Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Atropina (opis profesjonalny)

Działanie

Mechanizm działania
Naturalny alkaloid tropinowy, odmiana racemiczna hioscyjaminy występująca w roślinach należących do rodziny psiankowatych (Solanaceae). Atropina jest konkurencyjnym, wybiórczym antagonistą pozazwojowych receptorów cholinergicznych M1 i M2, przez co znosi działanie acetylocholiny. Jej działanie można częściowo odwrócić, podając inhibitor AChE. Wykazuje zależne od dawki działanie na narządowe receptory muskarynowe, blokując je w następującej kolejności: oskrzela, serce, gałka oczna, mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i dróg moczowych; najpóźniej zmniejsza wydzielanie żołądkowe. Działanie atropiny na organizm człowieka jest wielokierunkowe i w zależności od narządu docelowego obejmuje drogi oddechowe: rozkurcz mięśni gładkich, powodujący zwiększenie światła oskrzeli, zmniejszenie wydzielania śluzu; serce: poprzez swoje działanie znoszące wpływ nerwu błędnego na serce powoduje zwiększenie częstotliwości rytmu serca i pojemności minutowej oraz wpływa na węzeł zatokowo-przedsionkowy (w mniejszym stopniu na węzeł przedsionkowo-komorowy), przyspieszając przewodzenie węzłowe i powodując skrócenie odstępu PQ. Działanie atropiny na serce jest silniej wyrażone w przypadku osób młodych, z dużym napięciem nerwu błędnego; u osób w podeszłym wieku, małych dzieci, chorych na cukrzycę, z mocznicą, neuropatiami oraz czarnoskórych atropina wywołuje mniejsze efekty kliniczne; przewód pokarmowy: powoduje zmniejszenie napięcia mięśni gładkich ścian przewodu pokarmowego, osłabia perystaltykę jelit, zmniejszenie wydzielania żołądkowego i zaleganie treści żołądkowej, działa przeciwwymiotnie; układ moczowy: zmniejsza napięcie mięśni gładkich ścian moczowodów i pęcherza moczowego; gruczoły wydzielania zewnętrznego: zmniejsza wydzielanie łez, potu, śliny, śluzu i enzymów trawiennych; gałka oczna: rozszerzenie źrenicy i porażenie m. rzęskowego. Atropina nie działa na receptory nikotynowe. Wykazuje słabe działanie miejscowo znieczulające. Nasila podstawową przemianę materii.

Farmakokinetyka
Podana p.o. wchłania się dobrze. Po podaniu i.v. działanie rozpoczyna się natychmiast, po inhalacji w ciągu 3–5 min, a po podaniu i.m. – po kilku lub kilkunastu minutach. Po podaniu do worka spojówkowego rozszerzenie źrenicy następuje po ok. 30 min i utrzymuje się przez 8–14 dni, a porażenie akomodacji występuje po ok. 2 h i utrzymuje się przez ok. 5 dni. t1/2 wynosi od 3 h (dorośli) do 10 h (dzieci, osoby w podeszłym wieku). Atropina wiąże się w 25–50% z białkami osocza, przenika do krążenia mózgowego, przez barierę łożyskową i do pokarmu kobiecego. Wydalana w 30–50% w postaci niezmienionej przez nerki, w 50% w postaci nieaktywnych metabolitów przez wątrobę; pozostała część jest enzymatycznie rozkładana w osoczu.

Wskazania

Stosowana w reanimacji oddechowo-krążeniowej (w asystolii, blokach serca), premedykacji przed znieczuleniem ogólnym, odwracaniu blokady nerwowo-mięśniowej, w leczeniu odruchowej bradykardii, nadmiernego wydzielania i skurczu oskrzeli, stanów spastycznych przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i moczowodów, w diagnostyce radiologicznej.

W okulistyce w celu długotrwałego rozszerzenia źrenicy w zapaleniu tęczówki i ciała rzęskowego w celu zapobiegania zrostom tęczówkowo-soczewkowym oraz w diagnostycznym badaniu refrakcji u dzieci. Również w zatruciu glikozydami naparstnicy i inhibitorami AChE.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość na atropinę. Jaskra z zamykającym się kątem przesączania, niedrożność przewodu pokarmowego, zwężenie odźwiernika, choroba refluksowa żołądka, zwężenie szyi pęcherza moczowego.

Interakcje

Potęgowanie działania atropiny
Leki blokujące receptory histaminowe, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory MAO, pochodne benzodiazepiny, neuroleptyki pochodne fenotiazyny, prokainamid, chinidyna potęgują cholinolityczne działanie atropiny.
Środki obniżające pH soku żołądkowego, kortykosteroidy, haloperydol, azotany i azotyny potęgują podwyższające ciśnienie wewnątrzgałkowe działanie atropiny. Wziewne środki znieczulające nasilają dodatnie działanie chronotropowe atropiny.

Glikozydy naparstnicy
Glikozydy naparstnicy zmniejszają działanie atropiny.

Oddziaływanie atropiny na inne leki
Atropina potęguje działanie leków pobudzających układ adrenergiczny, natomiast osłabia działanie metoklopramidu, inhibitorów AChE oraz zmniejsza depresyjne działanie morfiny na ośrodek oddechowy.

Alkohol
Spożywanie alkoholu podczas stosowania atropiny może spowodować zaburzenia uwagi.

Działania niepożądane

Wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, rozszerzenie źrenic, światłowstręt i upośledzenie zdolności widzenia, suchość błon śluzowych, zmniejszenie wydzielania potu, zaparcia, zatrzymanie moczu, refluks żołądkowo-przełykowy, przyspieszenie i zaburzenia rytmu serca (w małych dawkach może zmniejszać częstotliwość rytmu serca).
Senność lub niepokój i pobudzenie, depresja ośrodka oddechowego.
Reakcje alergiczne, np. pokrzywka, zaczerwienienie skóry, podwyższenie temperatury ciała.

Przedawkowanie
Objawy toksyczne obejmują podwójne widzenie, światłowstręt, suchość i zaczerwienienie skóry, poszerzenie źrenic, gorączkę, objawy ośrodkowego zespołu cholinolitycznego (omamy, dezorientacja, delirium, śpiączka) i wstrząs. W razie wystąpienia objawów toksycznych stosuje się płukanie żołądka, fizostygminę, krótko działające barbiturany oraz leczenie objawowe.

Ciąża i laktacja

Kategoria C.

Brak danych dotyczących szkodliwości atropiny w okresie karmienia piersią.

Dawkowanie

Atropinę podaje się i.m., i.v., s.c. lub dotchawiczo.

Premedykacja i.m. lub s.c. 0,5–1 h przed zabiegiem lub i.v. bezpośrednio przed zabiegiem: dorośli 0,3–0,6 mg, dzieci 0,01–0,02 mg/kg mc., maks. 0,4 mg.
Minimalna dawka atropiny wynosi 0,1 mg.
W reanimacji 0,5 mg, dawkę powtarzać w razie potrzeby co 5 min, do ustabilizowania rytmu serca.
W przypadku zatrzymania krążenia jednorazowo 3 mg i.v. lub ewentualnie przez rurkę dotchawiczą 6–9 mg; patrz też aktualne wytyczne.
W bradykardii lub zaburzeniach rytmu 0,3–0,6 mg co 4–6 h do dawki całkowitej 2 mg.
Zatrucie związkami fosforoorganicznymi, substancjami o działaniu cholinomimetycznym lub grzybami zawierającymi muskarynę i.v. lub i.m.: dorośli 1–2 mg, powtarzając w razie potrzeby co 5–60 min do opanowania objawów zatrucia, u dzieci 0,02–0,05 mg/kg mc., powtarzając w razie potrzeby co 10–30 min do opanowania objawów zatrucia.
Odwracanie bloku nerwowo-mięśniowego i.v. (w skojarzeniu z neostygminą): dorośli 0,6–1,2 mg, dzieci 0,02–0,03 mg/kg mc., maks. 0,6 mg.
Pomocniczo w stanach spastycznych mięśniówki gładkiej w jamie brzusznej (kolka żółciowa, nerkowa) – dorośli i.m. lub i.v. 0,5–1 mg.
W diagnostyce radiologicznej, gdy pożądane jest wywołanie rozkurczu mięśniówki gładkiej i zwolnienie pasażu jelitowego – dorośli i.m. 1 mg.
W okulistyce: 30 min przed wziernikowaniem 1 kropla roztw. 0,25–1% (w przypadku wziernikowania zaleca się stosowanie krótko działających leków rozszerzających źrenicę), leczniczo 1 kropla 2 ×/d.
W badaniu refrakcji: dorośli i dzieci po 6. rż. 2 ×/d po jednej kropli roztw. 1% przez 3 dni oraz raz w dniu badania, dzieci do 3. rż. roztwór 0,25% (otrzymany po rozcieńczeniu roztw. 1%) 2 ×/d po jednej kropli przez 5 dni oraz raz w dniu badania, 3.–6. rż. – roztwór 0,5% (otrzymany po rozcieńczeniu roztworu 1%) 2 ×/d po jednej kropli przez 5 dni oraz raz w dniu badania.

U osób w wieku podeszłym należy zmniejszyć dawki atropiny. Patrz też: aktualne wytyczne i zarejestrowane materiały producenta.

Preparaty na rynku polskim zawierające atropina

Atropinum Sulfuricum WZF (roztwór do wstrzykiwań)
Atropinum Sulfuricum WZF 1% (krople do oczu, roztwór)

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.