Tabela 16.10-1. Klasyfikacja mastocytozy wg WHO (2022)

Postaci

Nazwa angielska i skrót

Dodatkowe kryteria

mastocytoza skórna (kryteria diagnostyczne – tab. 16.10-2)

cutaneous mastocytosis (CM)

nie ma objawów B ani C, nie ma objawów mastocytozy układowej, dodatni objaw Dariera, typowe zmiany skórne, wynik badania histologicznego, mutacja genu KIT

 

mastocytoza skórna plamisto-grudkowa (syn. pokrzywka barwnikowa): postać monomorficzna lub polimorficzna

maculopapular CM (MPCM)

mastocytoza skórna rozlana

diffuse CM (DCM)

guz mastocytowy skórya

mastocytoma

mastocytoza układowa (kryteria diagnostyczne – tab. 16.10-3)

systemic mastocytosis (SM)

 

 

mastocytoza szpiku kostnego

bone marrow mastocytosis (BMM)

nie ma objawów B i C ani zajęcia skóry, tryptaza <125 ng/ml, nie ma gęstych nacieków SM w narządach pozaszpikowych

mastocytoza układowa o powolnym przebiegu (indolentna)

indolent SM (ISM)

≤1 objaw B, nie ma objawów C

mastocytoza układowa tląca się

smoldering SM (SSM)

≥2 objawy B, nie ma objawów C

mastocytoza układowa z towarzyszącym nowotworem układu krwiotwórczego

SM with an associated hematologic neoplasm (SM-AHN)

rozpoznanie towarzyszącego nowotworu układu krwiotwórczego (mieloidalnego lub układu chłonnego)

agresywna mastocytoza układowa (pierwotna lub wtórna do innej postaci SM)

aggressive SM (ASM)

≥1 objaw C

 

ASM w okresie transformacji

ASM in transformation (ASM-T)

5–19% mastocytów w badaniu cytologicznym szpiku

białaczka mastocytowa (pierwotna lub wtórna do innej postaci SM)

mast cell leukemia (MCL)

≥20% mastocytów w badaniu cytologicznym szpiku i ≥10% (postać klasyczna) lub <10% (postać aleukemiczna) mastocytów we krwi obwodowej, często bez zmian skórnych

 

przewlekła MCL

 

nie ma objawów C

ostra MCL

 

≥1 objaw C

mięsak mastocytowy

mast cell sarcoma

 

Objawy B („burden of disease”):

– >30% mastocytów w trepanobiopsji szpiku i/lub stężenie tryptazy w surowicy >200 ng/ml i/lub mutacja D816V genu KIT z częstością allelu wariantowego ≥10% w leukocytach szpiku lub krwi

– cechy mielodysplazji (dyskretnej, tj. w <10% neutrofilów, erytrocytów i megakariocytów) i/lub mieloproliferacji (zwiększona komórkowość szpiku z utratą komórek tłuszczowych i wyraźną mielopoezą z ew. przesunięciem obrazu odsetkowego granulocytów krwi w lewo i eozynofilią, i ew. leukocytozą z eozynofilią), ale niespełniające kryteriów rozpoznania innej choroby

– powiększenie wątroby w badaniu palpacyjnym bez wodobrzusza i innych objawów uszkodzenia tego narządu i/lub powiększenie śledziony w badaniu palpacyjnym bez hipersplenizmu i utraty masy ciała, i/lub powiększenie węzłów chłonnych w badaniu palpacyjnym lub obrazowym (>2 cm w USG lub TK).

Objawy C („cytoreduction requiring"):

– neutropenia <1000/μl

– niedokrwistość (Hb <10 g/dl)

– małopłytkowość <100 000/μl

– wodobrzusze i zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych z ew. powiększeniem wątroby lub marskość wątroby z ew. nadciśnieniem wrotnym

– powiększenie śledziony w badaniu przedmiotowym i hipersplenizm z ew. utratą masy ciała lub hipoalbuminemią

– upośledzone wchłanianie z hipoalbuminemią i z ew. utratą masy ciała

– rozległe zmiany osteolityczne (≥2 cm) i/lub złamania patologiczne z ew. bólem kostnym.

Klasyfikacja wyróżnia ponadto dobrze zróżnicowaną mastocytozę układową (well-differentiated systemic mastocytosis – WDSM) mogącą występować w każdym z podtypów SM i charakteryzującą się okrągłymi mastocytami (najczęściej CD30+, CD25, CD2) z licznymi ziarnistościami, które zazwyczaj naciekają szpik. W większości przypadków nie wykrywa się mutacji genu KIT w kodonie 816.

a Izolowany (1 guz) lub wielomiejscowy (2–3 guzy); w przypadku >3 guzów rozpoznaje się MPCM.