W 2023 r. załogę zespołów podstawowych, specjalistycznych i lotniczych ratownictwa medycznego stanowiło 11 232 ratowników medycznych, 1059 pielęgniarek i 314 lekarzy systemu PRM. W 2023 r., podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywała się tendencja spadkowa dotycząca liczby pielęgniarek i lekarzy systemu PRM.
Fot. Adobe Stock
- Można zauważyć utrzymującą się tendencję do zmniejszania udziału zespołów specjalistycznych w ogólnej liczbie ZRM (spadek z 23,4% w 2019 r. do 19,5% w 2023 r.)
- Liczba pielęgniarek systemu PRM zmniejszyła się w porównaniu z 2022 r. o 2,6%, a liczba lekarzy systemu o 9%. Liczba ratowników medycznych zwiększyła się o 1,2%
- ZRM zrealizowały prawie 2,8 mln wyjazdów/wylotów na miejsce zdarzenia, czyli o 289,8 tys. mniej niż w poprzednim roku
- Mediana czasu dotarcia zespołów ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia w miastach powyżej 10 tys. mieszkańców była przekroczona we wszystkich województwach
- Od rozpoczęcia epidemii COVID-19 zaobserwować można blisko trzykrotny wzrost odsetka wyjazdów niezwiązanych ze stanem nagłego zagrożenia zdrowotnego
- W 2019 r. odsetek takich wyjazdów wyniósł 20,9% ogółu wszystkich wyjazdów, podczas gdy w 2023 r. – 58,7%
W 2023 r. w ramach systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne funkcjonowało 1617 zespołów ratownictwa medycznego (o 25 więcej niż przed rokiem), z czego 1302 (80,5%) podstawowe i 315 (19,5%) specjalistycznych oraz 21 lotniczych zespołów ratownictwa medycznego. W stosunku do lat poprzednich można zauważyć utrzymującą się tendencję do zmniejszania udziału zespołów specjalistycznych w ogólnej liczbie zespołów ratownictwa medycznego (spadek z 23,4% w 2019 r. do 19,5% w 2023 r.) z równoczesnym zwiększeniem udziału zespołów podstawowych (wzrost z 76,6% w 2019 r. do 80,5% w 2023 r.) oraz stałą liczbą lotniczych zespołów ratownictwa medycznego.
Wskaźnikiem ilustrującym dostępność świadczeń udzielanych przez system ratownictwa medycznego jest liczba ZRM (podstawowych i specjalistycznych) przypadająca na 100 tys. ludności. Najwyższą wartość wskaźnika w 2023 r. odnotowano w województwie warmińsko-mazurskim (6,0), natomiast najniższą w województwie wielkopolskim (3,6).
Wyniki badania jednostek pomocy doraźnej i ratownictwa medycznego wskazują, że w 2023 r. załogę zespołów podstawowych, specjalistycznych i lotniczych ratownictwa medycznego stanowiło 11 232 ratowników medycznych, 1059 pielęgniarek i 314 lekarzy systemu PRM. W 2023 r., podobnie jak w latach poprzednich, utrzymywała się tendencja spadkowa dotycząca liczby pielęgniarek i lekarzy systemu PRM. Liczba pielęgniarek systemu zmniejszyła się w porównaniu z 2022 r. o 2,6%, a liczba lekarzy systemu o 9%. W stosunku do poprzedniego roku liczba ratowników medycznych zwiększyła się o 1,2%.
Wyjazdy/wyloty zespołów ratownictwa medycznego
W 2023 r. zespoły ratownictwa medycznego, łącznie z lotniczymi zespołami ratownictwa medycznego, zrealizowały prawie 2,8 mln wyjazdów/wylotów na miejsce zdarzenia, czyli o 289,8 tys. mniej niż w poprzednim roku.
W 2023 r. w przeliczeniu na 1 tys. ludności przypadały 74 osoby (o 8 osób mniej niż przed rokiem), którym zespoły ratownictwa medycznego udzieliły pomocy medycznej. Najwięcej pacjentów, którzy skorzystali z pomocy medycznej w miejscu zdarzenia w przeliczeniu na 1 tys. ludności, odnotowano w województwach: świętokrzyskim i zachodniopomorskim – po 92 osoby, a najmniej w województwie wielkopolskim – 56 osób.
Zdecydowaną większość (77,1%) ogólnej liczby interwencji zespołów ratownictwa medycznego stanowiły wyjazdy/wyloty do domu pacjenta. W porównaniu z 2022 r. odsetek takich wyjazdów/wylotów zmniejszył się o 0,9 p. proc. Drugie co do liczby interwencji miejsce zdarzenia (16,8% wyjazdów/wylotów) to kategoria „inne”, obejmująca wszystkie te miejsca zdarzenia, których nie można zakwalifikować do pozostałych kategorii. W przypadku tego typu wyjazdów/wylotów ich udział w ogólnej liczbie interwencji w stosunku do roku 2022 zwiększył się o 0,8 p. proc. Udział interwencji do zdarzeń zaistniałych w ruchu uliczno-drogowym, jak również zaistniałych w pracy pozostał na takim samym poziomie jak w roku ubiegłym, natomiast wzrósł w przypadku wyjazdów/wylotów do zdarzeń do szkoły o 0,1 p. proc.
W trakcie jednego wyjazdu/wylotu pomoc mogła zostać udzielona więcej niż jednej osobie, dlatego liczba osób, którym udzielono świadczeń zdrowotnych w trakcie wyjazdów/wylotów zespołów ratownictwa była nieznacznie większa niż liczba wyjazdów/wylotów i wyniosła blisko 2,8 mln (o 295,3 tys. mniej niż w ubiegłym roku).
Struktura wieku pacjentów, którym zespoły ratownictwa medycznego udzieliły świadczeń zdrowotnych wyglądała następująco: udział grupy dzieci i młodzieży do lat 18 wyniósł 6,1%, osób w wieku od 18 do 64 lat – 43,8%, natomiast odsetek osób w wieku 65 lat i więcej – 50,1% (w 2022 r. odsetki te wyniosły odpowiednio: 6,7%, 44,8% i 48,5%). Pomocy medycznej udzielano prawie tak samo często mężczyznom (50,1%), jak i kobietom (49,9%). Udział procentowy mężczyzn wśród osób, którym zespoły ratownictwa medycznego udzieliły świadczeń zdrowotnych w 2023 r. był różny w zależności od miejsca zdarzenia, ale wynosił ponad połowę w większości kategorii. Wyjątek stanowiła struktura płci pacjentów, którym pomocy udzielono w domu – gdzie kobiety stanowiły 53,7%.
W każdym województwie liczba wyjazdów/wylotów do domu pacjenta znacząco przeważała nad innymi miejscami zdarzenia. Największy odsetek takich interwencji odnotowano w województwie podkarpackim (79,6%), a najmniejszy w województwie zachodniopomorskim (72,4%). Podobnie w każdym województwie najmniej wykonywanych było wyjazdów/wylotów do pracy i szkoły. Największy odsetek interwencji do pracy jako miejsca zdarzenia zaobserwowano w województwie lubuskim (2,8%), a najmniejszy w województwie lubelskim (1,5%). W przypadku wyjazdów/wylotów do szkoły jako miejsca zdarzenia największy ich odsetek wystąpił w województwie lubuskim (1,2%), a najmniejszy w województwie opolskim (0,7%). Interwencje do zdarzeń w ruchu uliczno-drogowym stanowiły od 2,5% (województwo śląskie) do 3,8% (województwo lubuskie i wielkopolskie) ogółu wyjazdów.
Jednym z podstawowych mierników służących do oceny skuteczności funkcjonowania systemu PRM jest czas dotarcia zespołu ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia, liczony od chwili przyjęcia zgłoszenia przez dyspozytora medycznego do przybycia zespołu ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia. Zgodnie z ustawą czas dotarcia badany jest w skali każdego miesiąca za pomocą ustalenia mediany, trzeciego kwartyla oraz maksymalnego czasu dotarcia. Każdy wojewoda ma obowiązek takiej organizacji systemu PRM na terenie województwa, żeby mediana czasu dotarcia – w skali każdego miesiąca – nie była większa niż 8 minut w mieście powyżej 10 tysięcy mieszkańców i 15 minut poza miastem powyżej 10 tysięcy mieszkańców, a trzeci kwartyl czasu dotarcia – odpowiednio 12 i 20 minut. Natomiast maksymalny czas dotarcia zespołu nie powinien przekraczać 15 minut w mieście powyżej 10 tysięcy mieszkańców i 20 minut poza miastem powyżej 10 tysięcy mieszkańców.
Z danych za 2023 r. przekazanych przez wojewodów wynika, że mediana czasu dotarcia zespołów ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia w miastach powyżej 10 tys. mieszkańców była przekroczona we wszystkich województwach, przy czym wartość mediany poniżej 10 min. charakteryzowała jedynie trzy województwa: podkarpackie (9 min. i 3 sek.), świętokrzyskie (9 min. i 5 sek.) oraz opolskie (9 min. i 36 sek.). Największą medianę czasu dotarcia w przypadku miast powyżej 10 tys. mieszkańców odnotowano w województwie warmińsko-mazurskim – 16 min. i 31 sek. Mediana czasu dotarcia zespołów ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia na terenach poza miastem powyżej 10 tys. mieszkańców nie była przekroczona tylko w województwie podkarpackim (14 min. i 49 sek.). Największą wartość mediany odnotowano w województwie dolnośląskim – 21 min. 20 sek.
W celu sprawnego działania systemu i zapewnienia ustawowych parametrów czasu dotarcia ZRM do miejsca zdarzenia, każde województwo podzielone zostało przez swoich wojewodów na rejony operacyjne. Zgodnie z ustawą o Państwowym Ratownictwie Medycznym rejon operacyjny definiowany jest jako rejon działania dyspozytorni medycznej określony w wojewódzkim planie działania systemu. Liczba rejonów operacyjnych odpowiada zatem liczbie dyspozytorni medycznych funkcjonujących na terenie danego województwa. Większość województw ma jeden rejon operacyjny, województwa mazowieckie oraz śląskie – po trzy rejony operacyjne, a województwa: dolnośląskie, małopolskie i pomorskie – po 2 rejony operacyjne.
Zespoły ratownictwa medycznego udzielają pomocy medycznej osobom znajdującym się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Pomimo to większość wezwań zespołów to wyjazdy do sytuacji niezagrażających bezpośrednio zdrowiu lub życiu (58,7% ogółu wezwań w 2023 r.). Dane opracowane na podstawie informacji uzyskanych z urzędów wojewódzkich o liczbie wyjazdów niezwiązanych ze stanem nagłego zagrożenia zdrowotnego w stosunku do ogólnej liczby wyjazdów wskazują, że największy odsetek tego typu wyjazdów odnotowano w województwie zachodniopomorskim (69,2%), a najmniejszy w podlaskim (47,7%).
Począwszy od rozpoczęcia epidemii COVID-19 zaobserwować można blisko trzykrotny wzrost odsetka wyjazdów niezwiązanych ze stanem nagłego zagrożenia zdrowotnego. W 2019 r. odsetek takich wyjazdów wyniósł 20,9% ogółu wszystkich wyjazdów, podczas gdy w 2023 r. – 58,7% (rok wcześniej był o 1 p. proc. większy).
Największy odsetek wyjazdów, w których czas dotarcia ZRM przekroczył ustawowe normy w miastach powyżej 10 tys. mieszkańców odnotowano w województwie śląskim (29,6%), natomiast poza miastem powyżej 10 tys. mieszkańców – w województwie świętokrzyskim (19%). W miastach powyżej 10 tys. mieszkańców najsprawniej w tym zakresie działały zespoły z województwa podkarpackiego. Dla tego województwa odsetek wyjazdów, w których maksymalny czas dotarcia zespołów ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia przekroczył ustawową normę 15 min. wyniósł 4,4%. Na terenach poza miastem powyżej 10 tys. mieszkańców najsprawniej działały zespoły w województwie śląskim, w którym to odsetek wyjazdów, dla których został przekroczony maksymalny czas dotarcia zespołów ratownictwa medycznego na miejsce zdarzenia, wyniósł 7,1%.
Oprócz naziemnych zespołów ratownictwa medycznego w systemie PRM działają także lotnicze zespoły ratownictwa medycznego. W 2023 r. Lotnicze Pogotowie Ratunkowe (LPR) posiadało 21 stałych baz Śmigłowcowej Służby Ratownictwa Medycznego (HEMS) rozmieszczonych na terenie całej Polski oraz jedną bazę sezonową uruchamianą na czas wakacji (Koszalin). W bazie HEMS zlokalizowanej w Warszawie stacjonował dodatkowo lotniczy zespół transportu sanitarnego. W województwie mazowieckim funkcjonowały 3 bazy HEMS (Płock, Warszawa, Sokołów Podlaski ), w województwie podlaskim – 2 (Białystok, Suwałki), w województwie lubuskim – 2 (Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski), w województwie wielkopolskim – 2 (Poznań, Ostrów Wielkopolski). W pozostałych województwach funkcjonowało po jednej bazie (Gdańsk, Olsztyn, Bydgoszcz, Wrocław, Opole, Katowice, Sanok, Kielce, Kraków, Lublin, Łódź, Szczecin). Całodobowo dyżurowało 6 baz (Gdańsk, Kraków, Lublin, Poznań, Warszawa, Wrocław). Pozostałe bazy funkcjonowały w godz. 7–20.
Parametry gotowości do startu zespołu LPR zależą od promienia działania i pory dnia. W dzień czas gotowości do startu wynosi:
- do 3 minut w promieniu do 60 km, z wyjątkiem baz, dla których została wydana decyzja Dyrektora LPR o wydłużeniu gotowości ze względu na lokalne ograniczenia,
- do 6 minut w promieniu do 60 km w okresie od 30 minut przed wschodem słońca do godziny 6:30 czasu lokalnego w bazie HEMS pełniącej dyżur całodobowy,
- do 6 minut w promieniu powyżej 60 km do 130 km, z wyjątkiem baz, dla których została wydana decyzja Dyrektora LPR o wydłużeniu gotowości ze względu na lokalne ograniczenia,
- do 15 minut w promieniu powyżej 130 km.
Natomiast w nocy czas gotowości do startu wynosi:
- do 15 minut w promieniu do 60 km,
- do 30 minut w promieniu powyżej 60 km.
Wyjątkami od powyżej wymienionych czasów gotowości do startu są loty do zdarzeń w górach lub we współpracy z górskimi służbami ratowniczymi lub z wykorzystaniem technik wysokościowych, w lotach z Państwową Strażą Pożarną, Strażą Graniczną, Policją lub innymi służbami, w lotach z użyciem inkubatora do transportu noworodków i niemowląt, w przypadku których gotowość do startu zostaje wydłużona.
W 2023 r. lotnicze zespoły ratownictwa medycznego wykonały 8078 lotów, podczas których świadczenia zdrowotnego udzielono 8087 osobom. Pomocy medycznej częściej potrzebowali mężczyźni niż kobiety (odpowiednio: 67% i 33%). Śmigłowce LPR wylatywały do zdarzeń w ruchu uliczno-drogowym oraz do zdarzeń w miejscach określanych jako inne, które stanowiły największy odsetek spośród wszystkich wylotów (82,2%).
W 2023 r., podobnie jak w poprzednich latach, śmigłowce LPR najczęściej wzywane były do: wypadków komunikacyjnych i pomocy ich ofiarom, udarów mózgu, nagłego zatrzymania krążenia oraz urazów. Ponadto w katalogu powodów wezwań są m.in. upadek z wysokości, utrata przytomności, zawał mięśnia sercowego, oparzenie termiczne, ból w klatce piersiowej, duszność, napad drgawek, zasłabnięcie czy potrącenie.
