Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Jeżeli lekarz zajmujący się agresywnym małoletnim pacjentem uzyska informacje, że zagrożone mogą być inne osoby (np. groźby ze strony pacjenta), to czy może je ostrzec?

08.11.2019

Pytanie nadesłane do Redakcji

Jeżeli lekarz zajmujący się agresywnym małoletnim pacjentem uzyska informacje, że zagrożone mogą być inne osoby (np. groźby ze strony pacjenta), to czy może je ostrzec?

Odpowiedziała

dr n. prawn. Tamara Zimna
Kancelaria Prawa Medycznego, Tresna

Podstawowym obowiązkiem prawnym i zawodowym lekarza jest ochrona ludzkiego zdrowia i życia. Ochrona informacji o pacjencie jest hierarchicznie niższą wartością, która w razie kolizji z ochroną zdrowia i życia ustępuje im pierwszeństwa. Dlatego polskie prawo przewiduje wyjątki od obowiązku zachowania tajemnicy lekarskiej. Lekarz nie ma obowiązku zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu, gdy zachowanie tajemnicy może stanowić niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia pacjenta, lub innych osób. Zgodnie z prawem lekarz może więc ujawnić tajemnicę lekarską w przypadku, gdy w jego ocenie przemoc rówieśnicza może stanowić realne niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia innych zagrożonych nią osób. Zwalnia go z tajemnicy przepis ustawy.1 Jest to uzasadniony okolicznościami wyjątek od zasady zachowania dyskrecji, stosowany w zakresie niezbędnym do usunięcia stanu niebezpieczeństwa.2

Jeśli lekarz rozpoznaje, że ma do czynienia z przemocą w rodzinie,3 która obejmuje także przemoc psychiczną (np. groźby), lekarz może wszcząć procedurę „Niebieskiej Karty”,4 w ramach której istnieje możliwość uruchomienia ochrony dla ofiar przemocy i interdyscyplinarnej opieki nad rodziną. Wszczęcie procedury „Niebieskiej karty” ma szczególnie istotne znaczenie w przypadku przemocy w rodzinie w stosunku do osób zależnych (dzieci, niepełnosprawnych, seniorów). Wówczas możliwe jest zgłoszenie do sądu rodzinnego informacji o sytuacji dziecka w rodzinie, odebrania ofiary z rodziny i udzielenia jej schronienia (środek o charakterze izolacyjnym od sprawcy przemocy). Otwiera bowiem obszary specjalistycznej pomocy społecznej, psychologicznej, prawnej dla tych osób, które nie mają zdolności do samodzielnego przeciwdziałania przemocy z powodu złego stanu zdrowia, wieku lub niepełnosprawności.

W przypadku agresji małoletnich pacjentów bardzo ważna jest współpraca lekarza i rodziców lub opiekunów, uświadomienie powagi zaistniałej sytuacji, konieczności ich wzmożonego nadzoru nad zachowaniem dziecka, zapobieganie agresji, rozpoznanie ewentualnych zaburzeń rozwojowych i skierowanie do specjalisty (po pomoc psychologa i/lub psychiatry). Ujawnienie tajemnicy lekarskiej wbrew woli pacjenta lub jego opiekunów prawnych to rozwiązanie ostateczne, zawsze związane z ryzykiem utraty zaufania. Lekarz w pierwszej kolejności powinien dążyć do poinformowania osób zagrożonych przemocą o powstałym niebezpieczeństwie dla ich życia lub zdrowia za zgodą i akceptacją ujawnienia informacji przez opiekunów prawnych agresywnego dziecka lub nastolatka.5,6 Lekarz ma jednak uprawnienie do ujawnienia tajemnicy lekarskiej nawet wbrew woli pacjenta i jego rodziców ze względu na realne niebezpieczeństwo grożące życiu i zdrowiu pacjenta lub innych osób.

W przypadku podejrzenia przygotowania, usiłowania lub dokonania niektórych poważnych przestępstw, lekarz ma prawny obowiązek ich ujawnienia organom ścigania pod rygorem odpowiedzialności karnej7 (dotyczy: zabójstwa, pozbawienia człowieka wolności, spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, kwalifikowanych postaci zgwałcenia, wykorzystania bezradności innej osoby w celu odbycia stosunku lub innej czynności seksualnej, odbycia stosunku lub innej czynności seksualnej z małoletnim w wieku <15 lat).8

Przypisy:

1. Na podstawie: art. 40 ust. 2 pkt 3) ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 617 z późn. zm.); art. 14 ust. 2 pkt 2. ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1318 z późn. zm.); art. 25 tiret 2 Kodeksu Etyki Lekarskiej. Zob. także: Malczewska M.: Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Komentarz., Wolters Kluwer, wyd. 2, Warszawa 2014: 715–717; Kubiak R.: Tajemnica medyczna. Warszawa, C. H. Beck, 2015: 53–54
2. Filar M. uważa, że „lekarz leczący osobę z zaburzeniami psychicznymi jest uprawniony do ujawnienia tajemnicy lekarskiej dotyczącej jej zaburzeń, a zwłaszcza płynących z nich zagrożeń wszędzie tam, gdzie są one realne i dotyczą określonych osób lub przynajmniej określonego kręgu osób”. W: Filar M.: Lekarskie prawo karne. Kraków, 2000: 359–360
3. Jednorazowym albo powtarzającym się umyślnym działaniem lub zaniechaniem naruszającym prawa lub dobra osobiste członków rodziny, a także innych osób wspólnie zamieszkujących lub gospodarujących, w szczególności narażającym te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszającym ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodującym szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołującym cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą (definicja z art. 2 pkt 2. ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1390). Zob. także: Spurek S.: Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie. Komentarz. Wyd. 3., Wolters Kluwer, Warszawa 2012: 76–85
4. Wzory formularzy „Niebieska Karta” zawiera rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” (Dz. U. 2011r., Nr 209 poz. 1245).
5. Stosownie do stopnia nasilenia i rodzaju występujących zaburzeń, jeśli zachowania pacjenta skierowane są wobec określonych osób lub przynajmniej określonego kręgu osób (np. rówieśników w szkole), lekarz może powiadomić rodziców dzieci zagrożonych agresją za pośrednictwem dyrektora szkoły i pielęgniarki szkolnej.
6. Na podstawie: art. 40 ust. 2 pkt 4) ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 617 z późn. zm.); art. 14 ust. 2 pkt 3) ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1318 z późn. zm.).
7. Karalne niezawiadomienie o przestępstwie zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3 na podstawie art. 240 § 1 ustawy Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1600).
8. Kubiak R.: Prawny lekarski obowiązek zawiadomienia o ujawnionym czynie zabronionym po nowelizacji Kodeksu karnego. Med. Prakt. Pediatr. 4/2017, s. 127–133

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Placówki

Szukasz poradni, oddziału lub SOR w swoim województwie? Chętnie pomożemy. Skorzystaj z naszej wyszukiwarki placówek.

Doradca medyczny

Twój pacjent ma wątpliwości, kiedy powinien zgłosić się do lekarza? Potrzebuje adresu przychodni, szpitala, apteki? Poinformuj go o Doradcy Medycznym Medycyny Praktycznej