Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Ostre zapalenie ucha środkowego

dr n. med. Mariola Zagor, otorynolaryngolog
Klinika Otorynolaryngologii, Wydział Lekarsko-Dentystycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
lek. med. Paulina Czarnecka
Kliniczny Oddział Otolaryngologiczny, 4 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ we Wrocławiu
lek. med. Marlena Janoska-Jaździk
Samodzielny Publiczny Centralny Szpital Kliniczny w Warszawie
Ostre zapalenie ucha środkowego
Fot. iStock

Co to jest ostre zapalenie ucha środkowego i jakie są jego przyczyny?

Wśród ostrych zapaleń ucha środkowego wyróżnia się ostre ropne (bakteryjne) i ostre nieropne (wirusowe) zapalenie ucha środkowego. Do pierwszej grupy należą: nawrotowe zapalenie ucha oraz ostre zapalenie ucha u niemowląt. Natomiast ostre nieropne zapalenie ucha obejmuje: krwotoczne zapalenie błony bębenkowej i ostre martwicze zapalenie ucha środkowego.

Do bakterii mogących wywoływać ostre zapalenie ucha środkowego należą: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis. Najczęściej zakażenie przechodzi do jamy bębenkowej z nosa lub nosogardła.

Nawrotowe ostre zapalenie ucha środkowego rozpoznaje się, gdy u pacjenta występują, co najmniej 3 epizody choroby w ciągu pół roku lub co najmniej 4 w ciągu roku. U dzieci ustala się rozpoznanie zapalenia nawrotowego, jeśli wystąpił 1 epizod choroby w pierwszych 6 miesiącach życia lub 2 epizody w ciągu pierwszego roku życia.

Ostre zapalenie ucha środkowego u niemowląt charakteryzuje się ciężkim przebiegiem z nasilonymi objawami ogólnymi. Budowa anatomiczna ucha niemowlęcia sprzyja przechodzeniu procesu zapalnego na otaczające tkanki wskutek czego częściej występują powikłania.

Ostre martwicze zapalenie ucha środkowego występuje w przebiegu niektórych chorób zakaźnych (płonica, odra). Konsekwencją tego typu zapalenia może być powstawanie dużych ubytków w błonie bębenkowej. W przebiegu grypy spotykane jest grypowe zapalenie ucha środkowego i zewnętrznego tzw. myringitis bullosa. Charakteryzuje się ono występowaniem pęcherzy surowiczych w błonie bębenkowej.

Jak się objawia ostre zapalenie ucha środkowego?

Dolegliwości pojawiające się w ostrym zapaleniu ucha środkowego to: silny, pulsujący ból ucha, ból głowy, upośledzenie słuchu, szumy uszne. Mogą wystąpić również objawy ogólne: gorączka, utrata apetytu, złe samopoczucie. Objawy znacznie bardziej nasilone są u dzieci niż u dorosłych. Dolegliwości nagle znacznie się zmniejszają lub ustępują, jeśli dojdzie do samoistnej perforacji błony bębenkowej. Ubytek z reguły nie jest duży i goi się bez dodatkowej interwencji.

Uwaga:

tradycyjnie uważana za charakterystyczny objaw bolesność podczas ucisku na skrawek uszny nie jest objawem zapalenia ucha środkowego. Może ona niekiedy świadczyć o współistnieniu zapalenia ucha zewnętrznego, ale nie stanowi podstawy rozpoznania zapalenia ucha.

W ostrym zapaleniu ucha środkowego u niemowląt występują nasilone objawy ogólne, zwłaszcza wysoka gorączka 39–40°C oraz biegunka. Dziecko z reguły jest rozdrażnione i płaczliwe.

Uwaga:

tradycyjnie uważane za charakterystyczny objaw „ciągnięcie się za ucho” lub pocieranie uchem o poduszkę nie jest objawem zapalenia ucha środkowego.

Ostre martwicze zapalenie ucha środkowego charakteryzuje się silnym bólem ucha z cuchnącym wyciekiem i bardzo szybkim narastaniem objawów choroby. W grypowym zapaleniu ucha środkowego dominującym objawem jest silny ból ucha, który pojawia się nagle, zwykle w nocy.

Co robić w razie wystąpienia objawów ostrego zapalenia ucha środkowego?

W razie wystąpienie objawów wskazujących na zapalenie ucha należy zgłosić się do lekarza POZ. Leczenie ostrego zapalenia ucha środkowego może prowadzić lekarz rodzinny, ale w razie wątpliwości diagnostycznych, trudności w leczeniu lub wystąpienia powikłań niezbędna może okazać się konsultacja otolaryngologa.

Jak lekarz stawia diagnozę ostrego zapalenia ucha środkowego?

Lekarz ustala rozpoznanie ostrego zapalenia ucha środkowego na podstawie charakterystycznego wywiadu oraz badania otoskopowego, które może uwidaczniać różne nasilenie zmian zapalnych w zależności od przebiegu choroby. W badaniu słuchu stwierdza się najczęściej upośledzone przewodzenie dźwięku.

Jakie są sposoby leczenia ostrego zapalenia ucha środkowego?

W terapii ostrego zapalenia ucha środkowego stosuje się antybiotyki (gdy etiologia jest bakteryjna), leki przeciwzapalne, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe oraz leki miejscowo obkurczające błonę śluzową nosa w celu poprawy drożności trąbki słuchowej.

W niepowikłanym zapaleniu ucha środkowego bez wysokiej gorączki (>39°C) i innych czynników ryzyka (wymioty, wyciek z ucha, zapalenie obustronne lub nawrotowe, zaburzenia odporności), które prawdopodobnie jest spowodowane zakażeniem wirusowym, zwykle przez 24–72 godzin od wystąpienia pierwszych objawów lekarz zleca leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, a w razie braku poprawy po tym czasie lub niezwłocznie w razie pogorszenia podawanie antybiotyku. U pacjentów z wyżej wymienionymi czynnikami ryzyka lub innymi objawami wskazującymi na zapalenie bakteryjne lekarz zleca antybiotyk niezwłocznie po postawieniu diagnozy ostrego zapalenia ucha środkowego. Antybiotykoterapia trwa 7–10 dni.

W leczeniu wykorzystuje się również niekiedy postępowanie zabiegowe – nacięcie błony bębenkowej (paracentezę). Paracenteza ma na celu zapobieganie powstawaniu samoistnej perforacji błony bębenkowej, która może powodować trwały ubytek. Nacięta przez lekarza błona bębenkowa zarasta w ciągu 2–4 dni.

Wskazaniem do zabiegu nacięcia błony bębenkowej jest ostre zapalenie ucha środkowego z współistniejącymi zawrotami głowy, nudnościami, oczopląsem, porażeniem lub niedowładem nerwu twarzowego, z uwypukleniem błony bębenkowej i rozpierającymi bólami ucha.

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie ostrego zapalenia ucha środkowego?

Rokowanie w ostrym zapaleniu ucha środkowego jest dobre. Możliwe jest całkowite wyleczenie, jeśli zostanie podjęte odpowiednie leczenie. Samoistna perforacja błony bębenkowej, do której może dochodzić w przebiegu zapalenia, zazwyczaj goi się po ustąpieniu stanu zapalnego. Czasami jednak ubytek w błonie bębenkowej pozostaje na stałe.

Co trzeba robić po zakończeniu leczenia ostrego zapalenia ucha środkowego?

Po wyleczeniu zapalenia ucha środkowego nie jest konieczna dalsza obserwacja lub leczenie. Jedynie pacjenci z trwałym ubytkiem w błonie bębenkowej muszą pamiętać o ochronie przed zalaniem ucha wodą podczas mycia oraz o zakazie kąpieli w zbiornikach wodnych.

Co robić, aby uniknąć zachorowania na ostre zapalenie ucha środkowego?

W przypadku ostrego zapalenia ucha środkowego o etiologii bakteryjnej ryzyko zachorowania można zredukować poprzez zastosowanie szczepień ochronnych. Dostępne są szczepienia przeciw 2 bakteriom odpowiedzialnym za ok. 70% zakażeń: Streptococcus pneumoniae (pneumokoki) i Haemophilus influenzae. Szczepienie przeciwko pneumokokom i Haemophlius influenzae jest obowiązkowe, bezpłatne, a zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) przeprowadza się je, podając 3 dawki każdej szczepionki w 1. roku życia dziecka i po jednej dawce przypominającej każdej ze szczepionek w 2. roku życia dziecka.

13.12.2017

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?