Polskie Towarzystwo Ratowników Medycznych opublikowało stanowisko w sprawie samodzielnego podawania produktów leczniczych przez ratowników medycznych w podmiotach leczniczych.
Poniżej zamieszczamy treść stanowiska:
W związku z licznymi wątpliwościami, związanymi z faktem możliwości samodzielnego podawania leków przez ratownika medycznego w podmiocie leczniczym (w tym szczególnie w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym lub w innym Oddziale Szpitala), Polskie Towarzystwo Ratowników Medycznych informuje.
W ostatnim czasie, w związku z wadliwą interpretacją Ministerstwa Zdrowia zapisu art. 52 ust. 2 Ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (Dz.U. 2022 poz. 2705), która została wydana pismem z dnia 29 kwietnia 2024 r. (znak: DBR.520.2.21.2024.M5), wiele podmiotów leczniczych jak również ratowników medycznych, ma wątpliwości we właściwej interpretacji przedmiotowego przepisu. Dbając o bezpieczeństwo prawne wykonywania zawodu ratownika medycznego, oraz prezentując prawidłową interpretację przepisu związanego z uprawnieniami ratownika medycznego, poniżej przedstawiamy właściwą wykładnię art. 52 ust. 2 Ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (Dz.U. 2022 poz. 2705).
W zakresie udzielania świadczeń przez ratownika medycznego, przedmiotowy przepis należy powiązać z aktem wykonawczym do niniejszej ustawy tj. Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego (Dz. U. 2023 poz. 1180). Rozporządzenie to w sposób szczegółowy reguluje zakres czynności, które ratownik medyczny może wykonać samodzielnie lub na zlecenie lekarza. Dodatkowo czynności te zostały podzielone na te, które ratownik medyczny wykonuje w ramach systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne – medyczne czynności ratunkowe, które zostały wymienione enumeratywnie w załączniki nr 1 i 2, oraz świadczenia zdrowotne inne niż medyczne czynności ratunkowe, które zostały wymienione również enumeratywnie w załączniku nr 3 i 4. Samo rozporządzenie posiada delegację art. 34 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zawodzie ratownika medycznego oraz samorządzie ratowników medycznych (Dz. U. poz. 2705).
Mając na uwadze całokształt przedstawionych regulacji prawnych, należy wyraźnie podkreślić, że zgodnie z zasadą ratio legis ustawowego aktu źródłowego, ratownik medyczny ma prawo samodzielnie wykonać określone czynności, w tym również podać produkty lecznicze, które zostały dokładnie wymienione w załączniku nr 1 pkt 31 Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego (Dz. U. 2023 poz. 1180).
Podnoszone prze Ministerstwo Zdrowia obawy, że ratownik medyczny może wykorzystywać swoje uprawnienia i wchodzić w kolizję z kompetencjami lekarza w podmiocie leczniczym, w tym szczególnie Szpitalnym Oddziale Ratunkowym lub w innym Oddziale Szpitala, są irracjonalne. Należy bowiem w tym miejscu odnieść się do praw pacjenta, które zostały opisane w Ustawie z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2023 poz. 1545). Główną przesłanką, z której należałoby wywieść obowiązek stosowania wprost uprawnień ratownika medycznego wynikających z wcześniej przytoczonego przepisu art. 52 ust. 2 (UoZRMoSRM), przez podmioty lecznicze jest art. 59 ust. 1, definiujący, że działaniem bezprawnym jest takie zorganizowanie świadczeń, które prowadzi do zaniechania – w tym przypadku ograniczenia uprawnień jakiegokolwiek personelu medycznego, czyli również ratownika medycznego. Taka sytuacja stanowi naruszenie zbiorowych praw pacjentów”.
Pacjent ma prawo do otrzymania świadczeń zdrowotnych, odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej.
Jednocześnie należy podkreślić, że organizator udzielania świadczeń – kierownik podmiotu leczniczego, jest w pełni odpowiedzialny za właściwą organizację świadczeń. To na kierowniku podmiotu leczniczego spoczywa obowiązek nadzoru nad właściwym udzielaniem świadczeń zdrowotnych, a w tym podział kompetencji personelu medycznego z poszanowaniem autonomicznego prawa do wykonywania zawodu we wszystkich grupach medycznych. Kwestia takiej odpowiedzialności w sposób szczególny została uregulowana w ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. 2011 nr 112 poz. 654). Niestety nie wiadomo czemu, Ustawodawca wyróżnił w sposób szczególny podmioty lecznicze, niebędące przedsiębiorcami. W art. 46 ust. 1 wskazał, że za organizację świadczeń zdrowotnych w danym podmiocie leczniczym, odpowiada jego Kierownik (np. Dyrektor, Prezes, Komendant itp.).
Podsumowanie
Jak dowiedziono powyżej, kompetencje ustawowe określone w Ustawie o zawodzie ratownika medycznego(... ), nie mogą być podważane, zarówno przez organy Państwa, jak i podmioty wykonujące działalność leczniczą. Każdy ratownik medyczny ma prawo do udzielania świadczeń opieki zdrowotnej zgodnie z zapisami ustawy, w tym również samodzielnie. Gdyby przyjąć interpretację Ministerstwa Zdrowia, to należałoby ją zastosować rozszerzająco, czyli na całe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie medycznych czynności ratunkowych i świadczeń zdrowotnych innych niż medyczne czynności ratunkowe, które mogą być udzielane przez ratownika medycznego (Dz. U. 2023 poz. 1180), tj. załączniki nr 3 i 4. Wówczas, wszystkie czynności enumeratywnie tam wymienione wymagałyby zlecenia przez lekarza odnotowanego w dokumentacji medycznej.
Oczywiście bezspornym jest, że takie czynności jak podanie produktu leczniczego samodzielnie przez ratownika medycznego (czy też w ramach kompetencji przez pielęgniarkę czy położną), wymaga zlecenia w dokumentacji medycznej. Stąd jak wcześniej zaznaczono, zorganizowanie odpowiedniej dokumentacji medycznej (np. indywidualnej karty zleceń ratownika medycznego), leży po stronie podmiotu leczniczego.
Polskie Towarzystwo Ratowników Medycznych podkreśla, że ratownik medyczny ma prawo do samodzielnego podawania pacjentowi produktów leczniczych, w razie zaistnienia takiej potrzeby, zgodnie ze swoimi ustawowymi kompetencjami. Jednocześnie musi taką czynność odnotować w dokumentacji medycznej poprzez jej zlecenie i potwierdzenie wykonania.
