Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zawroty głowy i zaburzenia równowagi


specjalista neurolog
Zawroty głowy i zaburzenia równowagi

Co to są zawroty głowy i zaburzenia równowagi i jaki jest mechanizm ich powstawania?

Zawroty głowy i zaburzenia równowagi są często zgłaszanymi dolegliwościami, występują one u 20-30% ludzi dorosłych i u kilkunastu procent dzieci. Wyraźnie częściej występują u kobiet i osób w podeszłym wieku.

Na układ równowagi składa się kilka narządów zmysłów: układ błędnikowy (przedsionkowy), narząd wzroku, zmysł czucia głębokiego, gdzie receptory wrażliwe na ucisk, rozciąganie, napięcie w mięśniach i ścięgnach pozwalają na ocenę, w jakim położeniu znajdują się nasze kończyny, gdy mamy zamknięte oczy lub gdy znajdujemy się w ciemnościach. Informacje z tych różnorodnych układów docierają do ośrodkowego układu nerwowego. Po analizie tych informacji, impulsy pobudzające są przesyłane do mięśni okoruchowych i mięśni szkieletowych, co powoduje stabilizację spojrzenia i zachowanie równowagi w różnych położeniach głowy i ciała.

Klasyczne (układowe) zawroty głowy

Trudo ściśle zdefiniować pojęcie „zawroty głowy”. Najczęściej pod tym określeniem rozumie się dwa różne rodzaje dolegliwości. Po pierwsze, może to być złudzenie (iluzja) ruchu wirowania, kołysania, unoszenia otoczenia w stosunku do ciała lub ciała w stosunku do otoczenia, bez zewnętrznej przyczyny ruchu. Są to klasyczne zawroty głowy zwane zawrotami układowymi. Pojawiają się nagle, często towarzyszą im nudności, niekiedy wymioty, chwiejność chodu. Pacjent potrafi precyzyjnie przedstawić swoje objawy.

Zawroty nieukładowe

W drugim rodzaju zawrotów głowy pacjent ma złudzenie niestabilności, niepewności chodu, braku równowagi, obawy przed upadkiem. Są to zawroty nieukładowe. W ich przypadku pacjent może mieć trudności w opisaniu swoich dolegliwości.

Inne przyczyny zawrotów głowy

Powyższy podział wynika z tego, że zawroty głowy są skutkiem zaburzeń bardzo złożonego układu błędnikowego, który dzieli się na część obwodową i ośrodkową. Część obwodowa to błędnik (przedsionek) z jego unerwieniem, natomiast część ośrodkowa to jądra przedsionkowe w pniu mózgu, móżdżek, kora mózgowa oraz ich połączenia. Ponadto uczucie zawrotów głowy może towarzyszyć zasłabnięciu; w takiej sytuacji pacjent skarży się dodatkowo na mroczki przed oczami, „dzwonienie” w uszach, pojawia się bladość powłok, pocenie się, ale nie dochodzi do utraty świadomości. Ponadto uczucie niestabilności, niepewności może występować w osłabieniu ostrości wzroku w starszym wieku, uszkodzeniach układu ruchowego, takich jak niedowłady, spowolnienie ruchowe, zaburzenia zborności kończyn czy w uszkodzeniach czucia głębokiego.

Jakie są najczęstsze przyczyny zawrotów głowy i zaburzeń równowagi?

Niektóre zawroty głowy, które nazywa się fizjologicznymi, nie powinny budzić niepokoju. Jest po uczucie zawrotu głowy spowodowane ruchem: uczucie poruszania się w czasie ruchu i uczucie poruszania się po ustaniu ruchu a także zawrót na wysokości. Badania epidemiologiczne wykazały, że najczęstszą (50%) przyczyną zawrotów głowy są zaburzenia ucha wewnętrznego, w 5% choroby neurologiczne, w 5% niedociśnienie tętnicze i objawy niepożądane stosowanych leków. W 15% powodem są zaburzenia psychologiczno-psychiatryczne, a u 25% pacjentów przyczyna zawrotów głowy jest nieznana. Wśród przyczyn zawrotów głowy i zaburzeń równowagi tylko kilka procent to choroby stanowiące zagrożenie zdrowia i życia. Poniżej przedstawiono najczęstsze przyczyny zawrotów głowy i zaburzeń równowagi.

Tabela 1. Choroby otolaryngologiczne (zawroty błędnikowe)
choroby ucha zewnętrznego
  • woszczyna
  • ciało obce
choroby ucha środkowego
  • zapalenie trąbki słuchowej
  • perlak
choroby ucha wewnętrznego
  • łagodne napadowe położeniowe zawroty głowy
  • choroba Meniere’a
  • urazy
  • uszkodzenie toksyczne przez leki
  • zapalenie błędnika
  • hałas
  • choroba lokomocyjna

Tabela 2. Choroby układu nerwowego i zaburzenia ogólnoustrojowe (zawroty pozabłędnikowe)
choroby układu nerwowego
zaburzenia ogólnoustrojowe
  • nadciśnienie tętnicze
  • podciśnienie tętnicze
  • klimakterium
  • starzenie się - prezbiastazja
  • obniżenie poziomu cukru

Co robić w razie wystąpienia zawrotów głowy i zaburzeń równowagi?

Fizjologiczne zawroty głowy nie powinny budzić niepokoju. Zaniepokojenie powinny natomiast wzbudzić zawroty głowy, które występują po raz pierwszy w życiu i nie można ich wytłumaczyć czynnikiem zewnętrznym. Szybkiego wyjaśnienia wymagają sytuacje, gdy występują inne objawy towarzyszące zawrotom głowy, zwłaszcza ból głowy, osłabienie kończyn, czy objawy czuciowe, takie jak drętwienie jednej połowy ciała.

Co zrobi lekarz, jeśli zgłosimy się z zawrotami głowy i zaburzeniami równowagi?

Przyczyny zawrotów głowy są bardzo różnorodne i dlatego szczególną rolę odgrywa dokładne zebranie wywiadu od pacjenta i uściślenie, co kryje się za objawami. Niekiedy jest to trudne do sprecyzowania przez pacjenta. Ważna jest nagłość i częstotliwość (nawroty) zawrotów głowy, czas ich trwania, występowanie szumów w uszach, nudności, wymiotów. Konieczna jest ocena okoliczności występowania zawrotów głowy, a w szczególności, czy ruch powoduje wystąpienie czy nasilenie objawów, a położenie się lub bezruch powoduje zmniejszenie ich nasilenia. Dla ustalenia rozpoznana istotne znaczenie ma to, czy zamknięcie oczu zmniejsza czy nasila zawrót głowy. Analizuje się jakie leki przyjmuje pacjent, i które z nich mogą powodować takie objawy. Dane z wywiadu często pozwalają na rozróżnienie układowych i nieukładowych zawrotów głowy, co w konsekwencji daje możliwość kierowania na odpowiednie badania diagnostyczne.

Następnie lekarz zbada pacjenta, zmierzy ciśnienie tętnicze, oceni czy jest obecny oczopląs i jaki on ma charakter: jedno czy obustronny, jaki kierunek i charakter: drobno- czy grubofalisty, poziomy, pionowy, z komponentą obrotową. Charakter oczopląsu może wskazywać na uszkodzenie błędnika lub móżdżku czy pnia mózgu. Ocenia się równowagę (próba Romberga, chód „po linie”) oraz chód pacjenta, a w szczególności szerokość podstawy chodu, zataczanie się. Przy podejrzeniu najczęstszej przyczyny zawrotów głowy, czyli łagodnych napadowych położeniowych zawrotów głowy (30% pacjentów z zawrotami głowy) wykonuje się badanie polegające na biernym położeniu pacjenta siedzącego na kozetce na plecy z głową zwieszoną poza kozetką i skręconą w bok (manerw Dix-Hallpike’a). W tej chorobie występuje zawrót głowy i stwierdza się oczopląs.

Przy stwierdzeniu zawrotów błędnikowych konieczna jest konsultacja laryngologiczna z oceną ewentualnych zmian w uchu zewnętrznym, a w razie wskazań - wykonanie badania pobudliwości błędników i ocena słuchu. Przy podejrzeniu przyczyn neurologicznych konieczne jest badanie neurologiczne, który pozwoli na stwierdzenie, czy występują przedmiotowe objawy neurologiczne, które mogą sugerować uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. Przy stwierdzeniu cech ogniskowego uszkodzenia mózgu konieczne jest wykonanie badań obrazowych mózgu: tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego, które pozwolą na rozpoznanie naczyniowych przyczyn zawrotów głowy, stwardnienia rozsianego, zmian pourazowych, guza nerwu VIII lub innych chorób układu nerwowego. Przy podejrzeniu padaczki, w której zawroty głowy (bardzo rzadko) mogą być jedynym objawem, konieczne jest wykonanie badania elektroencefalograficznego (EEG).

Leczenie zawrotów głowy polega na postępowaniu doraźnym, objawowym, które ma złagodzić lub usunąć dolegliwości, leczeniu przyczynowym – w zależności od ustalonego rozpoznania - i rehabilitacji następstw uszkodzeń układu przedsionkowego.

29.03.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Akcja „Polska to chory kraj”
    Jeśli każdego roku nowotwory są przyczyną śmierci ok. 100 tys. Polaków, a dostęp do leczenia raka jest na jednym z najniższych poziomów w Unii Europejskiej, jeśli średni czas oczekiwania na wizytę u endokrynologa wynosi 24 miesiące, a u kardiologa dziecięcego 12 miesięcy, jeśli na 1000 mieszkańców Polski przypada 2,4 lekarza, jeśli polskie szpitale są zadłużone na 14 mld złotych, to diagnoza musi brzmieć – Polska to chory kraj. Ale lekarze opracowali terapię. I apelują, aby rozpocząć ją jak najszybciej.
  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.