Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Czerniak skóry

dr n. med. Wojciech Wysocki
Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Czerniak skóry

Co to jest czerniak skóry?

Czerniak to złośliwy nowotworów skóry rozwijający się z komórek barwnikowych, czyli tzw. melanocytów. Poza skórą całego ciała można rozwinąć się w innych lokalizacjach, np. w obrębie gałki ocznej (w tęczówce, spojówce lub naczyniówce oka) albo na błonach śluzowych (np. na podniebieniu, w odbycie lub na wargach sromowych). Czerniaki poza skórą występują jednak bardzo rzadko.

Czerniak może przebiegać w nieprzewidywalny sposób. Trzeba podkreślić, że możliwości leczenia zaawansowanych przypadków są ograniczone, ale z drugiej strony w przypadku wczesnego rozpoznania rokowanie jest znakomite. Dlatego tak ważne jest wczesne zgłaszanie się do lekarza z niepokojącymi zmianami skórnymi!

Jak często rozpoznaje się czerniaka?

Polska należy do krajów o średniej częstości występowania - czerniaka każdego roku rozpoznaje się u 4-5 osób na 100 000 mieszkańców. W krajach skandynawskich rozpoznań takich jest znacznie więcej (12-20 na 100 000 osób). Z kolei w krajach Europy Południowej czerniaków rozpoznaje się niemal połowę mniej niż w Polsce.

Niestety, w ostatnim ćwierćwieczu bardzo zwiększyła się liczba zachorowań na czerniaka w Polsce. Obecnie w naszym kraju rozpoznaje się ponad 2500 nowych zachorowań każdego roku i wciąż obserwuje się znaczną tendencję wzrostową tej liczby – w szczególności u mężczyzn.

Jakie są czynniki ryzyka czerniaka?

Istnieje wiele czynników ryzyka rozwoju czerniaka skóry – szczególne znaczenie ma działanie promieniowania ultrafioletowego, np. emitowanego przez słońce i lampy stosowanie w solariach. Szkodliwie na skórę działa zarówno promieniowanie ultrafioletowe o długości fali 280-315 nm (UVB), jak i 315-400 nm (UVA). Ponadto do czynników ryzyka rozwoju czerniaka skóry zalicza się tzw. zespół znamion atypowych, obecność dużych znamion wrodzonych (o średnicy >15 cm) oraz kolor skóry (fototyp skóry I i II, czyli jasna cera, niebieskie oczy, skóra podatna na oparzenia słoneczne).

Do innych czynników ryzyka wystąpienia czerniaka należą zachorowania na czerniaka w przeszłości lub zachorowanie na czerniaka członka najbliższej rodziny, a także przewlekłe, wieloletnie stosowanie leków obniżających odporność (np. u osób, które poddano przeszczepieniu narządu lub osób z niedoborami odporności).

Należy pamiętać, że ryzyko zachorowania na czerniaka rośnie wraz z wiekiem, ponieważ uszkadzające działanie promieniowania ultrafioletowego kumuluje się w ciągu całego życia. Należy szczególnie podkreślić, że korzystnie z solariów, zwłaszcza przez osoby młode, jest bardzo niebezpieczne, ponieważ naraża skórę na działania promieniowania UV – silnego czynnika sprzyjającego rozwojowi wielu nowotworów skóry. W niektórych krajach Europy prawo zabrania korzystania z solariów osobom w młodym wieku.

Jak zmniejszyć szyć ryzyka zachorowania na czerniaka?

Jest kilka prostych zasad, które pozwalają zmniejszyć ryzyko zachorowania na czerniaka skóry. Można je podsumować w następujących punktach:

  1. Należy unikać przesadnej ekspozycji na słońce.
  2. Trzeba latem stosować odpowiednie, dobre jakościowo filtry przeciwsłoneczne.
  3. Powinno się osłaniać głowę i ciało w dni o szczególnym nasłonecznieniu (w szczególności podczas pobytu w górach oraz w krajach o ciepłym klimacie).
  4. Unikać solariów.

Jak rozpoznaje się czerniaka?

Do wstępnego rozpoznania czerniaka wystarcza ocena zmiany skórnej przez lekarza posiadającego w tym zakresie odpowiednie doświadczenie. Wartościowym uzupełnieniem oceny jest użycie ręcznego dermatoskopu, czyli urządzenia, które pozwala obejrzeć zmiany skórne w powiększeniu i w odpowiednim oświetleniu. Niektórzy lekarze stosują także tak zwane wideodermatoskopy, czyli urządzenia, które pozwalają na analizę obrazu z użyciem komputera.

Następnym krokiem diagnostyki – po wytypowaniu podejrzanej zmiany skórnej – jest jej wycięcie z niewielkim marginesem zdrowej skóry wokół (margines 1-3 mm) oraz zbadanie pod mikroskopem.

Od czego zależy rokowanie w czerniaku?

Najważniejszym czynnikiem rokowniczym jest grubość czerniaka – im grubszy czerniak, tym gorsze rokowanie. Dlatego wcześnie rozpoznane, cienkie czerniaki wiążą się z bardzo dobrym rokowaniem. Do pomiaru grubości czerniaka lekarz oglądający ten nowotwór pod mikroskopem wykorzystuje tak zwaną klasyfikację Breslowa, której wynik podawany jest w milimetrach.

Do innych czynników mających wpływ na rokowanie należą typ mikroskopowy czerniaka (np. czerniak guzkowy rokuje gorzej niż postać powierzchowna), obecność szczególnych cech budowy mikroskopowej czerniaka, np. obecność owrzodzenia na jego powierzchni, silny naciek komórek zapalnych i odpornościowych wokół czerniaka, płeć chorego i lokalizacja guza (np. czerniak na tułowiu rokuje gorzej niż czerniak na kończynie).

Jak leczy się czerniaka?

Leczenie czerniaka rozpoznanego na podstawie przeprowadzonego wcześniej wycięcia, polega zazwyczaj na ponownym wycięciu obszaru, w którym znajdował się pierwotnie czerniak. Oznacza to wycięcie blizny z marginesem do 5 do 20 mm – szerokość marginesu ustala lekarz w oparciu o najważniejsze czynniki rokownicze, w szczególności w oparciu o grubość czerniaka.

Dodatkowo lekarz przeprowadza ocenę obecności przerzutów w okolicznych węzłach chłonnych. Służy do tego tak zwana biopsja węzła chłonnego wartowniczego, którą wykonuje się w przypadku, gdy w badaniu lekarskim oraz w badaniach obrazowych nie stwierdza się zajęcia tych węzłów, a jednocześnie ryzyko rozwoju takich przerzutów jest dostatecznie duże, aby tę biopsję uzasadnić.

W przypadku, w których stwierdza się obecność podejrzanych węzłów chłonnych w sąsiedztwie miejsca, gdzie rozwinął się czerniak, lekarz zazwyczaj kieruje pacjenta do nakłucia tych węzłów igłą (biopsja cienkoigłowa - podobna do techniki wykonywania zastrzyku), a następnie – w oparciu o wynik badania pobranych w ten sposób komórek potwierdzający obecność przerzutu czerniaka – kwalifikuje chorego do wycięcia całej grupy węzłów chłonnych (np. pachowych węzłów chłonnych).

W przypadku obecności przerzutów czerniaka w innych narządach, np. w wątrobie, mózgu, jelitach lekarz zazwyczaj kieruje chorego do leczenia systemowego, polegającego na podawaniu chemioterapii lub immunoterapii (leków oddziałujących na układ odpornościowy) albo leków ukierunkowanych molekularnie (tj. oddziałujących na komórki nowotworu za pośrednictwem specjalnych receptorów). Czasem – zwłaszcza w przypadku, gdy stwierdza się tylko jeden przerzut czerniaka w innym narządzie – rozważa się chirurgiczne wycięcie takiego ogniska.

W przypadku, gdy dochodzi do nawrotu czerniaka po przebytym leczeniu, postępowanie diagnostyczne ma na celu precyzyjne ustalenia liczby i lokalizacji ognisk nawrotu choroby. W przypadku czerniaka bardzo wartościowym narzędziem i często stosowanym przez lekarzy jest badanie PET (pozytonowa tomografia emisyjna).

Rola radioterapii w przypadku chorych na czerniaka jest ograniczona, ale metodę tę czasem wykorzystuje się po wycięciu zajętej przez czerniak grupy węzłów chłonnych lub w przypadku szczególnych lokalizacji przerzutu – np. w mózgu. Napromienianie stosuje się także – podobnie jak w przypadku wielu innych nowotworów złośliwych – w razie wystąpienia bolesnych przerzutów w kościach.

Co to są przerzuty in-transit i ogniska satelitarne czerniaka?

Cechą charakterystyczną czerniaka jest skłonność do tworzenia przerzutów w skórze w sąsiedztwie guza zasadniczego (dla ich określenia używa się pojęcia „ogniska satelitarne”) oraz pomiędzy guzem zasadniczym a najbliższą grupą węzłów chłonnych (wówczas stosuje się pojęcie „przerzutu in-transit”). W zależności od położenia i liczby tych ognisk można stosować leczenie chirurgiczne lub systemowe.

Co to jest czerniak podpaznokciowy?

Czerniak skóry może rozwijać się pod płytką paznokciową, ale taka lokalizacja czerniaka jest rzadka.

W pierwszym etapie – dla potwierdzenia rozpoznania – konieczne jest zdjęcie płytki paznokciowej (w znieczuleniu). W dalszej kolejności w przypadku czerniaka pod paznokciem zazwyczaj konieczna jest amputacja końcowej części palca. Inne elementy składowe leczenia są podobne jak w przypadku czerniaka rozwijającego się na skórze.

Jakie są zasady obserwacji po leczeniu czerniaka?

Badania kontrolne chorych leczonych z powodu czerniaka powinny się odbywać z następującą częstotliwością:

  • co 2-3 miesiące przez 2 lata
  • co 4-6 miesięcy przez 3 kolejne lata
  • co 12 miesięcy po 5 latach.

W ramach badań kontrolnych lekarz ocenia całą skórę, bliznę po usunięciu czerniaka oraz sąsiadujące z nią grupy węzłów chłonnych. Zazwyczaj wykonuje się także regularnie USG zarówno samej blizny, jak i regionalnych węzłów chłonnych. Inne badania lekarz będzie zlecał w zależności od konkretnych objawów i potrzeby.

31.05.2017
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?