Tabela 13.1-1. Etiologiczna klasyfikacja cukrzycy wg WHO (1999, modyfikacja 2019) i ADA (2025)

1. Cukrzyca typu 1 – autoimmunologiczna destrukcja komórek β trzustki, prowadząca zwykle do bezwzględnego niedoboru insuliny (jedną z jej postaci klinicznych jest LADA)

2. Cukrzyca typu 2 – postępująca utrata zdolności komórek β trzustki do prawidłowego wydzielania insuliny z towarzyszącą insulinoopornością

3. Hybrydowe postacie cukrzycy

4. Inne specyficzne typy cukrzycy:

A. Defekty genetyczne czynności komórek β

1) chromosom 12, HNF-1α – mutacje genu czynnika jądrowego hepatocytów 1α (HNF1A MODY, MODY 3)

2) chromosom 7, GCK – mutacje genu glukokinazy (GCK MODY, MODY 2)

3) chromosom 20, HNF-4α (HNF4A MODY, MODY 1)

4) chromosom 13, IPF1 – mutacje czynnika promotora insuliny (MODY 4)

5) chromosom 17, HNF-1β – mutacje genu czynnika jądrowego hepatocytów 1β (HNF1B MODY, MODY 5)

6) chromosom 2 (NEUROD1, MODY 6)

7) mitochondrialne DNA (mtDNA 3243 MIDD)

8) mutacje genów kodujących niektóre białka odgrywające rolę w regulacji wydzielania insuliny (w tym mutacje aktywujące genów KCNJ11ABCC8, kodujących podjednostki kanału potasowego), jak również mutacje genu kodującego samą insulinę – mogą być przyczyną przetrwałej cukrzycy noworodków (permanent neonatal diabetes mellitus), która w części przypadków może przebiegać z opóźnieniem psychoruchowym i padaczką (zespół DEND; developmental delay, epilepsy, neonatal diabetes mellitus)

9) inne

B. Defekty genetyczne działania insuliny

1) insulinooporność typu A (defekt genetyczny receptora insulinowego)

2) krasnoludkowatość (leprechaunizm)

3) zespół Rabsona i Mendenhalla

4) cukrzyca lipoatroficzna

5) inne

C. Choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki

1) zapalenie trzustki

2) uraz trzustki, pankreatektomia

3) nowotwór

4) mukowiscydoza

5) hemochromatoza dziedziczna

6) pankreatopatia włóknisto-wapniejąca

7) inne

D. Endokrynopatie

1) akromegalia

2) zespół Cushinga

3) guz glukagonowy (glucagonoma)

4) guz chromochłonny

5) nadczynność tarczycy

6) guz somatostatynowy (somatostatinoma)

7) guz aldosteronowy (zespół Conna)

8) inne

E. Cukrzyca wywołana przez leki lub inne substancje chemiczne

1) Vacor (trucizna na szczury)

2) pentamidyna

3) kwas nikotynowy

4) glikokortykosteroidy

5) hormony tarczycy

6) diazoksyd

7) β-mimetyki

8) diuretyki tiazydowe

9) fenytoina

10) interferon α

11) inne

F. Zakażenia

1) różyczka wrodzona

2) cytomegalia

3) inne

G. Rzadkie postacie wywołane procesem immunologicznym

1) zespół uogólnionej sztywności

2) przeciwciała przeciwko receptorowi insulinowemu (insulinooporność typu B)

3) inne

H. Inne zespoły genetyczne niekiedy związane z cukrzycą

1) trisomia 21 (zespół Downa)

2) zespół Klinefeltera

3) zespół Turnera

4) zespół Wolframa

5) ataksja Friedreicha

6) pląsawica Huntingtona

7) zespół Laurence’a, Moona i Biedla

8) dystrofia miotoniczna

9) porfiria

10) zespół Pradera i Williego

11) inne

5. Cukrzyca niesklasyfikowana

6. Hiperglikemia po raz pierwszy rozpoznana w ciąży

1) cukrzyca w ciąży

2) cukrzyca ciążowa