Tabela 13.4-7. Antybiotykoterapia empiryczna w leczeniu stopy zakażonej na podstawie danych klinicznych i wyników badań mikrobiologicznych (wg PTD 2025)

Dane kliniczne

Wybór antybiotyków (opcje)a

zakażenie o niewielkim nasileniu

zwykle Gram-dodatnie ziarniaki:

– MSSA – kloksacylina

– paciorkowce – amoksycylina, cefaleksyna

nietolerancja antybiotyków β-laktamowych – klindamycyna, kotrimoksazol, doksycyklina

niedawno stosowana antybiotykoterapia

zakażenie może być spowodowane bakteriami Gram-dodatnimi i Gram-ujemnymi:

– amoksycylina z klawulanianem

– ampicylina z sulbaktamem

– kotrimoksazol

duże ryzyko zakażenia MRSA (przebyte zakażenie lub kolonizacja MRSA, długotrwała hospitalizacja, przyjęcie na OIT, niedawna hospitalizacja, niedawna antybiotykoterapia, przebyte zabiegi inwazyjne, zakażenie HIV, otwarte rany, hemodializy, dostęp do żył centralnych)

– glikopeptydy mają zastosowanie tylko przy równoczesnej izolacji MRSA z krwi obwodowej

– w zakażeniu miejscowym przy ujemnych wynikach posiewów krwi zastąp glikopeptydy (wankomycynę, teikoplaninę) z powodu słabej penetracji do tkanek stopy (3% dawki terapeutycznej) antybiotykiem dobrze penetrującym do skóry i tkanki podskórnej, takim jak: ceftarolina, doksycyklina, kotrimoksazol, linezolid, klindamycyna, dalbawancyna, daptomycyna, kwas fusydowy (w Polsce niedostępny w postaciach do stosowania p.o. i i.v.)

zakażenie o umiarkowanym nasileniu lub ciężkie zakażenie o etiologii mieszanej (bakteriami Gram-dodatnimi i Gram-ujemnymi) bez wcześniejszej antybiotykoterapii

– amoksycylina z klawulanianem

– ampicylina z sulbaktamem

– cefalosporyny II i III generacji (cefuroksym, cefotaksym, ceftriakson)

zakażenie o umiarkowanym nasileniu lub ciężkie zakażenie o etiologii mieszanej (bakteriami Gram-dodatnimi i Gram-ujemnymi) po wcześniejszej antybiotykoterapii

– tykarcylina z klawulanianem

– piperacylina z tazobaktamem

– cefalosporyny II i III generacji (cefuroksym, cefotaksym, ceftriakson), karbapenemy (ertapenem)

nieskuteczne leczenie zakażenia o etiologii mieszanej (bakteriami Gram-dodatnimi, Gram-ujemnymi i/lub Pseudomonas aeruginosa)

– tykarcylina z klawulanianem

– piperacylina z tazobaktamem

– półsyntetyczna penicylina oporna na penicylinazę (kloksacylina) + ceftazydym

– karbapenemy (meropenem, imipenem)

– fosfomycyna i.v.

niedokrwienie kończyny, martwica lub tworzenie się zgorzeli gazowej

– amoksycylina z klawulanianem

– ampicylina z sulbaktamem

– tykarcylina z klawulanianem

– piperacylina z tazobaktamem

– karbapenemy (ertapenem, meropenem, imipenem)

– cefalosporyna III generacji (cefuroksym, cefotaksym, ceftriakson) + klindamycyna albo metronidazol

ryzyko zakażenia opornymi pałeczkami Gram-ujemnymi

– karbapenemy (ertapenem, meropenem, imipenem) + aminoglikozyd (amikacyna) albo kolistyna

– karbapenem + fosfomycyna i.v.

– kolistyna + fosfomycyna i.v.

zakażenie Enterococcus faecalis, przy potwierdzonej lekowrażliwości

– ampicylina i.v.

– amoksycylina p.o. lub i.v.

w razie nietolerancji antybiotyków β-laktamowych lub oporności:

– wankomycyna

– teikoplanina

– daptomycyna

– linezolid p.o. lub i.v.

zakażenie Enterococcus faecium

– wankomycyna

– teikoplanina

– daptomycyna

– linezolid p.o. lub i.v.

a Nie stosuj antybiotyków fluorochinolonowych (cyprofloksacyna, lewofloksacyna, moksyfloksacyna) w terapii empirycznej – zgodnie z zaleceniami IDSA, FDA, EMA i Narodowego Instytutu Leków (2023).

HIV – ludzki wirus niedoboru odporności, MRSA – Staphylococcus aureus oporny na metycylinę, MSSA – Staphylococcus aureus wrażliwy na metycylinę, OIT – oddział intensywnej terapii