Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Szpiczak plazmocytowy

Szpiczak plazmocytowy

Co to jest szpiczak plazmocytowy (szpiczak mnogi)?

Szpiczak plazmocytowy (dawniej określany jako szpiczak mnogi) jest chorobą nowotworową, w której nadmiernie mnożą się i gromadzą tzw. komórki plazmatyczne. Komórki plazmatyczne (inaczej plazmocyty) to komórki powstałe z przekształcenia limfocytów B (czyli jednego z typów białych krwinek odpowiedzialnych za mechanizmy odporności organizmu) w odpowiedzi na bodziec zewnętrzny. Typowymi bodźcami są tak zwane antygeny – na przykład czynniki zakaźne, takie jak bakterie albo wirusy. Proces przekształcania prawidłowego limfocytu B do plazmocytu zachodzi w węzłach chłonnych i jest wieloetapowy. Jego końcowym efektem jest powstanie komórki, która ma zdolność produkcji przeciwciał skierowanych przeciwko konkretnemu czynnikowi (np. danej bakterii).

Jak powstaje szpiczak plazmocytowy (szpiczak mnogi)?

Szpiczak plazmocytowy (szpiczak mnogi) rozwija się w wskutek nieprawidłowości w procesie przemian limfocytów B do komórki plazmatycznej. Przemiana nowotworowa plazmocytów skutkuje ich niekontrolowanym rozrostem oraz niekontrolowanym wydzielaniem dużej ilości przeciwciał (czyli immunoglobulin). Nadmierna liczba tych przeciwciał jest dominującą przyczyną objawów szpiczaka. W przypadku szpiczaka mnogiego są to identyczne kopie danego przeciwciała – tak zwane przeciwciało monoklonalne.

Jakie są objawy szpiczaka plazmocytowego (szpiczaka mnogiego)?

Objawy szpiczaka plazmocytowego (szpiczaka mnogiego) są przede wszystkim następstwem trzech toczących się procesów.

Po pierwsze, postępuje proces zastępowania prawidłowych komórek szpiku kostnego przez nowotworowo zmienione plazmocyty. Następstwem tego zjawiska jest stopniowe wypieranie prawidłowych komórek krwi i w konsekwencji niedokrwistość wynikająca ze spadku liczby czerwonych krwinek, zaburzenia odporności, ponieważ zmniejsza się liczba prawidłowych białych krwinek oraz zaburzenia krzepnięcia krwi, bo zmniejsza się liczba płytek krwi, które w warunkach zdrowia stanowią jeden z podstawowych elementów odpowiedzialnych za proces krzepnięcia.

Po drugie, toczy się produkcja przez komórki szpiczaka tzw. białka M. Nadmierna ilość tego białka we krwi może prowadzić do bardzo ciężkiego uszkodzenia nerek i rozwoju ich niewydolności. Ponadto duża ilość białka M skutkuje wzrostem lepkości krwi i skłonnością do zakrzepicy, czyli nieprawidłowego krzepnięcia krwi wewnątrz naczyń krwionośnych.

Po trzecie wskutek wydzielania przez nowotworowe plazmocyty substancji (tzw. cytokin) nasilających reakcje zapalne zachodzące w organizmie dochodzi m.in. do pobudzenia komórek biorących udział w tworzeniu i niszczeniu kości zwanych osteoklastami. Pobudzenie osteoklastów powoduje stopniowe niszczenie kości – powstają charakterystyczne ubytki w kościach, osłabienie kości i skłonność do złamań. Ponadto wskutek rozkładania struktury kości do krwi uwalniana jest duża ilość wapnia (w zdrowiu pierwiastek ten jest związany w kościach.

W chwili rozpoznania szpiczaka najczęstszymi objawami są bóle kostne wynikające z wcześniej opisanego mechanizmu zniszczenia kości. Objawy te stwierdza się u 3/4 pacjentów. Bóle mogą dotyczyć różnych kości, ale często koncentrują się w okolicy lędźwiowo-krzyżowego odcinka kręgosłupa. Do innych objawów szpiczaka należą niedokrwistość, niewydolność nerek (ok. 20% pacjentów), zwiększone stężenie wapnia w krwi oraz nawrotowe zakażenia bakteryjne i wirusowe.

Ponieważ wyżej wymienione objawy są bardzo niecharakterystyczne i mogą występować w przebiegu wielu innych chorób, dlatego rozpoznanie szpiczaka ustala się najczęściej, gdy choroba jest już zaawansowana.

Jak przebiega diagnostyka szpiczaka plazmocytowego (szpiczaka mnogiego)?

Najpierw lekarz zbiera wywiad dotyczący przebiegu dolegliwości, czasu trwania, chorób towarzyszących, przyjmowanych leków. Następnie bada pacjenta. W celu ustalenia rozpoznania konieczne jest wykonanie badań dodatkowych, laboratoryjnego badania krwi i moczu pod kątem oceny obecności i liczby przeciwciał. Ponadto często konieczne jest badanie szpiku kostnego (pobranego za pomocą biopsji) oraz – w przypadku zmian pozakostnych lub obecności guza plazmocytowego – ocena materiału tkankowego pobranego przez chirurga z guza.

Jak leczy się chorych na szpiczaka plazmocytowego (szpiczaka mnogiego)?

Obecnie uważa się, że bezobjawowy szpiczak plazmocytowy (szpiczak mnogi) nie wymaga żadnego leczenia. Obowiązuje jedynie ścisła obserwacja.

W przypadku rozpoznania odosobnionego plazmocytowego guza kostnego lub pozakostnego leczeniem z wyboru jest radioterapia lub operacja.

Wskazaniami do leczenia systemowego (czyli chemioterapii i podawania nowych leków ukierunkowanych molekularnie) jest rozpoznanie objawowego szpiczaka plazmocytowego. W ostatnich latach wprowadzono wiele nowych leków, których działanie jest inne niż tradycyjnej chemioterapii; chodzi o talidomid, lenalidomid czy bortezomib. Ich wprowadzenie do praktyki klinicznej znacznie poprawiło szanse na wyleczenie.

Podstawowym kryterium, od którego uzależniony jest rodzaj leczenia, jest możliwość przeszczepienia szpiku kostnego. Jeżeli przeszczepienie szpiku kostnego jest możliwe, chorego poddaje się chemioterapii z użyciem bardzo dużych dawek leków (tzw. terapia megadawkowa), a następnie przeszczepia się krwiotwórcze komórki macierzyste, pobrane wcześniej od dawcy. Przed rozpoczęciem terapii megadawkowej u chorego wdraża się także leczenie wstępne – jego celem jest cofnięcie choroby oraz umożliwienie pobrania własnych komórek, które później zostaną wykorzystane do przeszczepienia. Po przeprowadzeniu pełnego leczenia, wraz z przeszczepieniem autologicznym, kontynuuje się leczenie systemowe. Takie postępowanie ma na celu m.in. opóźnienie ewentualnego postępu choroby (lekarze określają takie postępowanie nazwą „terapia konsolidująca i podtrzymująca”).

W przypadku braku możliwości zakwalifikowania chorego do przeszczepienia komórek krwiotwórczych, chorych kieruje się do mniej intensywnego leczenia systemowego. Zazwyczaj leczenie polega wówczas na użyciu kilku leków, w tym preparatów nowych generacji – wymienionych wyżej. Takie leczenie ma zazwyczaj charakter przewlekły.

Rodzaj działań podejmowanych przez lekarzy w przypadku nawrotu szpiczaka po wcześniejszym leczeniu zależy od zastosowanego uprzednio postępowania oraz stanu sprawności chorego i schorzeń towarzyszących.

31.03.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?