Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologii

lek. Zofia Guła, dr med. Mariusz Korkosz
Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologii
Fot. Public Health Image Library (PHIL)

Poszczególne badania laboratoryjne powinno się wykonywać w zależności od występujących objawów i podejrzewanej choroby. Wykonywanie całego „panelu” badań jest w wielu przypadkach nieuzasadnione. Niektóre z nich wystarczy przeprowadzić tylko raz w życiu, inne służą do oceny aktywności choroby i dlatego powtarza się je co pewien czas. Poniżej omówiono badania, które najczęściej zleca się w praktyce reumatologicznej.

Badania świadczące o występowaniu stanu zapalnego

  • Zwiększenie (przyspieszenie) OB – trzeba pamiętać, że jest to wskaźnik nieswoisty (występuje również w wielu innych stanach, takich jak niedokrwistość, ciąża, zakażenia, choroby nowotworowe, po dużym wysiłku fizycznym, urazach i operacjach). W reumatologii często służy do monitorowania aktywności choroby.
  • Zwiększenie stężenia CRP – podobnie jak OB jest nieswoistym wskaźnikiem stanu zapalnego. Bardzo duże zwiększenie stężenia CRP nasuwa podejrzenie ostrego zakażenia bakteryjnego. Służy do monitorowania aktywności choroby.
  • Nieprawidłowości w morfologii krwi – często mamy do czynienia z umiarkowaną niedokrwistością (duża i szybko narastająca niedokrwistość wymaga pilnego kontaktu z lekarzem) i zwiększeniem liczby płytek krwi. W niektórych układowych chorobach tkanki łącznej występuje nieprawidłowa liczba białych krwinek, niedokrwistość i zmniejszona liczba płytek krwi.
  • Odchylenia w proteinogramie (badanie ilościowe i jakościowe białek krwi) - badanie to pozwala wykryć zwiększone stężenie białek uczestniczących w reakcji zapalnej i odróżnić ostry stan zapalny od przewlekłego.

Prawidłowy wynik powyższych badań przemawia przeciwko zapalnej chorobie stawów, choć jej nie wyklucza. W przypadku uzyskania nieprawidłowego wyniku konieczna jest dalsza diagnostyka w celu poszukiwania przyczyny stanu zapalnego (choroby reumatologicznej lub innej). Krew do badania należy pobierać na czczo, unikając wcześniejszego dużego wysiłku fizycznego.

Badania charakterystyczne dla poszczególnych chorób

RF (czynnik reumatoidalny) – zwiększone stężenie RF stwierdza się u większości pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (bardzo duże świadczy o dużej aktywności choroby i prognozuje jej cięższy przebieg). RF może się jednak pojawić również w innych chorobach, a także u osób zdrowych (zwłaszcza w starszym wieku).

Oznaczenie miana przeciwciał anty-CCP (przeciwciał przeciw cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi) – jest bardzo przydatnym badaniem w rozpoznawaniu reumatoidalnego zapalenia stawów. W przeciwieństwie do RF, zwiększone miano anty-CCP stwierdza się niemal wyłącznie u chorych na RZS, a pojawia się ono już na wczesnym etapie choroby.

Autoprzeciwciała to przeciwciała skierowane przeciwko różnym składnikom własnych komórek, pojawiające się w chorobach autoimmunologicznych.

  • Oznaczenie przeciwciał ANA (przeciwciał przeciwjądrowych) przeprowadza się w przypadku podejrzenia układowej choroby tkanki łącznej (tzw. kolagenozy). Na początku wykonuje się badanie ANA 1, czyli tzw. test przesiewowy stwierdzający, czy przeciwciała występują i jaki mają pod mikroskopem typ świecenia (np. homogenny, ziarnisty, obwodowy). W przypadku dodatniego wyniku ANA 1 wykonuje się dalsze testy (ANA 2 i ANA3), określające dokładny typ i miano przeciwciał. Niektóre typy przeciwciał wskazują na obecność poszczególnych chorób, np.:
    • anty-dsDNA i anty-Sm – na toczeń rumieniowaty układowy
    • anty-SS-A (Ro) – na zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty układowy, toczeń noworodków
    • anty-SS-B (La) – na zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty układowy
    • anty-Scl-70 – na twardzinę układową
    • anty-RNP – na mieszaną chorobę tkanki łącznej
    • anty-Jo-1 – na zapalenie wielomięśniowe
    • anty-Mi-2 – na zapalenie skórno-mięśniowe
    • antyhistonowe na toczeń polekowy i toczeń rumieniowaty układowy.
    Trzeba zaznaczyć, że „słabo dodatni” wynik ANA może wystąpić również u zdrowych osób i sam w sobie nie świadczy o chorobie. Ujemny wynik ANA, zwłaszcza jeśli powtórzy się po pewnym czasie, często wystarcza do wykluczenia układowej choroby tkanki łącznej.

  • ANCA (przeciwciała przeciw cytoplazmie granulocytów obojętnochłonnych) – wskazują na układowe zapalenie naczyń krwionośnych.
  • aPl (przeciwciała antyfosfolipidowe) – występują w tzw. zespole antyfosfolipidowym, związanym ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych i położniczych (np. nawracających poronień). Zalicza się do nich przeciwciała antykardiolipinowe, przeciwko ß2-glikoproteinie-1 i antykoagulant toczniowy. Zespół antyfosfolipidowy często towarzyszy toczniowi układowemu – w chorobie tej należy oznaczyć miano aPl, zwłaszcza u kobiet planujących ciążę, przed zastosowaniem estrogenów (np. w hormonalnej terapii zastępczej lub środkach antykoncepcyjnych), a także przed zabiegiem operacyjnym.

Stężenia składowych dopełniacza (głównie C3c, C4) – oznacza się w celu kontrolowania aktywności tocznia rumieniowatego układowego (zmniejszenie ich stężeń świadczy o zwiększeniu aktywności choroby).

HLA-B27 – jest markerem genetycznym grupy chorób, tzw. spondyloartropatii seronegatywnych (m.in. zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa i łuszczycowego zapalenia stawów). Badanie to wykonuje się raz w życiu. Dodatni wynik oznaczenia HLA-B27 uzyskuje się u około 8% populacji, z której tylko niektóre osoby chorują; nie świadczy więc od razu o chorobie, tak samo jak wynik ujemny jej nie wyklucza. Oznaczenie HLA-B27 jest przydatne u pacjentów z niepewnym rozpoznaniem, u których stwierdza się objawy choroby – dodatni wynik oznaczenia czyni rozpoznanie bardzo prawdopodobnym.

Stężenie kwasu moczowego oznacza się w przypadku podejrzenia dny moczanowej. Zwykle stwierdza się wówczas znaczne zwiększenie jego stężenia (hiperurykemię). Trzeba jednak pamiętać, że w trakcie ostrego napadu dny stężenie kwasu moczowego może być prawidłowe (dlatego z reguły konieczne jest powtarzanie oznaczeń). Sama hiperurykemia nie jest jeszcze chorobą – tylko u co piątej osoby ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego rozwija się dna moczanowa.

Inne badania

Lekarz może zalecić również wykonanie innych badań, np. w kierunku boreliozy i innych zakażeń, oznaczenia stężeń hormonów tarczycy, prolaktyny i witaminy D (w zależności od występujących objawów oraz podejrzewanej choroby).

Monitorowanie bezpieczeństwa leków

Monitorowanie bezpieczeństwa leków to bardzo ważny element bezpiecznego leczenia, szczególnie w przypadku chorób reumatycznych, w których leki przyjmuje się długotrwale i niekiedy w dużych dawkach. W zależności od stosowanej terapii wykonuje się różne badania; podstawowe to:

  • morfologia krwi
  • ocena czynności wątroby (zwykle ALT)
  • ocena czynności nerek (kreatynina).

08.11.2012
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?