Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Rak endometrium

Rak endometrium

Co to jest rak endometrium?

Rak endometrium, zwany również rakiem trzonu macicy, to częsty nowotwór złośliwy narządu rodnego kobiety, rozwijający się w śluzówce wyściełającej wnętrze trzonu macicy. Macica zbudowana jest z mięśniówki gładkiej. Składa się z trzonu, który znajduje się wewnątrz miednicy kobiety i jest miejscem rozwoju ciąży, oraz z szyjki macicy. Szyjka macicy częściowo znajduje się w pochwie, a jej rola polega głównie na utrzymaniu wewnątrz macicy rozwijającej się ciąży poprzez ścisłe zamknięcie kanału szyjki. Rolą trzonu macicy jest głównie utrzymanie rozwijającego się płodu oraz jego dalszy rozwój. Wnętrze trzonu wyściela specjalna błona śluzowa, zwana endometrium. Ulega ona cyklicznym zmianom, powodującym regularne krwawienia menstruacyjne; są one wyrazem przygotowania endometrium do zagnieżdżenia się zarodka w przypadku dokonanego zapłodnienia.

Miejscem rozwoju raka jest właśnie endometrium. Wyściela ono od jamę macicy, przechodząc płynnie w śluzówkę kanału szyjki macicy, czyli endocervix.

Istnieją dwa typy raka endometrium, różniące się przyczynami molekularnymi, agresywnością i wiekiem, w którym występują:

  • typ I, częstszy, występuje w wieku okołomenopauzalnym, rozwija się na podłożu rozrostu endometrium, w związku ze stymulacją estrogenami, histologicznie jest gruczołowym rakiem endometrialnym i rokuje dobrze,
  • typ II, rzadszy, dotyczy kobiet w 6. i 7. dekadzie życia, nie ma związku ze stymulacją hormonalną, histologicznie jest gruczołowym rakiem surowiczym i rokuje gorzej.

Jak często występuje rak endometrium?

Rak endometrium jest w skali świata drugim pod względem częstości występowania nowotworem narządów rodnych kobiety, po raku szyjki macicy. Na świecie zapada na niego około 290 000 kobiet rocznie, a umiera 74 000. Większość przypadków raka endometrium jest notowanych w krajach wysoko rozwiniętych, gdzie jest obecnie czwartym pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym kobiet (po raku piersi, płuc i nowotworach skóry) i najczęstszym rakiem narządów płciowych. Szczyt zachorowań przypada między 55. a 59. rokiem życia. W Polsce w 2010 r. na raka endometrium zachorowało około 5125 kobiet, a umarły 2042; liczba zachorowań powoli, ale systematycznie się zwiększa.

Jakie są objawy raka endometrium?

Chociaż nie istnieją żadne skuteczne badania profilaktyczne pozwalające wykryć wczesnego bezobjawowego raka endometrium, nowotwór ten zwykle dość wcześnie daje charakterystyczne objawy: plamienia i krwawienia z dróg rodnych. Ponieważ występuje w większości przypadków po menopauzie, taki objaw zwykle wywołuje niepokój pacjentek i skłania je do wizyty u lekarza. Z tego właśnie powodu większość przypadków raka endometrium wykrywana jest wcześnie i rokuje dobrze, dając pełne wyleczenie. Niekiedy jednak choroba ujawnia się dopiero w zaawansowanej postaci przerzutami do inny narządów jamy brzusznej lub węzłów chłonnych.

Uważa się, że dzięki USG przezpochwowemu można wykryć nieprawidłowe endometrium i wcześnie rozpocząć diagnostykę. Dlatego regularne kontrole ginekologiczne pozwalają często wykryć raka endometrium we wczesnych stadiach, nawet w stadium przedrakowym.

Czy istnieją stany przedrakowe raka endometrium?

Niektóre zaburzenia komórek endometrium uważa się za stan przedrakowy. Oznacza to, że istnieje duże prawdopodobieństwo rozwoju raka na ich podłożu. W typie I raka endometrium za taki stan uznaje się tzw. rozrost endometrium, zwłaszcza złożony, z atypią komórkową. Jego wystapienie oznacza około 50% ryzyko rozwoju raka endometrium i wymaga leczenia. W typie II stanem przedrakowym jest EIC – endometrial intraepithelial carcinoma, czyli nieinwazyjny rak endometrium. Jednak w przeciwieństwie do raka szyjki macicy w większości przypadków raka endometrium nie stwierdzono dotychczas jednoznacznych stanów przedrakowych, co oznacza, że znaczny odsetek tych nowotworów rozwija się bezpośrednio z prawidłowego endometrium.

Czy można się ustrzec się przed rakiem endometrium?

Choć nie udowodniono dotychczas skuteczności badań profilaktycznych dla raka endometrium, regularne wizyty u ginekologa oraz badanie USG przezpochwowe pomagają rozpoznać wczesnego raka lub rozrost endometrium. Należy także pamiętać, że na zwiększenie ryzyka rozwoju raka endometrium wpływają: otyłość, cukrzyca, niepłodność i zaburzenia owulacji, leczenie niepłodności, długotrwałe stosowanie estrogenów bez dodatku gestagenu, stosowanie tamoksyfenu po leczeniu raka piersi, brak potomstwa oraz występowanie zespołów wrodzonej predyspozycji (zespół Lyncha, zespół Cowdena).

Przed rakiem endometrium chronią z kolei: duża aktywność ruchowa, odpowiednia dieta i doustna tabletka antykoncepcyjna lub wkładka wewnątrzmaciczna.
Jak widać, wiele czynników ryzyka często występuje u kobiet z krajów wysoko rozwiniętych, co tłumaczy dominującą pozycję tego nowotworu.

Jakie są przyczyny raka endometrium?

Należy pamiętać, że choć mechanizm rozwoju raka endometrium nie został do końca poznany, to nie ma wątpliwości co do czynników ryzyka rozwoju tej choroby wymienionych powyżej. Jednak do rozwoju choroby nowotworowej niezbędna jest seria mutacji komórek endometrium, na skutek których wymykają się one spod wpływu organizmu i stają się nieśmiertelne. Powoduje to niekontrolowany wzrost guza nowotworowego i postęp choroby.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie raka endometrium?

Najważniejszym badaniem pozwalającym rozpoznać raka endometrium jest tzw. łyżeczkowanie (abrazja) jamy macicy. Zabieg polega na zeskrobaniu specjalnym narzędziem warstwy komórek endometrium i wysłaniu ich do badania histopatologicznego. Wykonuje się go w znieczuleniu ogólnym. Warto podkreślić, że zabieg nie pozostawia żadnej rany operacyjnej, ponieważ jest wykonywany przez naturalne otwory ciała, a pacjentka opuszcza szpital po 3–4 godzinach, zwykle bez żadnych dolegliwości. Innym coraz częściej wykonywanym badaniem jest histeroskopia, czyli wprowadzenie do macicy miniaturowej kamery pozwalającej zobaczyć endometrium w dużym powiększeniu oraz pobrać celowane wycinki.

Nie mniej ważne jest badanie ginekologiczne wykonane przez ginekologia-onkologa. Badanie przeprowadza się we wziernikach, przez pochwę i odbyt. Badanie na fotelu ginekologicznym pozwala ocenić możliwość operacji nowotworu i pomaga w określeniu stopnia zaawansowania choroby.

Ponadto standardowo wykonuje się badanie rentgenowskie płuc oraz tomografię komputerową jamy brzusznej i miednicy w celu wykluczenia przerzutów do innych narządów. W wybranych przypadkach sięga się po badanie rezonansu magnetycznego narządu rodnego.

Obowiązkowe są oczywiście podstawowe badania krwi oceniające wydolność szpiku kostnego (morfologia), nerek i wątroby.

Jakie są sposoby metody leczenia chorych na raka endometrium?

Sposób leczenia chorych na raka endometrium zależy od stopnia zaawansowania nowotworu w chwili rozpoznania.

Podstawową metodą jest zabieg operacyjny polegający na wycięciu macicy z przydatkami. W wybranych sytuacjach klinicznych konieczne może być usunięcie węzłów chłonnych miednicznych oraz okołoaortalnych, ewentualnie sieci większej. W bardziej zaawansowanych przypadkach zabieg ma na celu usunięcie całej tkanki nowotworowej z jamy brzusznej, czyli tzw. maksymalną cytoredukcję.

W przypadkach nieoperacyjnych stosuje się radioterapię, hormonoterapię, rzadziej chemioterapię. Radioterapia polega na skierowaniu na nowotwór i otaczające go tkanki wiązki promieniowania jonizującego, które ma właściwości niszczące komórki dzielące się, jakimi są komórki rakowe. Promieniowanie powstaje w specjalistycznych urządzeniach medycznych, tzw. akceleratorach, albo jest produkowane przez specjalnie przygotowane pierwiastki promieniotwórcze. Leczenie raka endometrium napromienianiem składa się zwykle z dwóch etapów – napromieniania guza „od zewnątrz” (z użyciem akceleratora, poprzez skórę i zdrowe tkanki otaczające guz) oraz od wewnątrz, poprzez umieszczenie wewnątrz guza (w jamie macicy) pierwiastka promieniotwórczego (nie uszkadza to zdrowych tkanek wokół guza).

Ponieważ wiele chorych na raka endometrium jest w podeszłym wieku i cierpi na choroby krążenia oraz układu oddechowego często leczenie operacyjne jest przeciwwskazane nawet we wczesnych stadiach choroby. Wtedy skuteczna może być samodzielna brachyterapia. Dawka promieniowania ograniczona jest przez tzw. tolerancję tkanek prawidłowych i jest pewnego rodzaju kompromisem pomiędzy zniszczeniem raka i oszczędzeniem prawidłowych tkanek, które go otaczają. Takie narządy, jak pęcherz moczowy czy odbytnica, są wrażliwe na promieniowanie i zbyt duża dawka może je uszkodzić. W dzisiejszych czasach radioterapia jest bardzo skomplikowaną metodą leczenia, wykorzystującą najnowocześniejsze urządzenia medyczne i komputery.

Radioterapia ma też znaczenie jako leczenie dodatkowe po zabiegu chirurgicznym, czyli leczenie uzupełniające. Po wycięciu guza napromienia się miednicę mniejszą, w której znajdowała się zajęta chorobą macica, w celu zniszczenia pojedynczych, niedostrzegalnych komórek raka.

Chemioterapia polega na podaniu (zwykle dożylnie, w kroplówce) silnie działającego leku niszczącego komórki nowotworowe. Działaniami ubocznymi są zazwyczaj nudności, osłabienie szpiku kostnego, wypadanie włosów oraz inne objawy, ustępujące na ogół po zakończeniu leczenia. Najczęściej podaje się 6 cykli chemioterapii w odstępach 3–4-tygodniowych.

Hormonoterapia to podawanie (zwykle doustne lub domięśniowe) hormonów z grupy gestagenów, które skutecznie hamują rozwój raka endometrium. Takie leczenie jest zwykle dobrze tolerowane, choć zwiększa ryzyko wystąpienia zakrzepicy żylnej i prowadzi do zwiększenia masy ciała.

W przypadku raka endometrium z przerzutami do innych narządów stosuje się na ogół hormonoterapię gestagenami lub chemioterapię, w zależności od wieku, stanu ogólnego, obrazu klinicznego i przebiegu choroby.

Jakie są szanse wyleczenia raka endometrium?

Z powodu wczesnych objawów powodowanych przez raka endometrium większość przypadków choroby wykrywa się wcześnie i szanse wyleczenie są duże, sięgając 80–90% przeżyć 5-letnich. W przypadku zaawansowanych postaci choroby rokowanie jest niestety gorsze, konieczne jest bardziej agresywne leczenie i udaje się wyleczyć 30–50% chorych. Niezwykle ważne jest, by leczenie rozpoznanego raka trzonu macicy prowadzone było w specjalistycznym ośrodku onkologicznym. Zwiększa to znacznie szanse chorych na wyleczenie, zwłaszcza dzięki szybkiemu ustaleniu właściwego rozpoznania i dostosowaniu do niego leczenia.

21.06.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?