Lek i preparaty

Dawkowanie

metformina Avamina, Avamina SR, Diabufor XR, Etform, Etform SR, Formetic, Glucophage, Glucophage XR, Metformax, Metformax SR, Metformin Bluefish, Ranmet XR, Siofor, Siofor XR, Symformin XR, Xuvelex XR, Zenofor, Zenofor SR

początkowo 0,5 lub 0,85 g/d 1 × dz., lub 0,5 g 2 × dz. (z porannym i wieczornym posiłkiem); możesz zwiększać o 0,5 g/tydz. do zwykle 2 × 1,0 g lub 3 × 0,85 g, maks. 3 g/d; w razie ubocznych objawów żołądkowo‑jelitowych zaleć przyjmowanie leku w trakcie posiłku lub zmniejsz dawkę do poprzedniej, dobrze tolerowanej (później możesz ponowić próbę zwiększenia dawki)

preparaty o zmodyfikowanym dwuetapowym uwalnianiu – początkowo 0,5 g 1 × dz. z wieczornym posiłkiem; możesz zwiększać o 0,5 g/tydz., do maks. 2 g 1 × dz. 

dawkowanie i monitorowanie w zależności od czynności nerek:

eGFR: <30 ml/min/1,73 m2 → nie stosuj metforminy; 30–44 → nie rozpoczynaj leczenia metforminą, ale możesz kontynuować stosowanie leku w zmniejszonej o 50% dawce, z monitorowaniem czynności nerek co 3 mies.; 45–59 → możesz kontynuować leczenie metforminą, z monitorowaniem czynności nerek co 3–6 mies.; ≥60 → monitoruj czynność nerek 1 ×/rok

zalety: nie powoduje przyrostu masy ciała ani hipoglikemii; zmniejsza insulinooporność; uznawany za lek 1. wyboru do stosowania u chorych na cukrzycę typu 2

wady: najczęściej przejściowo, zwykle w 1.–2. tyg. stosowania, powoduje biegunkę, nudności, wymioty, wzdęcie, metaliczny posmak w ustach; przy niewłaściwym stosowaniu ryzyko kwasicy mleczanowej; zwiększone ryzyko niedoboru witaminy B12

przeciwwskazania: niedotlenienie (niewydolność oddechowa, niewydolność serca), niedokrwienie dużych narządów (udar mózgu, zaawansowana choroba niedokrwienna i zawał serca, niedokrwienie kończyn dolnych), niewydolność nerek (dawkowanie i monitorowanie →wyżej), uszkodzenie wątroby (przy umiarkowanym wzroście aktywności enzymów wątrobowych, np. w stłuszczeniu wątroby, możesz stosować, ale ostrożnie), nadużywanie alkoholu

gliklazyd Diabrezide, Diazidan, gliklazyd – tabl. o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu Clazicon, Diagen, Diaprel MR, Gliclada, Gliclazide Medreg, Oziclide MR, Salson, Symazide MR

80–320 mg/d, w 2 dawkach podzielonych, 30 min przed posiłkami; tabletki o zmodyfikowanym lub przedłużonym uwalnianiu 30 mg 1 × dz. (podczas śniadania), zwiększaj stopniowo (o 30 mg co 2 tyg.), do maks. 120 mg/d

glikwidon Glurenorm

15–60 mg/d (podczas śniadania); większe dawki (zwykle do 120 mg/d) – w 2–3 dawkach podzielonych

glimepiryd Amaryl, Glibetic, GlimeHexal, Symglic

1 mg 1 × dz. (tuż przed śniadaniem), zwiększaj stopniowo co 1–2 tyg.; zwykle 1–4 mg (maks. 6 mg) 1 × dz.

glipizyd Glibenese GITS, Glipizide BP

2,5–20 mg 1 × dz. (przed śniadaniem); >15 mg/d w 2 dawkach podzielonych (przed głównymi posiłkami); tabletki o przedłużonym uwalnianiu (GITS) 5–20 mg/d 1 × dz. (podczas śniadania)

zasady dawkowania: zwykle rozpoczynaj od najmniejszej dawki, zwiększaj stopniowo co 1–2 tyg. w zależności od glikemii; w zależności od preparatu przyjmowanie leku tuż przed pierwszym głównym posiłkiem (preparaty stosowane 1 × dz.) lub 2 × dz. (przed głównymi posiłkami). Jeśli została pominięta dawka leku, nie należy zwiększać następnej dawki.

zalety: szybkie działanie; łatwe dawkowanie preparatów o zmodyfikowanym uwalnianiu

wady: przyrost masy ciała; ryzyko hipoglikemii (zwłaszcza u osób starszych lub przy nadmiernym wysiłku fizycznym albo wskutek interakcji z kwasem acetylosalicylowym, NSLPZ, sulfonamidami, antykoagulantami i alkoholem) – zachowaj szczególną ostrożność u chorych z cukrzycą w wieku podeszłym i nie stosuj u osób z zespołem kruchości

dapagliflozyna Forxiga

Xigduo (preparat złożony z metforminą)

Qtern (preparat złożony z saksagliptyną)

10 mg 1 × dz., niezależnie od posiłku

1 tabl. (5 mg + 0,85 g albo 5 mg + 1,0 g) 2 × dz., podczas posiłku

empagliflozyna Jardiance

Synjardy (preparat złożony z metforminą)

 10 mg 1 × dz. (maks. 25 mg 1 × dz.), niezależnie od posiłku

1 tabl. (12,5 mg + 1 g) 2 × dz. podczas posiłku

ertugliflozyna Steglatro

Segluromet (preparat złożony z metforminą)

Steglujan (preparat złożony z sitagliptyną)

5–15 mg 1 × dz.

kanagliflozyna Invokana

100 mg 1 × dz. (maks. 300 mg 1 × dz.), niezależnie od posiłku

zalety: łatwe dawkowanie, nie wywołują hipoglikemii (stosowane w monoterapii) ani przyrostu masy ciała; leki z tej grupy (empagliflozyna, kanagliflozyna, a także dapagliflozyna) zmniejszają ryzyko sercowo-naczyniowe, w tym także ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych (empagliflozyna), zmniejszają ryzyko progresji niewydolności serca oraz hamują postęp niewydolności nerek w przebiegu cukrzycy (ze względu na działanie nefroprotekcyjne są wskazane nawet wówczas, gdy ich efekt przeciwhiperglikemiczny jest znikomy ze względu na zmniejszenie eGFR)

wady: zakażenia grzybicze narządów płciowych, wielomocz, hipotensja, odwodnienie, zwiększone ryzyko wystąpienia euglikemicznej kwasicy ketonowej, zwiększone ryzyko amputacji u chorych z owrzodzeniem w zespole stopy cukrzycowej; nie stosuj u osób przyjmujących diuretyki pętlowe oraz we wszystkich stanach, w których istnieje ryzyko odwodnienia lub w których obniżenie ciśnienia tętniczego jest niepożądane; ≥1 ×/rok oceniaj czynność nerek, podczas leczenia dbaj o właściwe nawodnienie i o profilaktykę zespołu stopy cukrzycowej

eksenatyd o przedłużonym uwalnianiu (obecnie w Polsce niedostępny)

podaje się w stałej dawce 2 mg 1 ×/tydz. s.c. w udo, brzuch lub górną część ramienia, niezależnie od posiłku, o dowolnej porze dnia

dulaglutyd Trulicity

s.c. w udo lub brzuch, lub górną część ramienia w dawce 0,75 mg 1 ×/tydz. (w monoterapii) lub 1,5 mg 1 ×/tydz. (w leczeniu skojarzonym z innymi lekami przeciwcukrzycowymi)

liksysenatyd Lyxumia, Suliqua (preparat złożony z insuliną glargine)

początkowo 10 µg s.c. 1 × dz. przez 14 dni, potem 20 µg/d

preparat złożony: dawkuj indywidualnie, nie przekraczaj dla  liksysenatydu dawki początkowej 10 µg/d s.c. U chorych nieleczonych insuliną zastosuj początkowo: 10 j. insuliny glargine i 5 µg liksysenatydu. Wstrzykiwacz 10–40 dostarcza dawki w  przedziale 10–40 j. insuliny glargine i 5–20 µg liksysenatydu; wstrzykiwacz 30–60 dostarcza dawki 30–60 j. insuliny glargine i 10–20 µg liksysenatydu

liraglutyd Victoza

początkowo 0,6 mg s.c. 1 × dz. przez ≥1 tydz., następnie 1,2 mg/d; po upływie ≥1 tyg. możesz zwiększyć dawkę do 1,8 mg/d

semaglutyd Ozempic (s.c.)

preparat s.c.: początkowo 0,25 mg 1 x/tydz., po 4 tyg. zwiększ do 0,5 mg 1 × /tydz., po ≥4 tyg. możesz zwiększyć do 1 mg 1 × /tydz., a w razie potrzeby po ≥4 tyg. do 2 mg 1 ×/tydz. 

zalety: sprzyjają redukcji masy ciała, nie wywołują hipoglikemii; niektóre preparaty mają przedłużone działanie, co pozwala stosować je 1 ×/tydz. (eksenatyd o przedłużonym uwalnianiu, albiglutyd, dulaglutyd i semaglutyd); zmniejszają ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych i są preferowane w chorobie sercowo-naczyniowej na podłożu miażdżycy (liraglutyd, semaglutyd, albiglutyd, dulaglutyd), spowalniają progresję cukrzycowej choroby nerek, a także powikłań mikroangiopatycznych

wady: częste dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności; bardzo rzadko – ostre zapalenie trzustki (w razie podejrzenia natychmiast odstaw lek); dolegliwości związane z pęcherzykiem żółciowym (semaglutyd); wymaga monitorowania u pacjentów z retinopatią cukrzycową leczonych semaglutydem (zauważono pogorszenie retinopatii, możliwe że w związku z szybkim wyrównaniem glikemii)

tirzepatyd Mounjaro, Mounjaro KwikPen

s.c. początkowo 2,5 mg 1 ×/tydz. przez 4 tyg., potem 5 mg 1 ×/tydz. przez ≥4 tyg., następnie możesz zwiększyć do 7,5 mg 1 ×/tydz., a po ≥4 tyg. do 12,5 mg 1 ×/tydz. i po kolejnych ≥4 tyg. do dawki maks. – 15 mg 1 ×/tydz. (producent leku jako dawki podtrzymujące wskazuje 5, 10 i 15 mg)

zalety: silne działanie sprzyjające zmniejszaniu masy ciała, nie wywołuje hipoglikemii; ma przedłużone działanie

wady: częste dolegliwości żołądkowo-jelitowe, nudności; bardzo rzadko – ostre zapalenie trzustki (w razie podejrzenia natychmiast odstaw lek), kamica żółciowa, zapalenie pęcherzyka żółciowego

linagliptyna Trajenta

w monoterapii lub w leczeniu skojarzonym z metforminą, z metforminą i pochodną sulfonylomocznika albo z insuliną – 5 mg 1 × dz. o stałej porze, z posiłkiem lub niezależnie od posiłków; w leczeniu skojarzonym utrzymaj dawkowanie metforminy, rozważ mniejszą dawkę pochodnej sulfonylomocznika lub insuliny w celu zmniejszenia ryzyka hipoglikemii

saksagliptyna Onglyza(i)

Komboglyze(i) (preparat zło­żony z metforminą)

Qtern (preparat zło­żony z dapagliflozyną)

w monoterapii lub w leczeniu skojarzonym z metforminą i/lub flozyną, z pochodną sulfonylomocznika, z pochodną tiazolidynodionu albo z insuliną: 5 mg 1 × dz.

sitagliptyna Ansifora, Combodiab (preparat złożony z metforminą), Depepsit Met (preparat złożony z metforminą), Eprocliv (preparat złożony z metforminą), Fordiab (preparaty zło­żone z metforminą), Jamesi (preparat złożony z metforminą), Jansitin, Janumet (preparat złożony z metforminą) Januvia, Jazeta, Juzimette (preparat złożony z metforminą), Juzina, Lonamo, Lonamo Duo (preparat złożony z metforminą), Maymetsi (preparat złożony z metforminą), Maysiglu, Metformax Combi (preparat złożony z metforminą), Metformax SR Combi (preparat złożony z metforminą), Metsigletic (preparat złożony z metforminą), Ristaben, Ristfor (preparat złożony z metforminą), Sigletic, Simlerid, Sitagliptin + Metformin hydrochloride Grindeks (preparat złożony z metforminą), Sitagliptin Adamed, Sitagliptin Aurovitas, Sitagliptin Bioton, Sitagliptin Medical Valley, Sitagliptin STADA, Sitagliptin SUN, Sitagliptin TZF, Steglujan (preparat złożony z ertugliflozyną), Symetlip (preparat złożony z metforminą), Symgliptin

w monoterapii lub w leczeniu skojarzonym z metforminą i/lub pochodną sulfonylomocznika, z pochodną tiazolidynodionu (też z metforminą) albo z insuliną (z metforminą lub bez niej) – 100 mg 1 × dz. p.o. (z posiłkiem lub niezależnie od posiłków); w leczeniu skojarzonym utrzymaj dotychczasowe dawkowanie metforminy, rozważ mniejszą dawkę pochodnej sulfonylomocznika lub insuliny w celu zmniejszenia ryzyka hipoglikemii

wildagliptyna Anvildis, Anvildis Duo (preparat złożony z metforminą),  Eucreas (preparat złożony z metforminą), Galvus, Gliptivil, Gliptivil Combo (preparat złożony z metforminą), Glypvilo, Ipinzan (preparat złożony z metforminą), Kwikaton, Viglita, Vimetso (preparat złożony z metforminą)

w monoterapii, jeśli nie można stosować metforminy; leczenie skojarzone z metforminą, z pochodną sulfonylomocznika i metforminą, z pochodną tiazolidynodionu albo z insuliną (z metforminą lub bez niej): 50 mg 2 × dz. p.o. (z posiłkiem lub niezależnie od posiłków); leczenie skojarzone z pochodną sulfonylomocznika: 50 mg 1 × dz. (rano); maks. 100 mg/d 1 tabl. 2 × dz.

zalety: leki tej grupy nie powodują przyrostu masy ciała, nie wywołują hipoglikemii; wildagliptyna – dobrze udokumentowano możliwości stosowania u osób starszych; linagliptyna – jedyna gliptyna niewydalana z moczem, nie wymaga odstawienia ani zmiany dawkowania u chorych z niewydolnością nerek

wady: nudności; ból i zawroty głowy (częściej po wildagliptynie); rzadziej nadmierna senność, ból w nadbrzuszu, zaparcie (w leczeniu skojarzonym z pochodną sulfonylomocznika) lub biegunka (w leczeniu skojarzonym sitagliptyną i metforminą); możliwe zwiększenie ryzyka niewydolności serca (saksagliptyna); zwiększone ryzyko hipoglikemii (w razie leczenia skojarzonego z pochodną sulfonylomocznika lub insuliną → początkowo zmniejsz dawki tych leków); w niewydolności nerek zmniejsz dawkę lub odstaw lek (z wyjątkiem linagliptyny); bardzo rzadko reakcje nadwrażliwości (np. pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy, pemfigoid pęcherzowy); mogą powodować silny ból stawów wymagający ich odstawienia

pioglitazon Pioglitazone Bioton

początkowo 15 lub 30 mg/d (maks. 45 mg/d), 1 × dz.

zalety: zmniejsza insulinooporność; w monoterapii nie powoduje hipoglikemii; zmniejsza stężenie wolnych kwasów tłuszczowych we krwi

wady: może powodować zatrzymywanie wody i obrzęki, zachowaj ostrożność u chorych z jakimkolwiek czynnikiem ryzyka zastoinowej niewydolności serca, np. przebyty zawał serca, podeszły wiek, nie stosuj u chorych z niewydolnością serca ani u chorych z niewydolnością nerek; nie stosuj w razie jakichkolwiek objawów choroby wątroby lub gdy aktywność enzymów wątrobowych jest zwiększona (ALT >2,5 × ggn); zwiększa ryzyko złamań kości długich u kobiet oraz wystąpienia i nasilenia obrzęku plamki; odnotowano niewielki wzrost ryzyka wystąpienia raka pęcherza moczowego

akarboza Adeksa

początkowo 1 × dz. przez 3 dni (przed kolacją), następnie 50 mg 2 × dz. przez 3 dni (przed obiadem i kolacją), następnie 50 mg 3 × dz. przez 7 dni i dalej stopniowo zwiększaj, tak by od 4.–8. tyg. stosować 100 mg 3 × dz. lub maksymalną tolerowaną dawkę

zalety: zmniejsza glikemię poposiłkową i insulinemię, stosowana w monoterapii nie powoduje hipoglikemii; pośrednio zmniejsza syntezę triglicerydów

wady: częste dolegliwości żołądkowo-jelitowe – wzdęcia, ból brzucha, nadmierne oddawanie gazów, uczucie pełności, niekiedy biegunka (nasilone w razie nieprzestrzegania diety); w razie hipoglikemii (wywołanej innymi lekami) chory powinien spożyć glukozę, której wchłanianie nie jest upośledzone