Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Programy powszechnych szczepień przeciwko meningokokom w Europie

28.11.2018
mgr Małgorzata Ściubisz

SPECJALNIE dla „Medycyny Praktycznej – Szczepień”

Małgorzata Ściubisz,
mgr zdrowia publicznego, redaktor „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”

Skróty: ECDC – European Centre for Disease Prevention and Control, IChM – inwazyjna choroba meningokokowa

Wprowadzenie

Indywidualnym korzyściom ze szczepienia przeciwko meningokokom nie da się zaprzeczyć. Biorąc po uwagę konsekwencje zdrowotne zachorowania na inwazyjną chorobę meningokokową (IChM), w tym dużą śmiertelność z jej powodu oraz bardzo dobry profil bezpieczeństwa szczepionek i ich skuteczność (p. Med. Prakt. Szczepienia 3/2017, s. 29–39), pytanie o to, czy warto stosować tę formę profilaktyki w zapobieganiu zachorowaniom na IChM powinno być pytaniem retorycznym. Jednak populacyjne szczepienia przeciwko meningokokom pozostają odrębnym zagadnieniem. W Polsce szczepienie przeciwko meningokokom należy do grupy zalecanych (odpłatnych), m.in. wszystkim niemowlętom od ukończenia 2. miesiąca życia. Zanim zastanowimy się nad tym, czy istnieją argumenty przemawiające za wprowadzeniem w Polsce powszechnych, bezpłatnych szczepień dla całej populacji niemowląt (p. Czy szczepienie przeciwko meningokokom powinno być obowiązkowe?), zobaczmy, które kraje europejskie (i jak) szczepią przeciwko meningokokom.

Jak to się zaczęło

Pod koniec lat 90. XX wieku w wielu krajach europejskich zwiększyła się zapadalność na IChM wywołaną przez meningokoki grupy C. Z tego powodu wiele państw zdecydowało się rozpocząć powszechne szczepienia dzieci przeciwko meningokokom tej grupy. Jako pierwsza w Europie powszechne szczepienia dzieci przeciwko meningokokom rozpoczęła Wielka Brytania (1999 rok), a w dalszej kolejności Irlandia i Hiszpania (2000 r.), Islandia, Holandia, Belgia (2002 r.), Niemcy, Portugalia, Grecja (2006 r.) oraz Cypr (2008 r.) i Włochy (2012 r.). Co więcej, część państw zdecydowała się na powszechne lub wychwytujące szczepienia w populacji nastolatków i młodych dorosłych. Wielka Brytania była też pierwszym krajem, i jak dotąd jednym z nielicznych, który rozpoczął powszechne szczepienia dzieci przeciwko meningokokom grupy B (2015 r.).

Przeglądu krajowych programów szczepień przeciwko meningokokom dokonano dla 31 wybranych państw europejskich,* opierając się na informacjach zamieszczonych na stronie internetowej European Centre for Disease Prevention and Control (Vaccine schedules in all countries of the European Union [vaccine-schedule.ecdc.europa.eu]), Światowej Organizacji Zdrowia (Vaccine-preventablediseases: monitoring system. 2017 global summary [apps.who.int/immunization_monitoring/globalsummary/schedules]) oraz stronach internetowych instytucji publicznych odpowiedzialnych za ochronę zdrowia w poszczególnych krajach.

* Ze względu na dostępność danych w ocenie uwzględniono następujące kraje: Austria, Belgia, Bułgaria, Chorwacja, Czechy, Cypr, Dania, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Mołdawia, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Szwecja, Szwajcaria, Węgry, Wielka Brytania i Włochy.

Epidemiologia zakażeń meningokokowych w Europie

Europa należy do regionów o małej zapadalności na IChM (<2/100 000). W 2015 roku kraje Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego (UE/EOG) zgłosiły do European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) 3121 potwierdzonych przypadków IChM. Ogółem współczynnik zapadalności wyniósł 0,6/100 000 mieszkańców i różnił się istotnie w zależności od grupy wiekowej oraz kraju. Największą zapadalność odnotowano na Litwie (1,9/100 000), w Irlandii (1,5/100 000), Wielkiej Brytanii (1,5/100 000) oraz Islandii (1,2/100 000 [p. ryc. 1.]). W wartościach bezwzględnych największą liczbę zachorowań zgłoszono w Wielkiej Brytanii (935), Francji (462), Niemczech (286), Polsce (218) oraz Hiszpanii (210). Zachorowania na IChM dotyczą głównie dzieci do 1. roku życia (10/100 000) oraz dzieci w wieku 1–4 lat (2,8/100 000). Najczęstszą przyczyną IChM w krajach UE/EOG nadal pozostają meningokoki grupy B (61% przypadków) oraz C (14%).

(kliknij, by powiększyć)

Ryc. 1. Zapadalność na inwazyjną chorobę meningokokową w Europie (ECDC, 2015)

Programy powszechnych szczepień przeciwko meningokokom w Europie

Szczepienie dzieci przeciwko meningokokom (w populacji ogólnej i/lub grupach ryzyka) uwzględniono w krajowych programach szczepień w 17 z 31 analizowanych państw europejskich. W 14 państwach (Litwa, Belgia, Cypr, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Włochy, Wielka Brytania) szczepienia przeciwko meningokokom (grupy B i/lub C, i/lub A, C, W-135, Y) obejmują populację ogólną dzieci i są finansowane ze środków publicznych (p. ryc. 2.). Niemal we wszystkich tych państwach szczepienie przeciwko meningokokom jest dobrowolne (poza Francją, gdzie jest obowiązkowe). W Czechach oraz w Polsce, choć szczepienia przeciwko meningokokom są zalecane (dla populacji ogólnej dzieci i/lub grup ryzyka), to koszt zakupu szczepionek ponoszą rodzice. Szczepienia dzieci przeciwko meningokokom nie uwzględniono w krajowych programach szczepień Bułgarii, Chorwacji, Danii, Estonii, Łotwy, Finlandii, Norwegii, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Szwecji oraz Węgier.

(kliknij, by powiększyć)

Ryc. 2. Programy powszechnych szczepień przeciwko meningokokom w Europie (stan na marzec 2018)

Szczepienie przeciwko meningokokom grupy C

Finansowane z budżetu państwa powszechne szczepienia dzieci przeciwko meningokokom grupy C uwzględniono w programach powszechnych szczepień 13 państw (Belgia, Cypr, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Islandia, Luksemburg, Niemcy, Portugalia, Włochy i Wielka Brytania). Schematy szczepień obowiązujące w poszczególnych krajach różnią się zarówno w zakresie liczby podawanych dawek, jak i wieku szczepionych dzieci. Większość krajów w ramach programów powszechnych szczepień zdecydowała się na podanie mniejszej liczby dawek. W Belgii, na Cyprze, w Niemczech, Luksemburgu, Holandii, Portugalii, Wielkiej Brytanii oraz we Włoszech dzieci otrzymują 1 dawkę szczepionki (zakres wieku 11–15 mies.), a we Francji oraz na Islandii 2 dawki (w 5. i 12. mż. lub 6. i 8. mż.). Trzy dawki szczepionki przeciwko meningokokom grupy C w schemacie 2+1 (2 dawki szczepienia podstawowego + dawka przypominająca) przewiduje program powszechnych szczepień obowiązujący w Hiszpanii oraz Irlandii (p. tab.).

Tabela. Grupy docelowe oraz schematy szczepień przeciwko meningokokom w wybranych krajach Europya,b
Kraj Grupa docelowa Schemat szczepienia
szczepienie przeciwko meningokokom grupy C
1 dawka
   Belgiac
   Cypr
   Grecja
   Niemcy
   Luksemburg
   Holandia
   Portugalia
   Wielka Brytania
   Włochy

populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna

15 mies.
12–13 mies.
12 mies.
11–23 mies.
13 mies.
14 mies.
12 mies.
12 mies.
14–15 mies.
2 dawki
   Francja
   Islandia

populacja ogólna
populacja ogólna

5, 12 mies.
6, 8 mies.
3 dawki
   Hiszpania
   Irlandia

populacja ogólna
populacja ogólna
4, 12 mies. + 12. rż.
6, 13 mies. + 12.–13. rż.
Szczepienie przeciwko meningokokom grupy B
3 dawki
   Irlandia
   Wielka Brytania
   Litwad

populacja ogólna
populacja ogólna
populacja ogólna

2, 4, + 12 mies.
8, 16 tyg. + 12 mies.
3, 4 + 12–15 mies.
4 dawki
   Włochy
populacja ogólna 3, 4, 6 + 13 mies.
Szczepienie przeciwko meningokokom grupy A, C, W-135, Y
1 dawka
   Wielka Brytania

nastolatki oraz studenci rozpoczynający naukę

(w wieku 14 lat lub 18–25 lat)
1 dawka
   Austria
   Grecja
   Włochy

dzieci w wieku szkolnym
dzieci w wieku szkolnym
dzieci w wieku szkolnym

10.–12. rż.
11.–12. rż.
12.–14. rż.
a Opracowano na podstawie ECDC. Vaccine schedules in all countries of the European Union (vaccine-schedule.ecdc.europa.eu), WHO Vaccine-preventable diseases: monitoring system. 2017 global summary (apps.who.int/immunization_monitoring/globalsummary/schedules) oraz stron internetowych instytucji publicznych odpowiedzialnych na zdrowie w poszczególnych krajach.
b uwzględniono tylko szczepienia finansowane ze środków publicznych
c dotyczy tylko niektórych regionów Belgii
d szczepienia rozpoczną się w lipcu 2018 r.

Szczepienie przeciwko meningokokom grupy B

Finansowane z budżetu państwa powszechne szczepienia dzieci przeciwko meningokokom grupy B są prowadzone tylko w 3 krajach (Irlandia, Wielka Brytania i Włochy), a od lipca 2018 roku będą obowiązywały także na Litwie. We wszystkich tych krajach dzieci otrzymują 3 dawki szczepionki w schemacie 2+1 (2 dawki szczepienia pierwotnego + dawka uzupełniająca [p. tab.]).

Szczepienia przeciwko meningokokom grupy A, C, W-135 i Y

Część państw zdecydowała się na wprowadzenie do krajowych programów bezpłatnych szczepień przeciwko meningokokom grupy A, C, W-135 i Y w populacji nastolatków i/lub młodych dorosłych (p. tab.). W Wielkiej Brytanii z tego szczepienia (1 dawka) mogą skorzystać nastolatki (w wieku 14 lat) oraz uczniowie szkół wyższych (w wieku 18–25 lat) rozpoczynający naukę, którzy nie byli szczepieni w młodszym wieku (lub ich status szczepienia jest nieznany). W Austrii, Grecji oraz we Włoszech szczepieniem przeciwko meningokokom grupy A, C, W-135 i Y (1 dawka) objęte są dzieci w wieku szkolnym (10.–14. rż.).

Szczepienia wychwytujące

We Francji, Niemczech oraz Grecji krajowe programy szczepień przewidują również szczepienia wychwytujące. We Francji szczepieniami wychwytującymi przeciwko meningokokom grupy C (1 dawka) objęte są dzieci, młodzież oraz młodzi dorośli w wieku 2–24 lat, a w Niemczech dzieci i młodzież w wieku 2–17 lat. W Grecji szczepieniami wychwytującymi przeciwko meningokokom grupy C objęte są dzieci w wieku od 13 miesięcy do 10 lat, a przeciwko meningokokom grypy A, C, W-135 i Y osoby w wieku od 13 lat.

Szczepienia przeciwko meningokokom w szczególnych grupach

W Czechach szczepienia przeciwko meningokokom (grupy B oraz A, C, W-135 i Y) zalecane są tylko w grupach ryzyka. Na Cyprze taka sytuacja dotyczy szczepień przeciwko meningokokom grupy A, C, W-135 i Y. Natomiast w Finlandii szczepienie przeciwko meningokokom (A, C, W-135 i Y) jest zalecane (i finansowane ze środków publicznych) tylko w populacji osób pracujących w służbie wojskowej.

Podsumowanie

Programy powszechnych szczepień przeciwko meningokokom rozpoczęto w Europie w 1999 roku. W ciągu kolejnych 10–15 lat obserwowano ich korzystny wpływ na epidemiologię zakażeń meningokokowych – analizy przeprowadzone m.in. w Holandii, Anglii, Walii i Hiszpanii wyraźnie wskazują na zmniejszenie zapadalności na IChM w docelowej populacji szczepień. Obecnie powszechne szczepienia przeciwko meningokokom grupy C prowadzi 13 krajów, przeciwko meningokokom grupy B – 4 kraje, a przeciwko meningokokom grupy A, C, W-135 i Y również 4 kraje. Czy Polska do nich dołączy? To pytanie pozostaje otwarte.

Piśmiennictwo:

1. Rywczak I., Ściubisz M.: Ryzyko związane ze szczepieniami i chorobami, którym zapobiegają – cz. 7: inwazyjna choroba meningokokowa. Med. Prakt. Szczepienia, 2017; 3: 29–39
2. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 roku w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2018. Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, poz. 108
3. Whittaker R., Dias J.G., Ramliden M. i wsp.: The epidemiology of invasive meningococcal disease in EU/EEA countries, 2004–2014. Vaccine, 2017; 6: 2034–2041
4. Crum-Cianflone N., Sullivan E.: Meningococcal vaccinations. Infect. Dis. Ther., 2016; 5: 89–112
5. ECDC. Invasive meningococcal disease – Annual Epidemiological Report for 2015. www.ecdc.europa.eu
6. ECDC. Expert opinion on the introduction of the meningococcal B (4CMenB) vaccine in the EU/EEA. www.ecdc.europa.eu
7. ECDC. Vaccine schedules in all countries of the European Union (vaccine-schedule.ecdc.europa.eu)
8. WHO. Vaccine-preventable diseases: monitoring system. 2017 global summary. apps.who.int
9. Bijlsma M.W., Bekker V., Brouwer M.C. i wsp.: Epidemiology of invasive meningococcal disease in the Netherlands, 1960–2012: an analysis of national surveillance data. Lancet Infect. Dis., 2014; 14: 805–812
10. Larrauri A., Cano R., García M. i wsp.: Impact and effectiveness of meningococcal C conjugate vaccine following its introduction in Spain. Vaccine, 2005; 23: 4097–4100
11. Borrow R., Abad R., Trotter C. i wsp.: Effectiveness of meningococcal serogroup C vaccine programmes. Vaccine, 2013; 31: 4477–4486
12. Campbell H., Andrews N., Borrow R. i wsp.: Updated postlicensure surveillance of the meningococcal C conjugate vaccine in England and Wales: effectiveness, validation of serological correlates of protection, and modeling predictions of the duration of herd immunity. Clin. Vaccine Immunol., 2010; 17: 840–847
13. Garrido-Estepa M., León-Gómez I., Herruzo R. i wsp.: Changes in meningococcal C epidemiology and vaccine effectiveness after vaccine introduction and schedule modification. Vaccine, 2014; 32: 2604–2609
Zobacz także

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Konferencje i szkolenia

Poznań – 18 maja 2019 r.: V Wielkopolskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Gdańsk – 15 czerwca 2019 r.: V Pomorskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Przegląd badań