Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Badanie stężenia elektrolitów – sód, potas, wapń, magnez

lek. Paweł Herman
Badanie stężenia elektrolitów – sód, potas, wapń, magnez
Fot. iStock

Do najważniejszych elektrolitów naszego organizmu zaliczamy sód, potas, wapń, oraz magnez. Głównymi wskazaniami do badania stężenia elektrolitów są:

  • zaburzenia rytmu serca
  • nieprawidłowe ciśnienie tętnicze krwi
  • bóle i kurcze mięśniowe
  • monitorowanie gospodarki wodnej organizmu
  • obrzęki kończyn dolnych

I. Sód

Norma: 135–145 mmol/l

Za co odpowiedzialny jest sód w naszym organizmie?

Sód jest podstawowym kationem (jonem dodatnim) osocza. Jego główną funkcją jest utrzymywanie optymalnej objętości płynów oraz ciśnienia tętniczego krwi. Sód decyduje również o wielkości wymiany wody pomiędzy komórkami a środowiskiem zewnątrzkomórkowym, a także odpowiada za prawidłowe przekaźnictwo nerwowe.

Przyczyny zwiększenia stężenia sodu we krwi (hipernatremia)

  • Utrata czystej wody (najczęstsza przyczyna) w wyniku stanów gorączkowych, czy też stanów wzmożonej przemiany materii (katabolizmu), np. w nadczynności tarczycy.
  • Utrata płynów ubogich w elektrolity:
    • wzmożona potliwość
    • wymioty, biegunka
    • moczówka prosta
    • zwiększone stężenie glukozy we krwi
  • Nadmierna podaż sodu przy niedostatecznym spożywaniu płynów.

Skutki zwiększenia stężenia sodu we krwi

Długotrwająca, przewlekła hipernatremia może nie dawać żadnych objawów klinicznych. Jeśli natomiast do zwiększenia stężenia sodu we krwi dojdzie w krótkim czasie, może się pojawić:

  • Wzmożona pobudliwość nerwowa i napięcie mięśni
  • Omamy i zaburzenia orientacji
  • Obrzęki kończyn dolnych

Przyczyny zmniejszenia stężenia sodu we krwi (hiponatremia)

Skutki zmniejszenia stężenia sodu we krwi

  • nudności i wymioty,
  • bóle głowy,
  • drażliwość, zaburzenia snu
  • osłabienie, kurcze i drgawki mięśni
  • przy stężeniu sodu <115 mmol/l dochodzi do zagrażającego życiu obrzęku mózgu

II. Potas

Norma: 3,5–5,1 mmol/l

Za co odpowiedzialny jest potas w naszym organizmie?

Potas bierze udział w przewodnictwie nerwowym oraz w procesie skurczu mięśni (w tym mięśnia sercowego), stąd jego prawidłowe stężenie we krwi jest niezmiernie ważne.

Przyczyny zwiększenia stężenia potasu we krwi (hiperkaliemia)

  • niewydolność nerek – jedną z funkcji nerek jest transport jonów potasu z krwi do moczu, celem wydalenia jego nadmiaru, a stosowanie niektórych leków przeciwnadciśnieniowych (z grupy ACE-I, ARB, diuretyków oszczędzających potas, ß-blokerów) u chorych z niewydolnością nerek jest najczęstszą przyczyną hiperkaliemii
  • niedobór aldosteronu – aldosteron, czyli hormon nadnerczowy z grupy mineralokortykosteroidów jest odpowiedzialny m.in. za wydalanie odpowiednich ilości potasu przez nerki. Niedobór aldosteronu może być spowodowany chorobą Addisona czy też wrodzonym przerostem nadnerczy.
  • niedobór insuliny (cukrzyca typu 1) – jednym z działań insuliny jest transport jonów potasu ze środowiska zewnątrzkomórkowego do wnętrza komórek.

Skutki zwiększenia stężenia potasu we krwi

  • Ogólne złe samopoczucie
  • Osłabienie lub porażenie mięśni
  • Zaburzenia rytmu serca

Przyczyny zmniejszenia stężenia potasu we krwi (hipokaliemia)

  • niedostateczna podaż potasu lub jego nadmierna utrata z powodu:
    • diety niskopotasowej
    • biegunek lub wymiotów (najczęstsza przyczyna)
    • rozległych oparzeń
    • anoreksji lub niedożywienia
    • stosowania leków z grupy diuretyków pętlowych (np. furosemidu)
    • chorób nerek
    • niedoczynności kory nadnerczy (choroba Addisona)
    • wrodzonego przerostu nadnerczy
    • zespołu Cushinga
  • zwiększony napływ potasu z krwi do komórek:
    • stosowanie leków przeciwastmatycznych z grupy ß-mimetyków (np. salbutamol), insuliny w dużych ilościach, glikokortykosteroidów
    • spożywanie dużych ilości kawy

Skutki zmniejszenia stężenia potasu we krwi

  • zaburzenia rytmu serca pod postacią uczucia kołatania serca, z powodu dodatkowych skurczów serca
  • bolesne kurcze mięśni, w szczególności łydek oraz ogólne osłabienie mięśni
  • zaparcia
  • wzrost ciśnienia tętniczego krwi

III. Wapń

Norma: 2,25–2,75 mmol/l

Za co odpowiedzialny jest wapń w naszym organizmie?

Wapń jest głównym budulcem kości, jest również niezbędny do prawidłowego procesu krzepnięcia krwi. Jest także odpowiedzialny za przewodnictwo nerwowe oraz skurcz mięśni. Jego stężenie we krwi reguluje gruczoł przytarczyczny (wydzielając parathormon) oraz tarczyca (wydzielając kalcytoninę). Parathormon zwiększa wchłanianie dostarczonego z pożywieniem wapnia w jelitach, zmniejsza jego wydalanie przez nerki oraz powoduje uwalnianie wapnia z kości. Kalcytonina ma działanie odwrotne do parathormonu.

Przyczyny zwiększenia stężenia wapnia we krwi (hiperkalcemia)

  • Pierwotna nadczynność przytarczyc – zdecydowanie najczęściej (w 99%) związana jest z obecnością gruczolaka przytarczyc – łagodnego nowotworu wydzielającego nadmierną ilość parathormonu. Nowotwory złośliwe przytarczycy należą do rzadkości (<1%).
  • Nowotwory płuc, piersi, nerek, guz chromochłonny nadnerczy – wydzielają różne substancje powodujące uwalnianie wapnia z kości. Mogą także dawać przerzuty do kości. Wskutek wzrostu zmiany nowotworowej w obrębie kości dochodzi do uwalniania się z niej wapnia.

Pierwotna nadczynność przytarczyc oraz choroby nowotworowe stanowią 90% przyczyn hiperkalcemii. Pozostałe przyczyny to:

  • zatrucie witaminą D lub A
  • nadczynność tarczycy
  • długotrwałe unieruchomienie
  • stosowanie niektórych leków – diuretyków tiazydowych, teofiliny, czy też nadużycie leków zobojętniających sok żołądkowy na bazie wapnia.

Skutki zwiększonego stężenia wapnia we krwi

  • zaburzenia czynności nerek – oddawanie dużych ilości moczu, kamica nerek
  • utrata łaknienia, nudności, wymioty, zaparcia, zapalenie trzustki, kamica dróg żółciowych
  • nadciśnienie tętnicze, przyspieszony i nieregularny rytm serca
  • osłabienie mięśni, porażenie mięśni twarzy

Przyczyny zmniejszonego stężenia wapnia we krwi (hipokalcemia)

  • niedostateczna podaż wapnia z pokarmami
  • upośledzone wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego (np. z powodu niedoboru witaminy D lub chorób jelit)
  • odkładanie wapnia w kościach lub tkankach miękkich (ostre zapalenie trzustki, leczenie osteoporozy bisfosfonianami)
  • nadmierna utrata wapnia z moczem (stosowanie diuretyków pętlowych lub choroba nerek)
  • niedobór witaminy D (może być spowodowany chorobami wątroby, niewydolnością nerek, żółtaczką mechaniczną, stosowaniem leków przeciwpadaczkowych – hydantoiny i kwasu barbiturowego)

Skutki zmniejszonego stężenia wapnia we krwi

  • napad tężyczkowy – drętwienie i kurcze mięśni kończyn górnych, mięśni twarzy, klatki piersiowej i kończyn dolnych
  • światłowstręt i podwójne widzenie
  • napad astmy
  • bóle w obrębie klatki piersiowej i brzucha
  • krótkie utraty świadomości i bóle głowy

IV. Magnez

Norma: 0,65–1,2 mmol/l

Za co odpowiedzialny jest magnez w naszym organizmie?

Magnez, podobnie jak wapń, jest budulcem kości, odpowiada za proces krzepnięcia krwi oraz skurczu mięśnia sercowego. Jest także katalizatorem wielu enzymów.

Przyczyny zmniejszonego stężenia magnezu we krwi (hipomagnezemia)

  • niedostateczna podaż pokarmów bogatych w magnez
  • stosowanie niektórych leków (najczęstsza przyczyna hipomagnezemii) – odwadniających z grupy diuretyków tiazydowych oraz pętlowych (np. furosemidu, hydrochlorotiazydu lub indapamidu), zobojętniających sok żołądkowy z grupy inhibitorów pompy protonowej (np. omeprazol, pantoprazol) a także antybiotyków.
  • upośledzone wchłanianie z przewodu pokarmowego (wskutek zaburzeń trawienia lub wchłaniania)
  • nadmierna utrata magnezu w nerkach (choroby nerek, hiperaldosteronizm, alkoholizm, nadczynność przytarczyc, przedawkowanie witaminy D)
  • zapalenie trzustki – odkładanie się magnezu w tkankach miękkich

Skutki zmniejszonego stężenia magnezu we krwi

  • zaburzenia rytmu serca – dodatkowe skurcze, objawiające się uczuciem kołatania serca
  • nadciśnienie tętnicze
  • drżenie kończyn i języka, osłabienie mięśni
  • obniżenie nastroju, apatia, zaburzenia nerwicowe

Przyczyny zwiększonego stężenia magnezu we krwi (hipermagnezemia)

  • stosowanie leków zawierających magnez u chorych z niewydolnością nerek (najczęstsza przyczyna)
  • nadmierne wchłanianie z przewodu pokarmowego (w stanach zapalnych jelit)
  • niedoczynność kory nadnerczy (choroba Addisona)
  • nadczynność przytarczyc

Skutki zwiększonego stężenia magnezu we krwi

  • zaparcia, zatrzymanie moczu – na skutek porażenia mięśni
  • obniżenie ciśnienia tętniczego krwi
  • osłabienie mięśni

10.04.2014

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?