Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Jaka jest skuteczność szczepionek przeciwko meningokokom?

Data utworzenia: 04.02.2016
Data aktualizacji: 14.11.2017
dr hab. n. med. Ernest Kuchar
Klinika Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym, Warszawski Uniwersytet Medyczny

Ogólna zapadalność na inwazyjną chorobę meningokokową (IChM) (0,41/100 000 w 2016 r.) utrzymuje się w Polsce na niskim poziomie zbliżonym do reszty Europy (p. W których grupach wiekowych obserwuje się największą zapadalność na IChM i jakie grupy serologiczne meningokoków dominują w Polsce?). Największa zapadalność występuje wśród niemowląt (11,60/100 000 w 2016 r.) i dzieci <5. roku życia (4,39/100 000 w 2016 r.). Z powodu małej zapadalności, podobnie jak w przypadku innych rzadkich chorób zakaźnych, bardzo trudno byłoby przeprowadzić badania kliniczne z randomizacją i placebo oceniające rzeczywistą skuteczność szczepionek w zapobieganiu IChM. Ponieważ poznano mechanizmy odporności przeciwko inwazyjnym zakażeniom meningokokowym, opracowano korelat odporności, czyli parametr immunologiczny, który wskazuje na nabycie odporności na zakażenie. Jest nim miano (stężenie) w surowicy swoistych przeciwciał odpowiedzialnych wspólnie z dopełniaczem za działanie bakteriobójcze. Za ochronne uważa się miano przeciwciał >1:4 uzyskane w teście aktywności bakteriobójczej surowicy z ludzkim dopełniaczem (hSBA) oraz >1:8 przy zastosowaniu komplementu króliczego (rSBA). W badaniach klinicznych nowych szczepionek przeciwko meningokokom wykorzystano zatem zastępczy punkt końcowy w postaci immunogenności. Skuteczność szczepień w warunkach rzeczywistych (efektywność) potwierdza się następnie w badaniach obserwacyjnych, na podstawie zmniejszenia zapadalności na IChM. Co aktualnie wiemy o immunogenności nowych szczepionek meningokokowych?

   1) MCV-4 są bardziej immunogenne niż 4-walentne szczepionki polisacharydowe (MPSV-4).

W amerykańskim badaniu z randomizacją obejmującym 1398 dzieci w wieku 2–10 lat wykazano większą aktywność bakteriobójczą przeciwko grupom serologicznym A, C, Y i W-135 surowicy dzieci, które otrzymały MCV-4, w porównaniu z MPSV-4 (ocenioną miesiąc po szczepieniu). Znamienna różnica utrzymywała się w 6. miesiącu po szczepieniu.

   2) MCV-4 są immunogenne u niemowląt i małych dzieci.

Ochronne miana ≥1:4 dla serogrupy A, C, W-135 i Y uzyskano odpowiednio u 93, 96, 97 i 94% zaszczepionych. Obecnie szczepionkę MCV-4 (Nimenrix) można zacząć stosować u dzieci w wieku 6–12 tygodni oraz od 12. miesiąca życia (Menveo od 24. mż.). Schemat 3-dawkowy stosowany u niemowląt jest równie skuteczny jak 4-dawkowy, a podawanie MCV-4 skoniugowanej z CRM równocześnie z PCV13 nie pogarsza immunogenności. W badaniu klinicznym z udziałem niemowląt pierwszą dawkę MCV-4 skoniugowanej z toksoidem tężcowym (TT [Nimenrix]) podawano dzieciom w wieku 6–12 tygodni, drugą po upływie 2 miesięcy, a trzecią, uzupełniającą, w wieku około 12 miesięcy. MCV-4 pobudzała wytwarzanie przeciwciał bakteriobójczych przeciwko wszystkim 4 serogrupom meningokoków. Pod względem odsetka mian rSBA ≥8 uzyskanych miesiąc po podaniu drugiej dawki odpowiedź na serogrupę C nie była słabsza od odpowiedzi indukowanej przez zarejestrowane szczepionki monowalentne MenC-CRM i MenC-TT.

   3) Szczepionki przeciwko meningokokom B są immunogenne u nastolatków. Wykazano, że 4CMenB (Bexsero) podana w 2 dawkach (w schemacie 0–6 mies.) wzbudza u zdrowych nastolatków wytwarzanie swoistych przeciwciał w ochronnym mianie. W badaniu z randomizacją przeprowadzonym w Chile, obejmującym 1631 zdrowych nastolatków w wieku 11–17 lat, wykazano, że ochronne miano przeciwciał (≥1:4 w teście hSBA) wobec badanych wzorcowych szczepów meningokoków wytworzyło 92–97% nastolatków zaszczepionych 1 dawką szczepionki oraz 99–100% nastolatków zaszczepionych 2 lub 3 dawkami szczepionki 4CMenB (szczepienie pierwotne przeprowadzono w ciągu 2 mies.). W grupie placebo odsetki te kształtowały się na poziomie 29–50%. Po 6 miesiącach miana hSBA ≥4 wobec badanych szczepów utrzymywały się u 73–76% osób, które otrzymały 1 dawkę szczepienia pierwotnego, oraz u 91–100%, którzy otrzymali 2 lub 3 dawki szczepienia pierwotnego. Po podaniu dawki uzupełniającej wskaźniki seroprotekcji wyniosły 99–100%. Szczepionkę 4CMenB można stosować w razie wybuchu epidemii. Domniemaną skuteczność szczepionki 4CMen w ognisku zachorowań wywołanych przez meningokoki serogrupy B wśród amerykańskich studentów oszacowano na 63%.

   4) Skuteczność szczepionki 4CMenB przeciwko serogrupie B jest niepełna i szacowana na około 80% (badania polskich izolatów serogrupy B z lat 2010–2011 wskazują na teoretyczne pokrycie 83,7%), jednak szczepionka może chronić w pewnym stopniu przed meningokokami należącymi do innych serogrup, jak też zmniejszać ryzyko zakażeń wywołanych przez pokrewną bakterię Neisseria gonorhoeae. Doniesienia z Nowej Zelandii wskazują, że osoby, u których potwierdzono zakażenie N. gonorrhoeae, rzadziej były szczepione pokrewną szczepionką przeciwko meningokokom B (MeNZB) niż osoby z grupy kontrolnej (41 vs 51%, iloraz szans [OR]: 0,69 [95% CI: 0,61–0,79]). Oszacowano, że skuteczność rzeczywista MenZB w zapobieganiu zakażeniom N. gonorrhoeae wyniosła 31% (95% CI: 21–39).

   5) Szczepionki przeciwko meningokokom B są immunogenne u zdrowych niemowląt. Skuteczność 3 dawek szczepionki 4CMenB podanych w ramach rutynowych szczepień niemowlętom w wieku 2–6 miesięcy oceniono w 2 badaniach z randomizacją i niepełnym zaślepieniem. W pierwszym badaniu zdrowym niemowlętom w wieku 2, 4 i 6 miesięcy podawano szczepionkę 4CMenB oraz szczepionki rutynowo stosowane w 1. roku życia. Grupa kontrolna otrzymała natomiast tylko rutynowe szczepionki. W badaniu immunogenności wykazano, że miesiąc po podaniu trzeciej dawki odpowiedź (hSBA miano ≥1:5 dla każdego szczepu wzorcowego) wytworzyło 84–100% niemowląt. Z kolei w drugim badaniu oceniono immunogenność dawki przypominającej podanej w 12. miesiącu życia. Odpowiedź immunologiczną (miano hSBA ≥1:5 dla każdego szczepu wzorcowego) miesiąc po podaniu dawki przypominającej szczepionki 4CMenB oraz szczepionki przeciwko odrze, śwince i różyczce lub po podaniu tylko szczepionki 4CMenB uzyskano u 95–100% niemowląt.

Podsumowując, MCV4 są bardziej immunogenne niż MPSV-4 i można je stosować od ukończenia 6. tygodnia życia dziecka (Nimenrix). Szczepionka 4CMenB jest immunogenna u nastolatków oraz zdrowych niemowląt. Opublikowano już wyniki badań obserwacyjnych dotyczących efektywności (skuteczności rzeczywistej) programów szczepień w krajach, w których wprowadzono powszechne szczepienia niemowląt lub dzieci w 2. roku życia MCV-C, przy jednoczesnym prowadzeniu szczepień wychwytujących w całej populacji dzieci i młodzieży (m.in. w Wielkiej Brytanii, Hiszpanii, Holandii i Kanadzie). Wykazały one istotne zmniejszenie zapadalności na IChM wywołaną przez meningokoki tej serogrupy. Według wstępnych doniesień z Wielkiej Brytanii, w ciągu pierwszych 10 miesięcy prowadzenia programu szczepień przeciwko meningokokom grupy B liczba zakażeń tą grupą meningokoków u dzieci uprawnionych do szczepień istotnie się zmniejszyła, a skuteczność rzeczywista 2 dawek szczepionki w zapobieganiu IChM wyniosła 82,9% (95% CI: 24,1–95,2).

Piśmiennictwo:

1. Pichichero M., Casey J., Blatter M. i wsp.: Comparative trial of the safety and immunogenicity of quadrivalent (A, C, Y, W-135) meningococcal polysaccharide-diphtheria conjugate vaccine versus quadrivalent polysaccharide vaccine in two- to ten-year-old children. Pediatr. Infect. Dis. J., 2005; 24: 57–62
2. Keyserling H., Papa T., Koranyi K. i wsp.: Safety, immunogenicity, and immune memory of a novel meningococcal (groups A, C, Y, and W-135) polysaccharide diphtheria toxoid conjugate vaccine (MCV-4) in healthy adolescents. Arch. Pediatr. Adolesc. Med., 2005; 159: 907–913
3. Snape M.D., Perrett K.P., Ford K.J. i wsp.: Immunogenicity of a tetravalent meningococcal glycoconjugate vaccine in infants: a randomized controlled trial. JAMA, 2008; 299: 173–184
4. Santolaya M.E., O’Ryan M.L., Valenzuela M.T. i wsp.: Immunogenicity and tolerability of a multicomponent meningococcal serogroup B (4CMenB) vaccine in healthy adolescents in Chile: a phase 2b/3 randomised, observer-blind, placebo-controlled study. Lancet, 2012; 379: 617–624
5. Vesikari T., Esposito S., Prymula R. i wsp.: Immunogenicity and safety of an investigational multicomponent, recombinant, meningococcal serogroup B vaccine (4CMenB) administered concomitantly with routine infant and child vaccinations: results of two randomised trials. Lancet, 2013; 381: 825–835
6. Granoff D.M., Pelton S., Harrison L.H.: Meningococcal vaccines. (W): Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A. (red.). Vaccines. Wyd. VI, Elsevier, 2013: 388–418
7. Konior R., Jackowska T., Skoczyńska A. i wsp.: Profilaktyka zakażeń meningokokowych – praktyczne aspekty szczepień. Pediatr. Pol., 2012; 87: 489–497
8. Block S.L., Shepard J., Garfield H. i wsp.: Immunogenicity and safety of a 3- and 4-dose vaccination series of a meningococcal ACWY conjugate vaccine in infants: results of a phase 3b, randomized, open-label trial. Pediatr. Infect. Dis J., 2016; 35: e48–59
9. Muse D., Christensen S., Bhuyan P. i wsp.: A phase 2, randomized, active-controlled, observer-blinded study to assess the immunogenicity, tolerability and safety of bivalent rLP2086, a meningococcal serogroup b vaccine, coadministered with tetanus, diphtheria and acellular pertussis vaccine and serogroup A, C, Y and W-135 meningococcal conjugate vaccine in healthy US adolescents. Pediatr. Infect. Dis. J., 2016; 35: 673–682
10. Basta N.E., Mahmoud A.A., Wolfson J. i wsp.: Immunogenicity of a meningococcal B vaccine during a university outbreak. N. Engl. J. Med., 2016; 375: 220–228
11. Waśko I., Hong E., De Paola R. i wsp.: High predicted strain coverage by the multicomponent meningococcal serogroup B vaccine (4CMenB) in Poland. Vaccine. 2016; 34: 510–515
12. Petousis-Harris H., Paynter J., Morgan J. i wsp.: Effectiveness of a group B outer membrane vesicle meningococcal vaccine against gonorrhoea in New Zealand: a retrospective case-control study. Lancet, 2017 (http://dx.doi.org/10.1016/S0140-6736(17)31449–6)
13. Parikh S.R. Andrews N.J., Beebeejaun K. i wsp.: Effectiveness and impact of a reduced infant schedule of 4CMenB vaccine against group B meningococcal disease in England: a national observational cohort study. Lancet, 2016; 388: 2775–2782

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Konferencje i szkolenia

Kraków – 9 marca 2019 r.: V Małopolskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Przegląd badań