Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Hipomagnezemia

Hipomagnezemia
Fot. pixabay.com

Co to jest hipomagnezemia i jakie są jej przyczyny?

Hipomagnezemia to zbyt małe (poniżej prawidłowego zakresu) stężenie magnezu we krwi.

Magnez jest bardzo ważny dla organizmu, gdyż od jego odpowiedniej ilości i stężenia zależy dobre funkcjonowanie wielu enzymów, regulacja licznych funkcji wszystkich komórek organizmu oraz prawidłowe działanie układu nerwowego, mięśni i serca. Prawie cały magnez w organizmie (99%) znajduje się w komórkach. Tylko 1% magnezu występuje w płynie pozakomórkowym, w tym we krwi.

Magnez jest dostarczany do organizmu z pokarmami i płynami, ulega wchłanianiu w przewodzie pokarmowym i jest wydalany z moczem przez nerki.

Główne pokarmowe źródła magnezu to pełne ziarna zbóż, zielone warzywa, orzechy oraz czekolada.

Ponieważ tylko 1% magnezu znajduje się poza komórkami, zbyt małe stężenie magnezu we krwi nie jest wskaźnikiem jego niedoboru w organizmie. Niedobór ten może występować pomimo prawidłowego stężenia magnezu we krwi.

Prawidłowe stężenie magnezu w surowicy krwi wynosi 0,7–1,0 mmol/l. W różnych laboratoriach zakres ten, podawany jako zakres normy na wyniku wydawanym pacjentowi, może się nieznacznie różnić.

Hipomagnezemia to stężenie magnezu poniżej 0,7 mmol/l.

Przyczyny hipomagnezemii:

  • zaburzenia wchłaniania w przewodzie pokarmowym związane z takimi chorobami, jak: celiakia, zapalenia jelit, przewlekła biegunka, stan po chirurgicznym usunięciu fragmentu jelita
  • przewlekły alkoholizm
  • niedożywienie; może być spowodowane jadłowstrętem psychicznym (tzw. anoreksją), zbyt ubogą dietą, głodzeniem lub przewlekłym alkoholizmem
  • niedoczynność przytarczyc
  • utrata magnezu z przewodu pokarmowego z powodu przewlekłej biegunki lub przetoki jelitowej
  • utrata magnezu z moczem; przyczyną jest najczęściej wrodzone zaburzenie czynności cewek nerkowych (np. zespół Gitelmana lub zespół Barttera)
  • przyjmowanie leków, które powodują zwiększoną utratę magnezu z moczem: leki moczopędne, digoksyna, aminoglikozydy (gentamycyna, amikacyna), cisplatyna, cyklosporyna, takrolimus, inhibitory pompy protonowej (leki hamujące wydzielanie kwasu w żołądku, takie jak pantoprazol, omeprazol i in.)
  • niektóre ostre i ciężkie choroby, np. ostre zapalenie trzustki, kwasica metaboliczna.

Jak często występuje hipomagnezemia?

Niedobór magnezu to częste zaburzenie. Ocenia się, że występuje nawet u ok. 10% osób. Natomiast objawy hipomagnezemii występują znacznie rzadziej. Ponieważ tylko 1% magnezu znajduje się poza komórkami, zbyt małe stężenie magnezu we krwi jest późnym wskaźnikiem niedoboru magnezu w organizmie. Oznacza to, że możliwy jest niedobór magnezu pomimo prawidłowego stężenia magnezu we krwi.

U osób zasadniczo zdrowych, normalnie się odżywiających i nieprzyjmujących określonych leków (wymienionych w dalszej części) hipomagnezemia praktycznie się nie zdarza. Najczęściej hipomagnezemię stwierdza się u osób z ostrymi ciężkimi chorobami (np. sepsa, niewydolność wielonarządowa) przyjmowanych do szpitala.

Objawy hipomagnezemii

Łagodna i przewlekła hipomagnezemia zwykle nie wywołuje żadnych objawów.

Objawy zazwyczaj pojawiają się u chorych, u których stężenie magnezu jest mniejsze niż ok. 0,5 mmol/l lub gdy się bardzo szybko zmniejsza.

Typowe objawy hipomagnezemii to: zaburzenia czucia (np. uczucie mrowienia), osłabienie mięśni, drżenia mięśni, kurcze mięśni (podobne jak w tężyczce – powtarzają się i występują w różnych regionach ciała), nieprawidłowe EKG i zaburzenia rytmu serca.

Bardzo ciężka hipomagnezemia może być przyczyną napadów drgawek (jak u osób chorujących na padaczkę) lub zaburzeń świadomości i zachowania.

Co robić w przypadku wystąpienia objawów hipomagnezemii?

Objawy ciężkiej hipomagnezemii są tak poważne, że należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe.

Wystąpienie objawów hipomagnezemii u osób, u których niedobór magnezu jest bardzo prawdopodobny (gdyż np. rozpoznano u nich zaburzenia wchłaniania jelitowego lub przewlekle nadużywają alkoholu), stanowi wskazanie do oznaczenia stężenia magnezu we krwi. W razie zaobserwowania takich objawów należy się zgłosić do lekarza POZ, który oceni sytuację i zleci potrzebne badania i leczenie.

Jak lekarz ustala rozpoznanie hipomagnezemii?

Hipomagnezemię rozpoznaje się po stwierdzeniu stężenia magnezu we krwi poniżej zakresu normy.

Po rozpoznaniu hipomagnezemii lekarz ustala jej przyczynę, analizując leki, jakie pacjent przyjmował dotychczas, obecne ostre i przewlekłe choroby, a także informacje z wywiadu, które mogą wiele wyjaśnić. Lekarz ocenia również, czy hipomagnezemia stanowi zagrożenie dla pacjenta i czy wymaga pilnego leczenia w szpitalu.

Jeżeli przyczyna hipomagnezemii nie jest znana, to konieczne jest wykonanie szeregu badań, które pozwolą ją ustalić.

Dalsze badania, które zwykle wykonuje się w razie stwierdzenia hipomagnezemii, obejmują: stężenie we krwi kreatyniny, potasu, wapnia, fosforu, glukozy, białek, gazometrię, EKG (mogą być widoczne nieprawidłowości spowodowane zbyt małym stężeniem magnezu), pomiar wydalania magnezu z moczem.

Podczas badania lekarz może sprawdzić, czy u pacjenta występuje tzw. utajona tężyczka, tzn. czy występuje u niego skłonność do skurczów mięśni z powodu hipomagnezemii. W tym celu ocenia obecność tzw. objawów tężyczkowych:

  • objawu Chwostka, który jest dodatni, jeżeli wystąpi skurcz mięśni twarzy po uderzeniu młoteczkiem neurologicznym w punkt znajdujący się przed płatkiem ucha
  • objawu Trousseau, który jest dodatni, jeżeli stwierdza się „rękę położnika”, czyli skurcze mięśni ręki opisane wyżej po utrzymaniu przez 3 minuty mankietu ciśnieniomierza napompowanego do ciśnienia większego o 20 mm Hg niż skurczowe ciśnienie tętnicze.

Metody leczenia hipomagnezemii

Leczenie hipomagnezemii zawsze polega na usunięciu przyczyny, która do niej doprowadziła, oraz na podawaniu magnezu, jeżeli występują jej objawy.

W łagodnej przewlekłej hipomagnezemii bez objawów wystarcza doustne przyjmowanie preparatu magnezu oraz zwiększenie spożycia pokarmów bogatych w magnez.

W aptekach i innych punktach dostępne są suplementy magnezu zawierające różne jego związki (np. tlenek, chlorek, cytrynian, wodorotlenek, mleczan, asparaginian i in.). Trzeba jednak podkreślić, że żaden z nich nie ma przewagi nad innymi, gdyż bez względu na rodzaj związku chemicznego magnez słabo wchłania się z jelit. Preparaty te różnią się zawartością magnezu w jednej dawce; najczęściej o ok. 2–4 mmol magnezu. W niedoborze magnezu zaleca się przyjmowanie do 24 mmol magnezu (6–8 tabletek) na dobę w kilku dawkach. Wraz ze zwiększaniem dawki rośnie częstość niepożądanych działań magnezu na przewód pokarmowy, przede wszystkim biegunki. Podczas przyjmowania preparatów magnezu o powolnym uwalnianiu takie objawy występują rzadziej.

Gdy objawy hipomagnezemii są poważne (np. tężyczka), magnez podaje się dożylnie (w postaci siarczanu magnezu).

Jeżeli równocześnie występuje hipokaliemia lub hipokalcemia, to konieczne jest jednoczesne wyrównywanie niedoboru potasu i wapnia.

W trakcie leczenia hipomagnezemii należy okresowo kontrolować stężenie magnezu. Decyduje o tym lekarz, zlecając badania kontrolne w określonym terminie.

Istotne znaczenie ma także usunięcie przyczyny, która doprowadziła do hipomagnezemii.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie hipomagnezemii?

Usunięcie przyczyny hipomagnezemii oraz przyjmowanie magnezu zwykle prowadzi do całkowitego jej wyleczenia.

Jak postępować po zakończeniu leczenia hipokaliemii?

Jeżeli przyczyna hipomagnezemii nadal istnieje (np. związana z nią niewyleczona choroba), należy w określonych przez lekarza odstępach czasu kontrolować stężenie magnezu we krwi, aby wcześnie wykryć jego niedobór i rozpocząć uzupełnianie.

Co robić, aby uniknąć hipomagnezemii?

U pacjentów narażonych na wystąpienie hipomagnezemii (osoby z chorobami prowadzącymi do tego stanu) należy w określonych przez lekarza odstępach czasu kontrolować stężenie magnezu we krwi, aby wykryć jego niedobór, gdy jest niewielki i nie powoduje objawów.

21.11.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?