Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Zapalenie zatok przynosowych

dr n. med. Mariola Zagor, otorynolaryngolog
Klinika Otorynolaryngologii, Wydział Lekarsko-Dentystycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
lek. med. Paulina Czarnecka
Kliniczny Oddział Otolaryngologiczny, 4 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ we Wrocławiu
lek. med. Marlena Janoska-Jaździk
Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie
Zapalenie zatok przynosowych


Co to jest zapalenie zatok przynosowych i jakie są jego przyczyny?

Zatoki przynosowe są powietrznymi jamami zlokalizowanymi wewnątrz kości czaszki. Człowiek posiada 4 pary zatok:

  • zatoki szczękowe – znajdujące się tuż za policzkami,
  • zatoki czołowe,
  • zatoki sitowe,
  • zatokę klinową (dwie ostatnie znajdujące się wewnątrz czaszki, za jamą nosową).

Każda zatoka ma połączenie z jamą nosową, dzięki czemu wydzielina przez nie produkowana może się ewakuować, a powietrze z zewnątrz dostaje się do środka i wentyluje wnętrze zatok. To zapewnia brak bakterii wewnątrz zatok przynosowych w stanie fizjologicznym.

W przypadku infekcji zatok stan zapalny i obrzęk dotyczy błony śluzowej, która je wyściela. Powoduje to zablokowanie kompleksu ujściowo-przewodowego (czyli ujścia zatok do jamy nosowej) i brak możliwości ewakuacji wydzieliny z zatok, co sprzyja jej gromadzeniu. W ostatnim czasie częściej operuje się pojęciem zapalenia błony śluzowej zatok i nosa (rhinosinusitis), ponieważ infekcja błony śluzowej w jednym miejscu szybko się rozprzestrzenia, obejmując całość jamy nosowej.

Ze względu na okres trwania możemy wyróżnić zapalenie zatok przynosowych ostre, podostre lub przewlekłe. Ostre zapalenie zatok przynosowych ma gwałtowny początek i trwa nie dłużej niż 4 tygodnie. W przypadku stanu podostrego okres chorobowy trwa od 4 do 8 tygodni, a jeśli przekracza 8 tygodni lub często nawraca mówimy o przewlekłym zapaleniu zatok przynosowych.

Przyczyna każdego rodzaju zapalenia zatok, podobnie jak większości infekcji górnych dróg oddechowych, może być wirusowa, bateryjna, grzybicza lub alergiczna. Najczęstszą przyczyną ostrego zapalenia zatok są wirusy, np. rynowirusy, koronawirusy, adenowirusy czy wirus grypy. Do kolonizacji przez bakterie (trzy najczęściej spotykane to Streptococcus pneumoniae, Haemofilus influenzaeMoraxella catarrhalis) dochodzi zazwyczaj na skutek nadkażenia w trakcie infekcji wirusowej lub reakcji alergicznej. Grzybicze zapalenie zatok może występować u osób z upośledzoną odpornością (po przeszczepieniach, z chorobami szpiku kostnego, AIDS) lub z cukrzycą.

Obecnie coraz częściej przyczynę stanowi nierozpoznana czy źle kontrolowana alergia. Czasami zapalenie zatok może być spowodowane przewlekłym drażnieniem błony śluzowej przez czynniki fizyczne (np. dym papierosowy) albo infekcją zęba pochodzenia korzeniowego. Również znacznego stopnia skrzywienie przegrody nosa może przyczynić się do częstych zapaleń zatok przynosowych, szczególnie jednostronnych.

Jak się objawia zapalenie zatok przynosowych?

Wśród objawów ostrego zapalenia zatok należy wymienić utrudnione oddychanie przez nos, bóle głowy, twarzy u nasady nosa oraz po jego obu stronach, które ulegają nasileniu po schyleniu głowy. Dodatkowo obecna jest wydzielina z nosa, która może spływać po tylnej ścianie gardła, powodując kaszel. Może się również pojawić obrzęk tkanek miękkich w okolicy oczu i pogorszenie węchu. Przy zapaleniu zatok szczękowych, szczególnie szerzącym się z zębodołu, u pacjenta może występować ból zębów i nieświeży zapach z ust. Infekcji często towarzyszy gorączka. Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych charakteryzuje się bardzo podobnymi objawami, choć o nieco mniejszym natężeniu.

W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie zapalenia zatok przynosowych?

Lekarz ustala rozpoznanie zapalenia zatok przynosowych na podstawie dokładnie zebranego wywiadu, badania laryngologicznego i badań dodatkowych.

Na początku lekarz bada dotykiem twarz i szyję pacjenta w celu wykrycia bolesności dotykowej. W badaniu laryngologicznym wykonuje się rynoskopia przednią (oglądanie jamy nosa wziernikiem z użyciem lampy czołowej), w której szuka się obecności wydzieliny, polipów oraz ocenia błonę śluzową pod kątem cech stanu zapalnego. W trakcie badania można również ocenić stan przegrody nosa. W razie potrzeby w celu lepszej widoczności można wykorzystać endoskop giętki lub sztywny, dzięki którym można zajrzeć również do zatok. Do pełnej oceny choroby często konieczne jest wykonanie badań obrazowych. Kiedyś bardzo popularne było zdjęcie rentgenowskie, które obecnie straciło na znaczeniu wobec powszechnej dostępności tomografii komputerowej (TK). Pozwala ona na dokładne zobrazowanie wszystkich zatok, kompleksu ujściowo-przewodowego, jamy nosa oraz wszystkich otaczających tkanek. Dzięki TK można określić zakres zmian patologicznych, zaplanować leczenie (także operacyjne), a nawet ustalić prawdopodobną przyczynę choroby. Podobne zastosowanie ma rezonans magnetyczny, choć z racji ceny i gorszej dostępności nie jest tak popularny jak tomografia komputerowa. Przy ostrym zapaleniu zatok czasem pobiera się materiał biologiczny (np. wydzielinę lub popłuczyny z zatok) i wysyła do laboratorium mikrobiologicznego w celu wykonania posiewu. Jeżeli lekarz podejrzewa tło alergiczne zapalenia zatok, pomocne mogą być testy alergiczne.

Jakie są metody leczenia zapalenia zatok przynosowych?

Chory na ostre zapalenie zatok przynosowych w początkowym okresie choroby może próbować leczyć się domowymi sposobami, ponieważ w przypadku choroby wirusowej leczenie jest objawowe. Zaleca się codzienne kilkukrotne inhalacje (wystarczy nad miską z gorąca wodą), picie dużej ilości płynów, okłady z gorącego ręcznika i nawilżanie błony śluzowej nosa, np. roztworem soli fizjologicznej. W aptece można zakupić zestaw do samodzielnego płukania zatok, który również może przynieść poprawę dolegliwości.

W początkowym okresie zapalenia zatok przynosowych leczeniem może zajmować się lekarz rodzinny. Zaleca się stosowanie leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen). Dodatkowo wskazane są leki o działaniu obkurczającym na błonę śluzową nosa i zatok. Można je przyjmować doustnie oraz w postaci kropli do nosa. Trzeba pamiętać, że takich kropli nie można stosować dłużej niż 5–7 dni, gdyż grozi to uzależnieniem błony śluzowej od ich działania i jej nawracający obrzęk.

W przypadku infekcji z wysoką gorączką (>39°C), znacznym obrzękiem tkanek okołooczodołowych lub trwającej powyżej dwóch tygodni należy rozważyć włączenie antybiotykoterapii. Terapia trwa zwykle 10–14 dni. Nawet jeśli objawy ustępują wcześniej, należy doprowadzić leczenie do końca, żeby zabezpieczyć się przed przewlekłym zapaleniem zatok przynosowych. W razie braku poprawy po 7 dniach lekarz rozważy zmianę antybiotyku.

Jeśli zapalenie zatok ma etiologię grzybiczą, można stosować leki przeciwgrzybicze, choć jest to istotne wskazanie do leczenia operacyjnego.

W przypadku podejrzenia tła alergicznego i/lub u pacjentów z przewlekłym stanem zapalnym zaleca się stosowanie glikokortykosteroidów donosowych.

Nawracające, przewlekłe zapalenie zatok, w tym także grzybica zatok, są wskazaniem do leczenia operacyjnego. Obecnie najczęściej stosowaną metodą jest endoskopowa mikrochirurgia wewnątrznosowa z użyciem kamery i źródła światła oraz mikronarzędzi chirurgicznych.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie zapalenia zatok przynosowych?

Całkowite wyleczenie zapalenia zatok przynosowych jest możliwe. Powikłania ostrego zapalenia zatok nie są częste, a najczęstszym z nich jest przejście choroby w stan przewlekły. Zdarza się, że zapalenie zatok choroba wyzwala atak astmatyczny lub towarzyszy mu zapalenie ucha środkowego. Infekcja może się szerzyć do okolicznych tkanek, np. oczodołu, kości czy okolic mózgowia, powodując zapalenie opon. Grozi to zapaleniem tkanek okołooczodołowych i skóry nad oczodołem, co może wpływać na jakość wzroku. Istnieje również ryzyko zapalenia opon mózgowych oraz zakrzepicy w obrębie okolicznego spływu żylnego.

Jak można zapobiegać zapaleniu zatok przynosowych?

Zapalenie zatok przynosowych to choroba, która dotyczy osób w każdym wieku w różnych porach roku. Można zredukować ryzyko wystąpienia zapalenia zatok poprzez unikanie osób z zakażeniami górnych dróg oddechowych oraz nadmiernej ekspozycji na różnego rodzaju dymy (papierosy) i różnego rodzaju zanieczyszczenia powietrza. Ważne jest leczenie różnego rodzaju alergii, szczególnie wziewnych oraz odpowiedni stopień nawilżenia powietrza w pomieszczeniach, w których przebywamy na co dzień. Ma to ogromne znaczenie w miesiącach, w których korzystamy z ogrzewania pomieszczeń.

22.01.2018

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?