Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Czy w przypadku obciążającego wywiadu rodzinnego w kierunku chorób nowotworowych należy kierować dzieci do poradni genetycznej?

08.05.2020

Pytanie nadesłane do Redakcji

Czy w przypadku obciążającego wywiadu rodzinnego w kierunku chorób nowotworowych należy kierować dzieci do poradni genetycznej? Czy dotyczy to szczególnych rodzajów nowotworów?

Odpowiedział

prof. dr hab. n. med. Jacek J. Pietrzyk
Klinika Chorób Dzieci Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum w Krakowie

Tak, obciążenie rodzinne chorobą nowotworową jest wskazaniem do skierowania do poradni genetycznej.

Za powstanie nowotworów mogą być odpowiedzialne mutacje trzech grup genów:

  • protoonkogenów – odpowiedzialnych za zaburzenie transmisji sygnałów wzrostu komórki
  • antyonkogenów (geny supresorowe, negatywne czynniki wzrostowe) – odpowiedzialnych za rozpoznawanie sygnałów antywzrostowych
  • genów stabilizacyjnych odpowiedzialnych za naprawę DNA.

W praktyce, w zależności od rodzaju komórki, w której wystąpi mutacja, wyróżniamy dwie grupy nowotworów:

  • nowotwory powstające w wyniku mutacji dotyczących tylko genomu komórki somatycznej – rozwijający się nowotwór nie podlega dziedziczeniu i występuje w rodzinach sporadycznie jako izolowany przypadek
  • nowotwory warunkowane przez mutację germinalną, czyli znajdującą się w gametach – taka mutacja może być przekazywana z pokolenia na pokolenie i w przypadku jej odziedziczenia występuje we wszystkich komórkach organizmu, dlatego nowotwory warunkowane mutacjami germinalnymi zalicza się do grupy nowotworów rodzinnych.

Mutacja germinalna najczęściej dziedziczy się w sposób dominujący i cechuje się dużą penetracją. Niekiedy, jak w przypadku neurofibromatozy typu 1 (NF-1), do rozwoju nowotworów może wystarczyć eliminacja tylko jednego allela. W innych przypadkach do rozwoju nowotworu potrzebna jest druga mutacja, tym razem somatyczna (second hit), prowadząca do utraty heterozygotyczności w wyniku eliminacji drugiego allela. Taka sytuacja ma miejsce w przypadku siatkówczaka płodowego (retinoblastoma).

Zanim pediatra skieruje pacjenta do poradni genetycznej, powinien na podstawie analizy rodowodu ustalić:

  • jakiego rodzaju nowotwory występują u krewnych I°
  • czy nowotwór rozpoznano na podstawie badania histologicznego lub molekularnego
  • w jakim wieku wystąpił nowotwór
  • czy nowotwór spełnia poniższe kryteria charakteryzujące nowotwory dziedziczne.

Za dziedzicznym charakterem nowotworu przemawia:

  • wcześniejsze wystąpienie nowotworu niż można się spodziewać na podstawie ryzyka populacyjnego (np. retinoblastoma u noworodka, rak sutka przed menopauzą, rak jelita grubego <50. rż.)
  • wieloogniskowe i obustronne występowanie nowotworów (np. siatkówczak płodowy w obu oczach, obustronny rak sutka)
  • bardzo agresywna postać nowotworu
  • zachorowanie tej samej osoby na ≥2 nowotwory różnego rodzaju
  • przynależność rodziny do populacji charakteryzującej się zwiększoną częstością nowotworów rodzinnych (np. mutacje BRCA1/BRCA2 wśród Żydów aszkenazyjskich).

Jeżeli wśród krewnych I° co najmniej jedna osoba zachorowała na nowotwór z grupy nowotworów dziedzicznych, rodzinę należy skierować do poradni genetycznej.

W tabeli wymieniono najczęstsze izolowane i występujące w zespołach nowotwory dziedziczne, których rozpoznanie wymaga skierowania do poradni genetycznej.

Tabela. Najczęstsze izolowane i występujące w zespołach nowotwory dziedziczne
Nowotwory izolowane lub występujące w zespołach Gen Funkcja genu Lokalizacja i cechy nowotworu wskazujące na postać dziedziczną
siatkówczak płodowy Rb1 antyonkogen nowotwór siatkówki o wczesnym początku, z reguły obustronny i wieloogniskowy
rak sutka, rak jajnika BRCA1
BRCA2
stabilizacja DNA rak sutków/jajników, wczesny początek, guz obustronny i wieloogniskowy
MEN 2A RET protoonkogen guz chromochłonny nadnerczy, rak rdzeniasty tarczycy, gruczolak przytarczyc
MEN 2B RET protoonkogen guz chromochłonny nadnerczy, rak rdzeniasty tarczycy, nerwiaki błon śluzowych
zespół Li Fraumeni TP53 antyonkogen różne nowotwory: mięsaki tkanek miękkich, rak sutka, osteosarcoma, guzy mózgu, rak kory nadnerczy, białaczka
rodzinna polipowatość gruczolakowata APC antyonkogen rak jelita grubego, nowotworowe guzy: jelita cienkiego, żołądka, mózgu, kości i skóry
zespół von Hippla i Lindaua VHL antyonkogen rak nerki, guz chromochłonny nadnerczy
NF-1 NF1 antyonkogen glejaki szlaku nerwów wzrokowych
zespół Lyncha MLH1
MSH2
MSH6
stabilizacja DNA rak: jelita grubego, trzustki, jajników, wątroby i dróg żółciowych, sutka, żołądka, nowotwory mózgu
CMMRD MLH1
MSH6
MSH2
PMS2
stabilizacja DNA hematologiczne choroby rozrostowe, guzy ośrodkowego układu nerwowego, rak jelita grubego, guzy embrionalne, mięsaki prążkowanokomórkowe
zespół Cowdena PTEN antyonkogen guzy o typie hamartoma, rak: sutka, tarczycy, endometrium macicy
zespół Beckwitha i Wiedemanna CDKN1C antyonkogen guz Wilmsa, hepatoblastoma, gruczolak nadnerczy
zespół ataksja-teleangiektazja ATM stabilizacja DNA/antyonkogen białaczka limfoblastyczna T komórkowa, chłoniak B komórkowy
zespół (anemia) Fanconiego FANC
A-N
stabilizacja DNA ostra białaczka szpikowa
zespół Blooma RECQL3 stabilizacja DNA chłoniaki, guz Wilmsa
zespół Nijmegen NBN stabilizacja DNA chłoniaki, mięsak prążkowanokomórkowy, glejaki, rdzeniak zarodkowy
CMMRD – konstytucjonalny zespół zaburzenia naprawy błędnie sparowanych zasad, MEN 2A – wielogruczołowy zespół nowotworowy typ 2A, MEN 2B – wielogruczołowy zespół nowotworowy typ 2B, NF-1 – neurofibromatoza typu 1

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Placówki

Szukasz poradni, oddziału lub SOR w swoim województwie? Chętnie pomożemy. Skorzystaj z naszej wyszukiwarki placówek.

Doradca medyczny

Twój pacjent ma wątpliwości, kiedy powinien zgłosić się do lekarza? Potrzebuje adresu przychodni, szpitala, apteki? Poinformuj go o Doradcy Medycznym Medycyny Praktycznej