a Pozornie ciężkie AS definiuje się jako zwiększenie (w trakcie próby dobutaminowej) AVA do >1,0 cm² z normalizacją przepływu; dodatkowo obecność rezerwy przepływu (określanej także jako rezerwa kurczliwości – wzrost objętości wyrzutowej o >20%) wiąże się lepszymi wynikami leczenia.

b Stopień zwapnienia zastawki aortalnej w TK wielorzędowej wiąże się z zaawansowaniem wady i dalszym przebiegiem choroby.

c Czynniki zwiększające prawdopodobieństwo ciężkiego AS u chorych z AVA <1,0 cm² i śr. AVG <40 mm Hg przy zachowanej LVEF:

1) kryteria kliniczne (typowe objawy podmiotowe, których nie można wytłumaczyć inną przyczyną; podeszły wiek [>70 lat])

2) dane jakościowe z badań obrazowych (przerost lewej komory [uwzględnij możliwy udział nadciśnienia tętniczego]; upośledzona czynność podłużna lewej komory bez innego wytłumaczenia)

3) dane ilościowe z badań obrazowych (śr. AVG 30–40 mm Hg [pomiary hemodynamiczne dokonywane w warunkach normotensji]; AVA ≤0,8 cm²; mały przepływ [SVi <35 ml/m², potwierdzony innymi metodami niż standardowa technika doplerowska – pomiar drogi odpływu lewej komory w trójwymiarowej TEE lub TK wielorzędowej, MR serca, dane z badań inwazyjnych]; zwiększony wskaźnik uwapnienia w TK [≥3000 j. Agatstona u mężczyzn i ≥1600 u kobiet – ciężkie AS bardzo prawdopodobne; jeśli ≥2000 u mężczyzn i ≥1200 u kobiet – ciężkie AS prawdopodobne).

↓ – wartość zmniejszona, AVA – pole powierzchni zastawki aortalnej, AVG – gradient aortalny, LVEF – frakcja wyrzutowa lewej komory, N – wartość prawidłowa, SVi – wskaźnik objętości wyrzutowej

na podstawie wytycznych ESC i EACTS 2021, zmodyfikowane