Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zaburzenia węchu


specjalista neurolog
Zaburzenia węchu

Co to są zaburzenia węchu i jaki jest mechanizm ich powstawania?

Prawidłowo funkcjonujący zmysł węchu odgrywa ważną rolę u człowieka ostrzegając o niebezpiecznych substancjach, takich jak dym czy trujący gaz, i ułatwiając ich lokalizację. Pozwala na dobór odpowiednich pokarmów (świeżość, jakość), ma udział w wydzielaniu śliny i soku żołądkowego. Jest źródłem przeżyć, emocji oraz zachowań seksualnych. Daje samokontrolę stanu higienicznego. Ma ważny udział także w percepcji wrażeń smakowych.

Upośledzenie węchu w postaci osłabienia powonienia nazywa się hiposmią, całkowity brak węchu to anosmia, niekiedy występuje nieprawidłowe odczuwania zapachów, czyli parosmia. Szczególnie nieprzyjemne, odrażające wrażenia węchowe to kakosomia.

Istnieje około 200 potwierdzonych różnych przyczyn zaburzeń węchu. Wynika to z długiej drogi nerwowej od receptora węchowego do ośrodka korowego w mózgu, który analizuje dane zapachowe. Droga nerwu węchowego zaczyna się nabłonkiem receptorowym, który znajduje w błonie śluzowej przewodów nosowych. Ważne jest to, że neurony receptorowe mają ograniczony czas przeżycia, przeciętnie 30 dni, a więc z jednej strony leczenie, które uszkadza podziały komórkowe może zaburzyć funkcje receptora węchowego, ale w niektórych warunkach funkcja receptora może być przywrócona poprzez jego regenerację. Wypustki receptora, jako bardzo cienkie włókna nerwowe, przechodzą przez blaszkę dziurkowaną kości sitowej, dostając się do mózgu, gdzie tworzą opuszkę węchową. Droga węchowa kończy się w korze płata skroniowego.

Rozróżnianie zapachów może być zaburzone przez:

  • zamknięcie przewodów nosowych, co utrudnia przenikanie substancji lotnych do nabłonka receptorowego,
  • upośledzenie funkcji receptora węchowego lub samego nerwu węchowego,
  • patologiczne procesy, które rozwijają się w mózgu.

Jakie są najczęstsze przyczyny zaburzeń węchu?

Najczęstszymi przyczynami zaburzeń w odczuwaniu zapachów są schorzenia laryngologiczne. Utrata powonienia może być spowodowana wadami rozwojowymi, infekcją górnych dróg oddechowych, zapaleniem alergicznym błony śluzowej nosa, zapaleniem zatok obocznych nosa, polipami, guzami nosa i gardła.

Z przyczyn neurologicznych najczęściej zaburzenia węchu powstają w wyniku urazów czaszkowo-mózgowych, w wyniku których może dojść do zerwania bardzo cienkich włókien nerwowych przechodzących przez wąskie otwory lub urazu samego nerwu węchowego czy kory mózgowej odpowiedzialnej za analizę zapachów. Najczęściej do takiego zdarzenia dochodzi podczas wypadków komunikacyjnych (u około 10-20% poszkodowanych). Częstość występowania tych zaburzeń zależy od ciężkości wypadku. Często występują one podczas złamania przedniego dołu czaszki. Utrata węchu może być jedno lub obustronna, a także przejściowa lub trwała. Do odzyskania powonienia dochodzi u 30-40% pacjentów. Uważa się, że jeżeli utrata węchu trwa ponad rok po urazie, to jest ona nieodwracalna. Rzadko osłabienie a następnie brak węchu może być wywołane rozwijającym się guzem przedniego dołu czaszki (najczęściej są to wolno rosnące, łagodne oponiaki), wtedy często jest to jednostronna utrata węchu, która najczęściej nie jest zauważana przez pacjenta.

Narażenie na toksyczne substancje, pyły, dym tytoniowy może powodować osłabienie odczuwania zapachów. Zmniejszenie wrażliwości, oceny nasilenia, identyfikowania i odróżnienia zapachów może być spowodowane starzeniem się. Jest to ważny problem, ponieważ objawy te mogą zmieniać nawyki żywieniowe i w konsekwencji pogarszać stan odżywienia i odporności starszej osoby.

Zaburzenia węchu mogą być objawem niepożądanym leków stosowanych w nadciśnieniu tętniczym, takich jak nifedypina, diltazem, kaptopryl, czy leków stosowanych w padaczce, takich jak lamotrygina, karbamazepina, fenytoina. Niektóre antybiotyki długo stosowane niekorzystnie wpływają na przewodnictwo we włóknach nerwu węchowego. Badania wskazują, że leki stosowane przewlekle donosowo zawierające glikokortykosteroidy lub glukonian cynku mają negatywny wpływ na funkcję narządu węchu.

Choroby układowe, takie jak cukrzyca, marskość wątroby, niedoczynność tarczycy także osłabiają odczuwanie zapachów. Zaburzenia węchu mogą być jednym z wczesnych objawów chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Parkinsona. Ocenia się, że zaburzenia węchu występują u około 90% chorych na tę chorobę.

Zaburzenia wykrywania i odróżniania zapachów występują w chorobie Alzheimera, czasami już w fazie przedklinicznej.

Zaburzenia węchu w postaci nieprawidłowego odczuwania zapachów mogą występować w depresji. W schizofrenii pojawiają się omamy węchowe - najczęściej to nieprzyjemne zapachy. Podrażnienie kory węchowej w płacie skroniowym może wywołać napady padaczkowe, w których występuję nagłe odczuwanie nieprzyjemnego zapachu ustępujące w ciągu kilku minut, a następnie może powrócić odczuwanie tego samego zapachu. Węchowym napadom padaczkowym mogą towarzyszyć inne objawy, takie jak uczucie „podchodzenia” czegoś do gardła, uczucie nierealności, niekiedy zaburzenia świadomości.

Co robić w razie wystąpienia zaburzeń węchu?

Wystąpienie zaburzeń węchu po infekcjach górnych dróg oddechowych nie powinno budzić niepokoju, zwłaszcza gdy obserwujemy ich stopniowe zmniejszanie się. Niemniej utrzymywanie się zaburzeń węchu przez następne tygodnie wymaga zgłoszenia się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w celu wyjaśnienia przyczyn tego stanu. Jeśli dochodzi do zmniejszenia odczuwania zapachów bez wcześniejszych objawów choroby infekcyjnej, które by tłumaczyły taki stan, lub jeśli po ustąpieniu infekcji nie dochodzi do ustąpienia zaburzeń węchu, należy się zgłosić do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Także jednostronne zniesienie zaburzenia węchu lub wyraźne napadowe, krótkotrwałe zaburzenia węchu wymagają konsultacji lekarskiej, szczególnie gdy zaburzeniom węchu towarzyszą inne objawy, jak bóle głowy, nudności, wymioty.

Co zrobi lekarz, jeśli zgłosimy się z zaburzeniami węchu?

W praktyce klinicznej badania odróżniania i identyfikowania zapachów wystarczają dla stwierdzenia zaburzeń lub utraty węchu. Badanie przeprowadza się w ten sposób, że pacjent wącha znaną substancje wonną (kawa, olejek miętowy) trzymaną poniżej każdego z nozdrzy, podczas gdy drugie nozdrze jest zamknięte uciskającym z boku palcem. Badanie wykonuje się przy zamkniętych oczach. Jeśli pacjent wyczuwa zapach, pytamy go o jego identyfikację. Odczuwanie zapachu przy niezdolności nazwania go wyklucza anosmię. Nie należy badać zmysłu węchu za pomocą silnie drażniących substancji (np. amoniaku), ponieważ wtedy podrażnia się inny nerw czaszkowy (nerw trójdzielny). Niekiedy jest także stosowany test, w którym stosuje się drobnocząsteczkowe substancje zapachowe - pacjent wybiera jedną z czterech podanych odpowiedzi dla każdej pozycji.

Lekarz zbiera od pacjenta wywiad, który może pozwolić na ukierunkowanie dalszego postępowania diagnostycznego. Ponieważ najczęstsze przyczyny zaburzeń węchu to choroby laryngologiczne, konieczna jest analiza pod kątem poprzedzającej infekcji górnych dróg oddechowych czy infekcji wirusowej (grypa), upewnienie się, czy pacjent nie choruje przewlekle na zapalenie zatok, czy nie ma niepokojących objawów z twarzoczaszki sugerujących na przykład nowotwór. W razie podejrzenia przyczyn laryngologicznych konieczne jest badanie otolaryngologiczne i ewentualnie skierowanie na badania dodatkowe, takie jak tomografia komputerowa zatok, która wykrywa zmiany nowotworowe, polipy, zmiany zapalne.

Jeśli w wywiadzie występuje uraz poprzedzający pogorszenie węchu, konieczna jest ocena ewentualnego związku czasowego z przebyciem urazu czaszkowo-mózgowego. Badanie głowy techniką rezonansu magnetycznego powinno zostać wykonane u wszystkich chorych, u których nie da się wytłumaczyć utraty węchu przebytym urazem, zabiegiem neurochirurgicznym okolicy węchowej lub inną zdiagnozowaną chorobą. Badanie to pozwala na wykrycie nieprawidłowości w okolicy czołowej lub skroniowej mózgu (guzy, zaniki).

W wywiadzie lekarz pyta także o takie choroby, jak cukrzyca czy inne choroby układowe, a ponadto przeprowadza szczegółową analizę leków przyjmowanych obecnie oraz (co bardzo ważne) w przeszłości, kiedy mogło dojść do uszkodzenia układu węchowego. Przy podejrzeniu, że zaburzenia węchu mogą występować jako jeden z objawów napadu padaczkowego konieczna jest analiza czasu trwania zaburzeń węchu oraz innych objawów oraz zlecenie wykonania EEG, które może wykazać zmiany napadowe charakterystyczne dla padaczki.

Rokowanie w utracie węchu zależy od przyczyny, która ją wywołała i od tego, czy jest możliwe jej usunięcie lub leczenie farmakologiczne.

Nasze odczuwania smaku pokarmów jest bardzo silnie związane z ich zapachem i dlatego pacjenci z upośledzeniem węchu skarżą się na wyraźne zaburzenia smaku, mimo braku zmian chorobowych w strukturach odpowiedzialnych za odczuwanie smaku.

29.03.2017
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?