Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Nowotwory złośliwe trzustki

dr n. med. Wojciech Wysocki
Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Nowotwory złośliwe trzustki
Fot. Rak przewodowy trzustki

Co to jest nowotwór trzustki?

Nowotwór trzustki rozwija się w wyniku niekontrolowanego przez organizm wzrostu komórek w obrębie tego narządu. Mimo że nie jest to jeden z najczęściej występujących u człowieka nowotworów złośliwych (stanowi tylko 2% wszystkich nowotworów złośliwych), jest jedną z najczęściej doprowadzających do zgonu chorób nowotworowych. Względnie złe rokowanie u chorych na nowotwory złośliwe trzustki wynika z tego, że choroba rozwija się podstępnie, nie dając przez długi czas żadnych objawów, a jej leczenie jest bardzo trudne i rzadko kończy się pełnym sukcesem.

Jakie są rodzaje nowotworów złośliwych trzustki?

Ogólnie można wyróżnić dwie główne grupy nowotworów złośliwych trzustki. Niemal 95% nowotworów złośliwych rozwijających się w tym narządzie to raki gruczołowe (inaczej gruczolakoraki) wywodzące się z części zewnątrzwydzielniczej (tzn. odpowiedzialnej za produkcję soku trzustkowego uwalnianego do światła jelita cienkiego [konkretnie do dwunastnicy]) i służącego do trawienia pokarmu. Dużo rzadszymi nowotworami trzustki są guzy powstające w jej części wewnątrzwydzielniczej (tzw. dokrewnej); guzy należące do tej drugiej grupy rozwijają się z komórek produkujących hormony, przede wszystkim insulinę i glukagon – główne elementy mechanizmów regulujących stężenie glukozy we krwi.

Jakie czynniki sprzyjają zachorowaniu?

Do głównych czynników ryzyka zachorowania na raka trzustki należą: palenie tytoniu (bardzo silny czynnik zwiększający ryzyko), przewlekłe zapalenie trzustki, czynniki genetyczne (m.in. mutacja genu BRCA1 [tego samego, który bardzo znacznie zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi i jajnika], mutacja genu APC, związanego z rodzinną polipowatością jelita grubego, oraz mutacje genów współodpowiedzialnych za występowanie zespołu dziedzicznego raka jelita grubego niezwiązanego z polipowatością [zespół HNPCC]). Ważnymi czynnikami zwiększającymi ryzyko zachorowania na raka trzustki są również otyłość i cukrzyca.

Jakie są objawy nowotworów trzustki?

Jak już wspomniano, nowotwory złośliwe trzustki na początkowym etapie swojego wzrostu przez bardzo długi czas nie dają żadnych objawów. Na początku choroby niektórzy (ale niestety nie wszyscy, co utrudnia i opóźnia rozpoznanie) chorzy uskarżają się na ogólne osłabienie, dyskomfort w górnej części brzucha, utratę apetytu i wzdęcie brzucha.
Do późnych objawów zaawansowanego raka trzustki należą:

  • zmniejszenie masy ciała,
  • żółtaczka i świąd skóry,
  • bóle brzucha lub pleców (charakterystyczne może być promieniowanie bólu od okolicy pępka obustronnie ku tyłowi do kręgosłupa),
  • postępujące (często bardzo szybko) zmniejszanie się masy ciała,
  • czasem inne objawy, takie jak cukrzyca (uważa się ją zarówno za jedną z możliwych przyczyn rozwoju raka trzustki, jak i za objaw tego nowotworu), objawy ostrego zapalenia trzustki, zakrzepica żylna, wędrujące zakrzepowe zapalenie żył itp.

W przypadku dużo rzadziej obserwowanych nowotworów powstających w części wewnątrzwydzielniczej trzustki poza wymienionymi objawami można stwierdzić również dolegliwości wywołane nadmierną produkcją niektórych hormonów. Do takich objawów należą m.in.:

  • duże wahania stężenia glukozy we krwi,
  • ciężka choroba wrzodowa żołądka,
  • ciężka biegunka.

Jak już wspomniano, rak trzustki często rozwija się skrycie, nie ujawniając się przez długi czas, dlatego wymienione powyżej główne objawy często w ogóle nie występują, a dolegliwości pojawiają się dopiero w bardzo zaawansowanym stadium choroby.

W jaki sposób rozpoznaje się nowotwór trzustki?

W diagnostyce chorych, u których podejrzewa się raka trzustki, typowo wykorzystuje się kilka badań.

  • USG jamy brzusznej – to podstawowe badanie wykorzystywane we wstępnej ocenie trzustki.
  • Tomografia komputerowa jamy brzusznej – badanie dokładniejsze niż USG, pozwala na określenie wielkości, dokładnego położenia, a także charakteru zmian w trzustce (tj. litej lub torbielowatej budowy) oraz stopnia zaawansowania choroby (np. obecności przerzutów w wątrobie lub w otaczających trzustkę węzłach chłonnych).
  • Endosonografia trzustki – polega na wykorzystaniu tradycyjnej metody ultrasonograficznej, ale głowicę urządzenia wprowadza się w pobliże trzustki za pomocą endoskopu (poprzez przełyk, żołądek i dwunastnicę); pozwala to na dokładniejszą niż w badaniu USG wykonywanym przez skórę ocenę zmian w obrębie trzustki.
  • Rak trzustki
    Ryc. 1. Obraz cytologiczny raka trzustki w materiale z biopsji aspiracyjnej cienkoigłowej (źródło: atlasy mp.pl)
  • Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ECPW) – przez usta chorego wprowadza się do dwunastnicy (tj. do pierwszego segmentu jelita cienkiego, znajdującego się bezpośrednio za żołądkiem) giętki endoskop, a następnie pod jego kontrolą podaje się do dróg żółciowych i przewodu trzustkowego (poprzez ich ujście w dwunastnicy) środek kontrastowy i wykonuje serię zdjęć rentgenowskich; na uzyskanym obrazie można stwierdzić, na jakim poziomie znajdują się przeszkody w przewodzie trzustkowym.
  • Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego (MRI) – umożliwia bardzo dokładne zobrazowanie narządów miąższowych jamy brzusznej (w tym trzustki).
  • Cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego (MRCP) – podobnie jak ECPW, umożliwia dokładną ocenę przewodu trzustkowego oraz dróg żółciowych; jest to badanie łączące niejako dwie techniki: ECPW i obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego.

W jaki sposób leczy się nowotwór trzustki?

Ogólnie rzec ujmując, nowotwory złośliwe trzustki bardzo trudno poddają się dostępnym metodom leczenia. Szanse na wyleczenie zwiększają się u osób, u których chorobę rozpoznano bardzo wcześnie. Niestety, jak już kilkakrotnie wspomniano, zdarza się to rzadko. Jedynym sposobem leczenia dającym szanse na pełne wyleczenie jest doszczętne wycięcie nowotworu. Dlatego też centralne miejsce w leczeniu nowotworów trzustki zajmuje chirurgia.

Ponieważ jednak wyniki leczenia chirurgicznego nowotworów złośliwych trzustki są niezadowalające, podejmuje się próby zwiększenia skuteczności leczenia poprzez uzupełniające stosowanie radio- i chemioterapii (w różnych sekwencjach). Radioterapię można stosować zarówno w trakcie operacji (tzw. radioterapia śródoperacyjna – napromienianie przeprowadza się wówczas, gdy brzuch chorego jest otwarty), jak i po jej zakończeniu (radioterapia pooperacyjna, adjuwantowa). Chemioterapię (z użyciem różnych leków) stosuje się zazwyczaj po operacji i napromienianiu, ale skuteczność tej metody postępowania w leczeniu nowotworów złośliwych trzustki jest nikła.

Leczenie chirurgiczne

Wycięcie nowotworu trzustki jest operacją skomplikowaną i obarczoną znaczną liczbą powikłań. Jest to jeden z największych i najbardziej złożonych zabiegów operacyjnych. Stopień trudności i ryzyko związane z tą operacją wynikają z anatomicznej bliskości trzustki i wielu ważnych struktur/narządów (żyła wrotna [główna żyła odprowadzająca krew z większej części jelita], wątroba, dwunastnica [pierwszy segment jelita o delikatnej i podatnej na uszkodzenia ścianie], aorta [główna tętnica ciała o średnicy 2–3 cm, prowadząca krew pod dużym ciśnieniem bezpośrednio z serca], żyła główna dolna [największa żyła organizmu, odprowadzająca krew do serca z 2/3 całego ciała]). Ponadto poprzez trzustkę przebiega główna tętnica odżywiająca większość jelita – jej uszkodzenie może skutkować martwicą niemal całego jelita. Sąsiedztwo tych i innych struktur sprawia, że operacja staje się bardzo trudna i ryzykowna, a dodatkowo, jeśli dojdzie od nacieczenia (zajęcia) przez nowotwór tych struktur, szanse na doszczętne wycięcie guza bardzo maleją.

Leczenie objawowe

W niektórych przypadkach, kiedy przeprowadzenie operacji doszczętnej (czyli wycięcia całego nowotworu) nie jest możliwe, konieczne może być przeprowadzenie zabiegu paliatywnego, czyli takiego, który nie usuwając choroby, może zlikwidować część jej objawów w celu poprawy stanu chorego oraz jakości jego życia. Przykładem takiego zabiegu może być operacyjne zespolenie dróg żółciowych z jelitem, powalające na odpływ żółci z wątroby do jelita (rosnący guz trzustki często uniemożliwia odpływ żółci drogą naturalną). Inny przykład to zespolenie żołądka z pozadwunastniczym odcinkiem jelita cienkiego, aby stworzyć warunki do przechodzenia pokarmu do dalszych części przewodu pokarmowego z ominięciem zatkanej przez guz dwunastnicy.

U chorych w złym stanie ogólnym odbarczenie dróg żółciowych można wykonać endoskopowo, protezując drógi żółciowe poprzez założenie techniką endoskopową do ich światła stentów metalowych (samorozprężalnych) lub plastikowych. Technika ta pozwala na uzyskanie prawidłowego odpływu żółci u chorego z żółtaczką mechaniczną (czyli spowodowaną zamknięciem drogi odpływu żółci) bez konieczności wykonywania obciążającego zabiegu operacyjnego.

Czy można uniknąć zachorowania na nowotwór trzustki?

Jedyny znany czynnik ryzyka zachorowania na nowotwór trzustki, z którym można walczyć, to nałóg palenia papierosów. U osób niepalących ryzyko zachorowania na nowotwór złośliwy trzustki jest dwa razy mniejsze niż u palaczy. Aby zatem zmniejszyć ryzyko wystąpienia tej, a także innych chorób, należy bezwględnie zaprzestać palenia tytoniu.

Data utworzenia: 26.08.2013
Nowotwory złośliwe trzustkiOceń:
(4.00/5 z 15 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?