Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zawroty głowy

dr n. med. Mariola Zagor, otorynolaryngolog
Klinika Otorynolaryngologii, Wydział Lekarsko-Dentystycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
lek. med. Paulina Czarnecka
Kliniczny Oddział Otolaryngologiczny, 4 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ we Wrocławiu
lek. med. Marlena Janoska-Jaździk
Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie

Co to są zawroty głowy i jaki jest mechanizm ich powstawania?

Zawroty głowy (łac. vertigo) to odczuwane subiektywnie przez pacjenta wrażenie ruchu wirowego. Zawroty głowy są objawem i mogą być wywołane przez różne choroby i zaburzenia.

Zawroty głowy i zaburzenia równowagi należą do częstych dolegliwości. Zgłasza je około 5–8% pacjentów zgłaszających się do lekarzy rodzinnych. W gabinetach laryngologicznych liczba chorych z zawrotami głowy sięga 10–15%.

Zawroty głowy mogą trwać od kilku sekund nawet do kilku miesięcy lub lat, w zależności od przyczyny.

Do utrzymania równowagi niezbędna jest współpraca trzech narządów zmysłów: narządu przedsionkowego, znajdującego się w uchu wewnętrznym, narządu wzroku oraz receptorów czucia głębokiego, znajdujących się w mięśniach, stawach, ścięgnach, torebkach stawowych i skórze. Narząd przedsionkowy można podzielić na część obwodową i centralną. W skład części obwodowej wchodzą: przedsionek i kanały półkoliste znajdujące się w uchu wewnętrznym, nerw przedsionkowy oraz kąt mostkowo-móżdżkowy, będący istotną częścią mózgu. Na część centralną składają się jądra przedsionkowe, znajdujące się w pniu mózgu oraz ich liczne połączenia z innymi strukturami, a także ośrodki przedsionka w korze mózgowej.

Zawroty głowy stanowią problem interdyscyplinarny, dlatego w ich diagnozowaniu i leczeniu istotna jest współpraca lekarzy wielu specjalizacji. Najczęściej pacjenci szukają pomocy u laryngologa, neurologa lub okulisty, ale przydatna może się okazać pomoc internisty, kardiologa (leczenie nadciśnienia tętniczego), ortopedy (leczenie zwyrodnienia odcinka szyjnego kręgosłupa), neurochirurga czy nawet psychiatry (psychogenne zawroty głowy). Rolą laryngologa jest potwierdzenie lub wykluczenie przedsionkowego pochodzenia zawrotów, a także ustalenie, na którym poziomie doszło do uszkodzenia.

Zawroty głowy pochodzenia przedsionkowego

Ze względu na miejsce uszkodzenia narządu przedsionkowego można je podzielić na zespół uszkodzenia obwodowego i centralnego.

Do objawów uszkodzenia obwodowego należą zawroty głowy o nagłym początku, który można precyzyjnie umieścić czasie. Mają one postać napadów trwających co najmniej kilkanaście minut, a niekiedy nawet kilka godzin. Dolegliwości rzadko utrzymują się dłużej niż 2–3 tygodnie. Nasilenie dolegliwości zmniejsza się w czasie, a ruchy głowy potęgują zawroty. Wystąpieniu epizodu może towarzyszyć jednostronne upośledzenie słuchu lub szum w uszach, zaburzenia ostrości widzenia, niedowład lub porażenie nerwu twarzowego.

Przyczyną zespołu obwodowego mogą być:

  • choroby zapalne ucha wewnętrznego (zwykłe przewlekłe, takie jak zapalenie nerwu przedsionkowego, zapalenie błędnika),
  • zaburzenia pochodzenia naczyniowego (skurcz tętnicy przedsionkowej, zator/zakrzep tętnic błędnika, wylew krwi do błędnika, zaburzenia krążenia w ucho wewnętrznym),
  • urazy ucha wewnętrznego (złamania piramidy kości skroniowej, uraz akustyczny narządu przedsionkowego, wstrząśnienie błędnika, barotrauma, czyli uraz spowodowany różnicą ciśnień, np. przy uderzeniu otwartą dłonią bezpośrednio w przewód słuchowy zewnętrzny),
  • nowotwory ucha wewnętrznego (pierwotne nacieki nowotworowe lub przerzuty innych nowotworów),
  • choroby ogólnoustrojowe (miażdżyca naczyń, cukrzyca, zaburzenia hormonalne),
  • stosowanie leków o toksycznym działaniu na narząd słuchu (działających toksycznie na ucho wewnętrzne),
  • zatrucie nikotyną, metalami ciężkimi czy tlenkiem węgla,
  • otoskleroza przedsionkowo-ślimakowa,
  • choroba Meniere‘a,
  • guzy kąta mostowo-móżdżkowego.

Do objawów uszkodzenia centralnego należą zawroty głowy, uczucie chwiania się, niepewność postawy i chodu pojawiające się skrycie, których początek trudno ustalić. Pojedynczy napad trwa zwykle od kilku sekund do minuty, ale dolegliwości utrzymują się miesiącami, a niekiedy latami. Zwykle towarzyszą im upadki, zaburzenia świadomości, bóle głowy, podwójne widzenie, zaburzenia ostrości widzenia czy mroczki. Mogą pojawić się drgawki lub inne objawy uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Przyczyny zespołu centralnego mogą stanowić:

  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zapalenie mózgu,
  • ropień mózgu,
  • urazy głowy: wstrząśnienie mózgu, stłuczenie mózgu,
  • zaburzenia krążenia krwi w ośrodkowym układzie nerwowym (także spowodowane chorobami układowymi, np.: miażdżycą czy cukrzycą),
  • guzy mózgu,
  • stwardnienie rozsiane.

Leczeniem zespołu obwodowego zajmują się zazwyczaj laryngolodzy, natomiast zespołu centralnego neurolodzy lub neurochirurdzy.

Co zrobi lekarz, jeśli zgłosimy się z zawrotami głowy?

Ogromne znaczenie w procesie diagnostycznym zawrotów głowy odgrywa wywiad. Lekarz będzie się starał dokładnie ustalić, co pacjent uważa za zawroty głowy, okoliczności w jakich się pojawiają, czas trwania epizodu, a także czy pojawiają się dodatkowo zaburzenia ostrości widzenia, mroczki przed oczami czy inne objawy. Będzie też pytać, czy u pacjenta występowały wcześniej stany zapalne ucha, uraz głowy, a także, jakie leki pacjent przyjmuje obecnie, a jakie przyjmował w przeszłości.

W trakcie wizyty u laryngologa zostanie wykonane pełne badanie laryngologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem drożności trąbek słuchowych. Kolejnym standardowym elementem diagnostyki są podstawowe badania narządu słuchu za pomocą stroików, orientacyjne badanie mową, audiometria tonalna, słowna oraz impedancyjna. W razie potrzeby zostaną one rozszerzone o audiometrię odpowiedzi wywołanych z pnia mózgu czy rejestrację wywołanych otoemisji akustycznych. Lekarz wykona też badanie narządu równowagi. Pomocna może być posturografia lub elektronystagmografia, podczas której wykonuje się między innymi próbę kaloryczną (pomiar oczopląsu wywołanego podrażnieniem błony bębenkowej wodą o różnej temperaturze) czy manewr Hallpike’a (jednostronne szybkie ułożenie pacjenta z pozycji siedzącej do leżącej z odchyleniem głowy do tyłu na czas 1 minuty).

Często konieczne będą konsultacje: okulistyczna, celem oceny dna oka, pola widzenia i ostrości widzenia, a także neurologiczna do oceny stanu neurologicznego z uwzględnieniem objawów ogniskowych. Niekiedy diagnostyka zostanie rozszerzona i będzie obejmować wizyty u lekarzy innych specjalności, w zależności od podejrzewanej przyczyny.

Kto powinien zostać w szpitalu?

Do szpitala powinni zostać przyjęci pacjenci:

  • z zawrotami głowy po urazach wielonarządowych;
  • z zawrotami głowy i wysokim ciśnieniem tętniczym (szczególnie jeśli towarzyszy temu oczopląs);
  • po nagłym wystąpieniu zawrotów głowy z nasilającym się bólem głowy;
  • po nagłym wystąpieniu zawrotów głowy z zaburzeniami słuchu lub funkcji któregokolwiek z nerwów czaszkowych.

05.12.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Specjaliści i skierowania
    Mój stan zdrowia się pogorszył, czy mogę się starać o przyjęcie przez specjalistę poza kolejnością? Czy można samodzielnie wybrać miejsce badań, na które skierowanie wydał lekarz specjalista?
  • Kiedy na SOR?
    W jakich przypadkach należy zgłosić się na SOR? Jak długo czeka się na SOR-ze?