Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Na czym polega strategia kokonowa w profilaktyce krztuśca?

24.10.2018
dr n. med. Jacek Mrukowicz
Polski Instytut Evidence Based Medicine w Krakowie, Redaktor naczelny „Medycyny Praktycznej Szczepienia” i „Medycyny Praktycznej Pediatrii”

Na czym polega strategia kokonowa w profilaktyce krztuśca i jaka jest jej skuteczność?

Tzw. strategia kokonowa polega na zaszczepieniu osób z najbliższego otoczenia pacjenta, który jest podatny na ciężkie zachorowanie na chorobę zakaźną, ale którego z przyczyn medycznych (przeciwwskazania) nie można zaszczepić lub skuteczność szczepienia będzie u niego niewystarczająca (np. z powodu immunosupresji). W profilaktyce krztuśca taka sytuacja w praktyce ma najczęściej miejsce w przypadku osób mających bliski kontakt z noworodkami i niemowlętami w pierwszych kilku miesiącach życia (tzn. do czasu ukończenia pierwotnego szczepienia DTP u dziecka). Rzadziej dotyczy natomiast niemowląt i dzieci z przeciwwskazaniami do szczepienia przeciwko krztuścowi albo niezaszczepionych przez rodziców z tzw. przyczyn filozoficznych (nieufność wobec szczepień).

Głównym celem wszystkich strategii kontroli krztuśca jest maksymalna redukcja zachorowań u noworodków i niemowląt (zwłaszcza w pierwszych kilku miesiącach życia) ze względu na najpoważniejsze konsekwencje krztuśca w tym wieku i dużą śmiertelność. Wyniki badań wykazują, że źródłem zakażenia noworodka i niemowlęcia najczęściej jest jego matka, a w następnej kolejności ojciec. Nieco rzadziej niemowlęta zarażają się od starszego rodzeństwa lub innych bliskich krewnych (dziadkowie).

W praktyce strategia kokonowa sprowadza się do podania dawki przypominającej szczepionki dTpa obojgu rodzicom niezaszczepionego dziecka, jego dziadkom (lub innym opiekunom) oraz zaszczepienia zgodnie z PSO jego starszego rodzeństwa. Na tej samej zasadzie dawki przypominające dTpa zaleca się personelowi placówek medycznych, który ma kontakt z noworodkami i niemowlętami, a także personelowi innych placówek zajmujących się dziećmi w tym wieku. Większość tych wskazań znalazła odzwierciedlenie w PSO.

Strategia kokonowa jest w profilaktyce krztuśca tylko dodatkową metodą, która może jedynie wspomagać inne, znacznie skuteczniejsze metody walki z krztuścem. Nie powinna ich natomiast zastępować. Zwłaszcza, że opublikowano niewiele badań klinicznych dotyczących jej skuteczności w profilaktyce krztuśca (ich jakość jest względnie niska), a jej wdrożenie w praktyce jest bardzo trudne (np. rodzice nie zgłaszają się na szczepienie mimo wcześniejszej deklaracji w szpitalu po urodzeniu się dziecka, albo zgłasza się tylko matka, albo lekarz nie ma okazji na rozmowę z rodzicami o tej profilaktyce w odpowiednim czasie).

Szczepienia przypominające dTpa nastolatków (jako element programu powszechnego szczepienia podstawowego i przypominającego młodszych dzieci) są tylko częściowo skuteczne w zmniejszeniu wskaźników hospitalizacji niemowląt z powodu krztuśca.

Z kolei wyniki badań oceniających skuteczność rzeczywistą szczepienia rodziców po urodzeniu się dziecka są sprzeczne. W jednym z nich skuteczność dTpa w zapobieganiu zachorowaniom na krztusiec u niemowląt <5. miesiąca życia w Australii oceniono na 51% (95% CI: 10–73), jeśli szczepionkę podano obojgu rodzicom (optymalnie co najmniej 4 tyg. przed możliwą ekspozycją dziecka na zachorowanie). Szczepienie samej matki lub ojca, nawet w ciągu 2 dni po urodzeniu się dziecka, nie było natomiast skuteczne. Wyniki te potwierdziło kolejne badanie przeprowadzone w Australii podczas epidemii krztuśca, którym objęto niemowlęta do 12. miesiąca życia (skuteczność 64%). Z kolei w innym badaniu australijskim szczepienie rodziców dTpa w okresie 4 tygodni po urodzeniu się dziecka nie wpłynęło na zapadalność na krztusiec wśród niemowląt do 6. miesiąca życia.

Szczepienie dTpa w III trymestrze ciąży jest znacznie skuteczniejsze niż szczepienie matki po urodzeniu dziecka (p. Jakie są korzyści ze szczepienia ciężarnych przeciwko krztuścowi?). Skuteczność rzeczywistą szczepionki dTpa podanej między 27. a 36. tygodniem ciąży w zapobieganiu zachorowaniom na krztusiec u niemowlęcia zaszczepionej kobiety, w porównaniu z jej szczepieniem po porodzie, oszacowano na 85% (95% CI: 33–98) w pierwszych 2 miesiącach życia dziecka oraz na 72% (95% CI: 30–89) w pierwszych 3 miesiącach życia.

Oceniając efektywność kosztową, stwierdzono, że przy takim samym koszcie programów szczepień dzięki szczepieniu kobiet ciężarnych można zyskać więcej lat życia skorygowanych o jakość życia (QALY), niż szczepiąc matki dTpa po porodzie (396 vs 143 QALY) lub realizując strategię kokonową (396 vs 253 QALY).

Piśmiennictwo:

1. Wiley K.E., Zuo Y., Macartney K.K. i wsp.: Sources of pertussis infection in young infants: a review of key evidence informing targeting of the cocoon strategy. Vaccine, 2013; 31: 618–625
2. Quinn H.E., Snelling T.L., Habig A. i wsp.: Parental Tdap boosters and infant pertussis: a case-control study. Pediatrics, 2014; 134: 713–720
3. Terranella A., Asay G.R., Messonnier M.L. i wsp.: Pregnancy dose Tdap and postpartum cocooning to prevent infant pertussis: a decision analysis. Pediatrics, 2013; 131: e1748–e1756
4. Auger K.A., Patrick S.W., Davis M.M.: Infant hospitalizations for pertussis before and after Tdap recommendations for adolescents. Pediatrics, 2013; 132: e1149–e1155
5. Rowe S.L., Tay E.L., Franklin L.J. i wsp.: Effectiveness of parental cocooning as a vaccination strategy to prevent pertussis infection in infants: a case-control study. Vaccine, 2018; 36: 2012–2019
6. Carcione D. , Regan A.K., Tracey L. i wsp.: The impact of parental postpartum pertussis vaccination on infection in infants: a population-based study of cocooning in Western Australia. Vaccine, 2015; 33: 5654–6561
7. Baxter R., Bartlett J., Fireman B. i wsp.: Effectiveness of vaccination during pregnancy to prevent infant pertussis. Pediatrics, 2017; 139: e20164091
8. Winter K., Nickell S., Powell M., Harriman K.: Effectiveness of prenatal versus postpartum tetanus, diphtheria, and acellular pertussis vaccination in preventing infant pertussis. Clin. Infect. Dis., 2017; 64: 3–8
9. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 roku w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2018. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, poz. 108

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Przegląd badań