Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Hipokaliemia

Hipokaliemia
Fot. iStock.com

Co to jest hipokaliemia i jakie są jej przyczyny?

Hipokaliemia to zbyt małe (poniżej prawidłowego zakresu) stężenie potasu we krwi.

Potas jest elektrolitem, który ma bardzo ważne znaczenie dla organizmu, gdyż od prawidłowej jego ilości i stężenia zależy prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, mięśni i serca. Znajduje się on głównie wewnątrz komórek, a tylko 2% całego ustrojowego potasu znajduje sie w przestrzeni pozakomórkowej – w płynach tkankowych i we krwi. Nerki są najważniejszym narządem regulującym stężenie potasu. Potas jest dostarczany do organizmu z pokarmami i płynami.

Prawidłowe stężenie potasu w surowicy krwi wynosi 3,6–5,2 mmol/l. W różnych laboratoriach zakres ten, podawany jako zakres normy na wyniku wydawanym pacjentowi, może się nieznacznie różnić.

  • Hipokaliemia to stężenie potasu poniżej 3,6 mmol/l.
  • Łagodna hipokaliemia to stężenie potasu 3,1–3,5 mmol/l.
  • Umiarkowana hipokaliemia to stężenie potasu 2,5–3,0 mmol/l.
  • Ciężka hipokaliemia to stężenie potasu poniżej 2,5 mmol/l.

Najczęściej przyczyną hipokaliemii jest utrata potasu przez nerki z moczem lub przez przewód pokarmowy.

Do utraty potasu z moczem dochodzi w przypadku: stosowania leków moczopędnych (diuretyków), takich jak indapamid, hydrochlorotiazyd, furosemid lub chlortalidon (nie wszystkie leki powodują utratę potasu z moczem, - takie leki jak spironolakton, eplerenon, amiloryd działają odwrotnie, powodując zatrzymanie potasu w organizmie i mogą wywołać zwiększenie stężenia potasu), zaburzeń hormonalnych, (np. hiperaldosteronizm pierwotny, nadczynność nadnerczy, nadczynność tarczycy), niektórych chorób nerek, (np. kwasica cewkowa, śródmiąższowe zapalenie nerek, toczniowa choroba nerek, zwężenie tętnicy nerkowej), wrodzonych zaburzeń czynności nerek (np. zespół Barterra lub zespół Gitelmana), spożywania lukrecji (np. cukierki z lukrecją).

Do utraty potasu z przewodu pokarmowego dochodzi w wyniku: biegunki, nadużywania środków przeczyszczających, wymiotów, przetok jelitowych, gruczolaków jelita grubego (tzw. gruczolak kosmkowy).

Potas może również być tracony przez skórę w wyniku obfitego pocenia się.

Hipokaliemia może również być spowodowana przez długotrwałą małą podażą potasu z pokarmami, jak w przypadku osób przewlekle niedożywionych (np. jadłowstręt psychiczny [łac. anorexia nervosa], alkoholizm, choroby wyniszczające).

Jak często występuje hipokaliemia?

Hipokaliemia jest bardzo częstym zaburzeniem. Najczęściej występuje u osób przyjmujących leki moczopędne powodujące utratę potasu z moczem. Zwykle są to pacjenci z niewydolnością serca lub z nadciśnieniem tętniczym. Hipokaliemia zdarza się nawet u 20% tych osób.

Jak się objawia hipokaliemia?

Łagodna hipokaliemia zwykle nie powoduje żadnych objawów.

Objawy zwykle pojawiają się, gdy stężenie potasu jest mniejsze niż 3,1 mmol/l, czyli gdy hipokaliemia jest umiarkowana lub ciężka.

Najczęściej zgłaszane wczesne objawy hipokaliemii to: ogólne osłabienie, zaparcie, kurcze mięśni, kołatanie (nierówny rytm) serca.

Ciężka hipokaliemia może być przyczyną: ciężkiego osłabienia mięśni, a nawet porażenia mięśni, niedrożności jelit (porażenie jelit), groźnych arytmii serca i spadku ciśnienia tętniczego, zaburzeń czucia (np. mrowienie dłoni, stóp, twarzy), oddawania dużych objętości moczu i wzmożonego pragnienia.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów hipokaliemii?

Objawy ciężkiej hipokaliemii są tak poważne, że należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.

Wystąpienie wczesnych objawów hipokaliemii u osoby, u której bardzo prawdopodobny jest niedobór potasu (gdyż przyjmują leki moczopędne, cierpią na biegunkę lub wymiotują) jest wskazaniem do zgłoszenia się do lekarza POZ lub na SOR w celu oznaczenia stężenia elektrolitów we krwi.

Nie należy samodzielnie przyjmować preparatów potasu, gdyż odczuwane objawy mogą być spowodowane wieloma innymi przyczynami, a stężenie potasu w niektórych sytuacjach może być nawet zbyt duże.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie hipokaliemii?

Hipokaliemię rozpoznaje się na podstawie oznaczenia stężenia potasu we krwi i stwierdzenia, że jest ono poniżej dolnego zakresu normy.

Jeżeli przyczyna hipokaliemii nie jest znana (np. diuretyki, biegunka, wymioty, anoreksja), konieczne jest wykonanie szeregu badań, które pozwolą ustalić przyczynę małego stężenia potasu, co zwykle oznacza znaczny niedobór potasu w organizmie.

Przydatne jest także oznaczenie stężenie magnezu we krwi, gdyż niedoborowi potasu czasami towarzyszy niedobór magnezu.

Jakie są metody leczenia hipokaliemii?

Leczenie hipokaliemii zawsze polega na uzupełnianiu niedoboru potasu oraz leczeniu (usunięciu) przyczyny, która wywołała ten niedobór.

W łagodnej hipokaliemii, gdy nie ma objawów niedoboru potasu, może wystarczyć spożywanie pokarmów bogatych w potas. Zwykle należy przyjmować na dobę 50–100 mmol potasu, aby uzupełnić jego łagodny niedobór.

Szczególnie dużą ilość potasu zawierają banany (średniej wielkości banan to 10–12 mmol potasu), pomidory (100 ml czystego soku pomidorowego to 8–10 mmol potasu), ziemniaki, szpinak, pomarańcze, figi, awokado, marchew, mleko.

Lekarz może zalecić przyjmowanie tzw. suplementów potasu, czyli preparatów przeznaczonych do leczenia niedoboru potasu lub zapobiegania hipokaliemii. Mogą to być tabletki lub płyn. Są to leki i należy je przyjmować ściśle według zaleceń lekarza.

W trakcie leczenia hipokaliemii należy okresowo kontrolować stężenie potasu. Decyduje o tym lekarz, zlecając badania kontrolne w określonym terminie.

Ciężką hipokaliemię leczy się w szpitalu, podając potas dożylnie i często kontrolując jego stężenie we krwi.

Równie ważne jest leczenie lub usunięcie przyczyny, która doprowadziła do hipokaliemii. Zwykle będzie to zmiana sposobu leczenia, jeżeli hipokaliemia była wywołana przez leki, leczenie choroby prowadzącej do hipokaliemii (np. zaburzeń hormonalnych, choroba przewodu pokarmowego, choroba nerek) lub zwiększenie ilości potasu w diecie, jeżeli przyczyną było niedostateczna podaż potasu.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie hipokaliemii?

Uzupełnienie niedoboru potasu prowadzi do całkowitego wyleczenia hipokaliemii.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia hipokaliemii?

Jeżeli przyczyna hipokaliemii nadal istnieje (pacjent nadal przyjmuje diuretyki lub nie została opanowana choroba, która jest przyczyną hipokaliemii), należy w określonych przez lekarza odstępach czasu kontrolować stężenie potasu we krwi, aby wcześnie wykryć niedobór potasu i rozpocząć jego uzupełnianie.

Co robić, aby uniknąć hipokaliemii?

U pacjentów ze skłonnością do hipokaliemii podczas przyjmowania diuretyków konieczne jest stałe zwiększenie podaży potasu (tzw. suplementacja). Konieczne to bywa zwłaszcza u osób przyjmujących diuretyki w dużej dawce. Zwykle wystarcza dodatkowa (poza potasem zawartym w zwykłej diecie) podaż około 20–40 mmol potasu na dobę. Gdy zapotrzebowanie jest mniejsze, np. 10–20 mmol na dobę, źródłem potasu mogą być tylko dodatkowo, regularnie spożywane produkty bogate w potas (wymienione wcześniej). Gdy potrzebna ilość potasu na dobę jest większa, zwykle konieczne są tabletki z potasem o przedłużonym uwalnianiu, które należy przyjmować według zalecenia lekarza. Konieczne jest okresowe regularne kontrolowanie stężenia potasu we krwi.

Inną metodą zapobiegania hipokaliemii jest zmiana sposobu leczenia poprzez dołączenie leku moczopędnego, który hamuje wydalanie potasu z moczem. W takim przypadku również konieczne jest okresowe regularne kontrolowanie stężenia potasu we krwi.

20.11.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?