Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Rak szyjki macicy

Rak szyjki macicy
Fot. iStock.com

Co to jest rak szyjki macicy?

Rak szyjki macicy to częsty nowotwór złośliwy narządu rodnego kobiety, rozwijający się w szyjce macicy. Macica zbudowana jest z mięśniówki gładkiej i składa się z trzonu, który znajduje się wewnątrz miednicy kobiety i jest miejscem rozwoju ciąży, oraz szyjki macicy, która częściowo znajduje się w pochwie.

Rola szyjki macicy polega głównie na utrzymaniu wewnątrz macicy rozwijającej się ciąży poprzez ścisłe zamknięcie kanału szyjki. W trakcie porodu kanał szyjki ulega otwarciu i znacznemu rozszerzeniu. Poza okresem ciąży wąski kanał szyjki stanowi drogę dla plemników, zabezpiecza przed infekcjami, pomaga usunąć krew menstruacyjną, a skurcze szyjki odrywają rolę w odczuwaniu przez kobietę orgazmu.

Miejscem rozwoju nowotworów szyjki jest przed wszystkim najbardziej zewnętrzna jej część, znajdująca się w pochwie, zwana tarczą części pochwowej szyjki macicy. Znajduje się na niej granica między dwoma typami nabłonków: gruczołowym – wyścielającym jamę macicy i kanał szyjki, oraz płaskim – pokrywającym część pochwową szyjki i pochwę. Właśnie to miejsce, zwane strefą transformacji, jest miejscem rozwoju raka szyjki.

Jak często występuje rak szyjki macicy?

Rak szyjki macicy jest w skali świata drugim pod względem częstości występowania nowotworem kobiet, po raku piersi. Rocznie zapada na niego około 500 tysięcy kobiet, a umierają 233 tysiące. Szczyt zachorowań przypada na 45.–59. rok życia.

Niemal 80% przypadków raka szyjki macicy jest notowanych w krajach trzeciego świata, głównie w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach, w Afryce Subsaharyjskiej i Azji Południowo-Zachodniej. W Polsce rak szyjki macicy jest obecnie szóstym pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym kobiet (po raku piersi, płuc, nowotworach skóry, endometrium, jelita grubego i jajnika). W ciągu roku zapada nań około 3080 kobiet, a liczba zachorowań rośnie powoli, ale systematycznie. W 2010 r. umarło na niego 1735 kobiet, co stawia Polskę w ogonie krajów europejskich, jeśli chodzi o wyleczalność tej choroby. Niestety, ma to związek z brakiem systematycznych badań profilaktycznych i często zbyt późną diagnozą.

Jakie są objawy?

Wczesny rak szyjki macicy zazwyczaj nie daje żadnych objawów, dlatego tak bardzo ważne jest regularne, co najmniej co 3 lata, wykonywanie badania cytologicznego. Badanie polega na zebraniu specjalną drobną szczoteczką powierzchownych komórek szyjki macicy; jest bezbolesne, niekłopotliwe i krótkie. Pozwala rozpoznać nawet 80% wczesnych postaci raka. W połączeniu z badaniem ginekologicznym jest obecnie najlepszą metodą wykrywania wczesnych postaci raka i zmian przedrakowych.

Bardziej zaawansowane postacie raka szyjki macicy dają objawy w postaci krwistych plamień, samoistnych lub po stosunku, obfitych, często cuchnących upławów oraz uczucia bólu, który niestety pojawia się dopiero w zaawansowanych postaciach choroby.

Rak szyjki macicy może rosnąć w postaci guza i stopniowo wypełniać światło pochwy albo naciekać szyjkę macicy i rozrastać się w głąb tkanek miednicy. W najbardziej zaawansowanych postaciach nacieka pęcherz moczowy oraz odbytnicę i może dawać przerzuty do innych narządów lub odległych węzłów chłonnych.

Czy można się przed nim ustrzec?

Rak szyjki macicy jest jednym z tych nowotworów złośliwych, których można uniknąć, wykonując okresowe badania profilaktyczne. Jak już wspomniano, najlepszym badaniem jest cytologia szyjki macicy. Oprócz tego coraz szerzej stosuje się badanie nosicielstwa w nabłonku szyjki wirusa brodawczaka ludzkiego (human papilloma virus – HPV), które polega (podobnie jak cytologia) na pobraniu z szyjki macicy komórek za pomocą specjalnej szczoteczki. Uważa się bowiem, że rak szyjki macicy nie może się rozwinąć bez przewlekłej infekcji wirusem HPV. Warto jednak zaznaczyć, że sama infekcja jest bardzo częsta wśród kobiet, zwłaszcza młodych, i nie wystarcza do rozwoju raka szyjki macicy, ponieważ tylko u niewielkiego promila zakażonych kobiet rozwijają się zmiany mogące prowadzić do raka.

Wydaje się, że jednym z największych osiągnięć onkologii ostatnich lat jest wprowadzenie szczepionki przeciwko wirusowi HPV. Zmniejsza ona ryzyko infekcji tym wirusem o ponad 75%, jest łatwo dostępna i bezpieczna. Powinno się nią szczepić dziewczęta przed rozpoczęciem współżycia płciowego, najlepiej około 12. roku życia. Badaniem często rozstrzygającym wątpliwości wynikające z cytologii lub badań wirusa HPV jest kolposkopia szyjki macicy, czyli oglądanie jej przez specjalny mikroskop na fotelu ginekologicznym. Badanie pozwala lekarzowi niejako „na własne oczy” zobaczyć zmiany na szyjce będące wynikiem infekcji wirusem HPV lub wczesne zmiany komórek szyjki, określane jako dysplazja szyjki macicy, i ewentualnie pobrać drobne, celowane wycinki.

Co to jest dysplazja szyjki macicy?

O wiele częściej niż raka na szyjce macicy znajduje się zmiany określane jako dysplazja małego, średniego lub dużego stopnia. To one stanowią większość nieprawidłowych wyników badań cytologicznych. Terminami tymi określa się zaburzenia rozwoju komórek nabłonka szyjki macicy mogące (w przypadku dysplazji średniej i dużej) prowadzić do raka. Takie zmiany wymagają leczenia, które pozwoli uchronić kobietę przed rakiem szyjki macicy.

Jakie są przyczyny raka szyjki macicy?

Należy pamiętać, że choć mechanizm rozwoju raka szyjki macicy nie jest do końca poznany, to nie ma wątpliwości co do czynników ryzyka rozwoju tej choroby. Najbardziej ryzyko jej rozwoju zwiększają: wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego, duża liczba partnerów seksualnych, duża (>5) liczba porodów, palenie papierosów, niski status socjoekonomiczny oraz dysplazja szyjki macicy. Prawdopodobny wpływ na jego rozwój mają również: stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych, dieta uboga w antyoksydanty, niektóre infekcje narządu rodnego (chlamydioza, rzeżączka, wirus opryszczki, wirus cytomegalii) oraz infekcja wirusem HIV. Warto zauważyć, że nie stwierdza się rodzinnej predyspozycji do występowania raka szyjki macicy.

Obecnie uważa się, że najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju raka szyjki macicy jest zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (human papilloma virus – HPV) komórek nabłonka szyjki macicy. Znacznie rzadziej wirus zagnieżdża się w nabłonku pochwy lub warg sromowych, prowadząc do chorób tych okolic. Zakażenie szyjki macicy wirusem HPV jest całkowicie bezobjawowe, a dochodzi do niego głównie (choć nie tylko) drogą płciową. W przeważającej większości przypadków organizm kobiety sam usuwa wirusa, jednak w pewnym odsetku przypadków dochodzi do zakażenia przetrwałego. Oznacza to, że wirus zajmuje na trwałe komórki nabłonka szyjki macicy, co może doprowadzić do ich zmian – tzw. dysplazji, prowadzących do zaburzeń i funkcji i rozwoju, a niekiedy do zezłośliwienia i rozwoju raka. Infekcji wirusem HPV nie można wyleczyć, podobnie jak nie ma lekarstwa na wirusa grypy. Należy obserwować pacjentkę i w przypadku zakażenia przewlekłego zintensyfikować kontrole, a w przypadku rozwoju dysplazji zastosować odpowiednie leczenie.

Wynika z tego, że styl życia ma ogromny wpływ na ryzyko rozwoju raka szyjki macicy. Odpowiednia jego modyfikacja w połączeniu z regularnymi badaniami cytologicznymi i ginekologicznymi minimalizuje to ryzyko.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie?

W celu rozpoznania raka szyjki macicy pobiera się do badania wycinek z podejrzanej tkanki, który pozwala określić rodzaj nowotworu. Nie mniej ważne jest badanie ginekologiczne wykonane przez ginekologia-onkologa. Badanie przeprowadza się we wziernikach, przez pochwę i odbyt. Określa ono stopień zaawansowania choroby i możliwość operacji guza. Ponadto standardowo wykonuje się badanie rentgenowskie płuc oraz tomografię komputerową jamy brzusznej i miednicy w celu wykluczenia przerzutów do innych narządów. W wybranych przypadkach sięga się po badanie rezonansu magnetycznego narządu rodnego. Obowiązkowe są oczywiście podstawowe badania krwi, oceniające wydolność szpiku kostnego (morfologia), nerek i wątroby.

Jakie są metody leczenia?

Metoda leczenia zależy od stopnia zaawansowania nowotworu w chwili rozpoznania. Jeśli nie jest duży, czyli nowotwór nie przekracza szyjki macicy, a jego średnica jest mniejsza niż 4 cm, to najlepsze wyniki uzyskuje się dzięki operacji. W bardzo wczesnych stopniach zaawansowania, zwłaszcza u młodych, chcących zachować płodność kobiet, wystarczy usuniecie samej szyjki macicy i węzłów chłonnych miednicy. Daje to kobiecie szanse na naturalną ciążę. Najczęstszym zabiegiem pozostaje jednak tzw. radykalne wycięcie macicy z usunięciem węzłów chłonnych miednicy. Ogólnie rzecz ujmując, usuwa się całą macicę wraz z otaczającymi ją tkankami i regionalnymi węzłami chłonnymi. Operację przeprowadza się zazwyczaj przez otwarcie brzucha (laparotomię), choć możliwe jest również wykorzystanie drogi laparoskopowej, a nawet przezpochwowej.

Niestety w Polsce nadal zbyt wiele przypadków rozpoznaje się w zaawansowanych, nieoperacyjnych stadiach, dlatego najczęściej stosowaną metodą leczenia raka szyjki macicy jest radioterapia. Polega ona na skierowaniu na nowotwór i otaczające go tkanki wiązki promieniowania jonizującego, które ma właściwości niszczące komórki dzielące się, jakimi są komórki rakowe. Promieniowanie powstaje w specjalistycznych urządzeniach medycznych, tzw. akceleratorach, albo jest produkowane przez specjalnie przygotowane pierwiastki promieniotwórcze.

Leczenie raka szyjki macicy napromienianiem składa się zwykle z dwóch etapów: napromieniania guza „od zewnątrz” (z użyciem akceleratora, poprzez skórę i zdrowe tkanki otaczające guz), oraz od wewnątrz, poprzez umieszczenie wewnątrz guza (w kanale szyjki macicy) pierwiastka promieniotwórczego (nie uszkadza to zdrowych tkanek wokół guza). Dawka promieniowania ograniczona jest przez tzw. tolerancję tkanek prawidłowych i jest pewnego rodzaju kompromisem pomiędzy zniszczeniem raka a oszczędzeniem prawidłowych tkanek, które go otaczają. Takie narządy, jak pęcherz moczowy czy odbytnica, są wrażliwe na promieniowanie i zbyt duża dawka może je uszkodzić. Radioterapia jest obecnie bardzo skomplikowaną metodą leczenia, wykorzystującą najnowocześniejsze urządzenia medyczne i komputery.

Radioterapia wykorzystywana jest również jako leczenie dodatkowe po zabiegu chirurgicznym, czyli leczenie uzupełniające. Po wycięciu guza napromienia się miednicę mniejszą, w której znajdowała się zajęta chorobą macica, w celu zniszczenia pojedynczych, niedostrzegalnych komórek raka.

Chemioterapia – a zwłaszcza cisplatyna – jest istotna w leczeniu raka szyjki macicy jako tzw. radiochemioterapia. Stosuje się ją w małych dawkach jako dodatek do radioterapii. Wzmaga ona działanie promieniowania jonizującego na guz i poprawia wyniki leczenia w porównaniu z samą radioterapią. Samodzielna chemioterapia ma jednak ograniczone znaczenie w leczeniu raka szyjki macicy, ponieważ jest to nowotwór umiarkowanie wrażliwy na tę metodę. Stosuje się ją wyłącznie w przypadku choroby nieuleczalnej, gdy nie można zastosować innych metod.

Jakie są szanse na wyleczenie?

U kobiet poddających się regularnie badaniom profilaktycznych dość rzadko dochodzi do rozwoju raka inwazyjnego – regularne badania ginekologiczne i cytologiczne pozwalają na ogół rozpoznać chorobę w stadium przedrakowym. Jeśli dochodzi do inwazji nowotworowej, zazwyczaj nie przekracza ona w tej grupie pacjentek 1. stopnia zaawansowania; daje to ponad 90% szans na wyleczenie. Chorobę można wyleczyć radioterapią nawet w 3. stopniu zaawansowania – 5 lat przeżywa wówczas około 30–40% chorych. Pojedyncze wyleczenia obserwuje się nawet w 4. stopniu choroby.

Najważniejszym czynnikiem rokowniczym jest obecność przerzutów raka do odległych węzłów chłonnych lub innych narządów; wtedy szanse na wyleczenie znacznie maleją. Niezwykle ważne jest, by leczenie rozpoznanego raka szyjki macicy prowadzone było w specjalistycznym ośrodku onkologicznym. Zwiększa to znacznie szanse chorych na wyleczenie, zwłaszcza dzięki ustaleniu właściwego rozpoznania i dostosowaniu do niego leczenia.

Data utworzenia: 01.04.2014
Rak szyjki macicyOceń:
(3.27/5 z 11 ocen)
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?