie chorób metabolicznych może wymagać prostych oznaczeń w krwi obwodowej (np. stężenia cukru, kreatyniny, mocznika lub elektrolitów). Współistnienie objawów neurologicznych sugeruje podrażnienie ośrodka odruchu w mózgu, konieczne może być więc szczegółowe badanie neurologiczne oraz badania obrazowe ośrodkowego układu nerwowego (tomografia komputerowa głowy, rezonans magnetyczny).

Postępowanie w przypadku pojawienia się czkawki

Czkawka przemijająca nie wymaga żadnej interwencji medycznej, szczególnie u zdrowych osób. U noworodków i niemowląt niejednokrotnie wystarczy zmiana pozycji ciała do pionowej, która sprzyja wydostaniu się nadmiaru gazów z wypełnionego żołądka.

U dorosłych często wystarczają zabiegi modulujące czynność układu nerwowego: stres, gorąca osłodzona herbata, emocje, zatrzymanie oddechu z zaciśnięciem nosa palcami, w bardziej uporczywych przypadkach – już z udziałem lekarza – gwałtowne ruchy cewnikiem wprowadzonym przez nos na głębokość ok. 10 cm.

W razie nawracania epizodów czkawki, szczególnie przedłużających się, konieczne jest zgłoszenie się do lekarza.

09.11.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?