W Polsce na liczne dolegliwości zdrowotne skarżyło się w 2022 roku 73 proc. piętnastoletnich dziewcząt i 45 proc. chłopców. Wyższe odsetki odnotowały jedynie Grecja i Włochy – wynika z raportu OECD i Komisji Europejskiej.
Fot. terimakasih0 /pixabay.com
– Dzieciństwo i okres dojrzewania to ważny czas dla budowania nawyków zdrowotnych. To czas, w którym po raz pierwszy pojawia się wiele problemów ze zdrowiem psychicznym, co sprawia, że jest to okres priorytetowy dla promowania dobrego zdrowia psychicznego i zapobiegania chorobom psychicznym – zwracają uwagę autorzy raportu „Health at a Glance. Europe 2024”.
W 2022 roku ponad 40 proc. 11-letnich dziewcząt i 30 proc. 11-letnich chłopców doświadczyło wielu dolegliwości zdrowotnych. Dolegliwości te obejmują zarówno uczucie przygnębienia czy rozdrażnienia, jak i odczuwane dolegliwości somatyczne – bóle głowy, brzucha czy pleców, a także np. trudności z zasypianiem. Czynnikami ryzyka są wiek i płeć: w 2022 roku odsetek piętnastolatek deklarujących występowanie wielu dolegliwości sięgnął 68 proc., podczas gdy wśród chłopców wynosił 37 proc. Dane pokazują również, że w ciągu zaledwie kilku lat sytuacja znacząco się pogorszyła. I nie ma żadnych wątpliwości co do roli pandemii COVID-19. Biorąc pod lupę tylko 15-letnie dziewczęta, w 2018 roku na dolegliwości zdrowotne skarżyło się 53 proc. z nich.
Polska pod tym względem znajduje się w niechlubnej czołówce: na liczne dolegliwości zdrowotne skarżyło się w 2022 roku 73 proc. piętnastoletnich dziewcząt i 45 proc. chłopców (wśród jedenastolatków odpowiednio: 53 i 39 proc.). Wyższe odsetki odnotowały jedynie Grecja i Włochy.
Najczęstszymi dolegliwościami zdrowotnymi u obu płci są te związane ze stresem psychicznym (nerwowość, drażliwość i trudności z zasypianiem). Raport przedstawia, osobno, indeks dobrostanu psychicznego dla 11 i 15-latków we wszystkich krajach UE (i niektórych pozaunijnych). Dobrostan psychiczny jest niższy wśród starszych dzieci we wszystkich krajach UE: indeks dla 11-latków wynosi średnio 66 punktów, zaś dla 15-latków – 54 punkty. Jest też wyższy dla chłopców niż dziewcząt.
– Najniższy poziom dobrostanu w UE odnotowano wśród 15-letnich dziewcząt w Słowenii, Polsce i we Włoszech (40 punktów we wszystkich trzech przypadkach) – czytamy w raporcie. Biorąc pod uwagę obie płcie, Polska zajmuje ostatnie miejsce wśród krajów UE, jeśli chodzi o dobrostan psychiczny starszej, badanej grupy wiekowej nastolatków (poniżej 50 punktów). W grupie 11-latków też jesteśmy na ostatnim miejscu (60 punktów), choć podobny wynik notuje kilka innych państw.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że pogarszanie się samopoczucia psychicznego i częstsze dolegliwości zdrowotne wraz z wiekiem można przypisać m.in. zmniejszaniu się aktywności fizycznej (zwłaszcza wśród dziewcząt, ale dotyczy to obu płci), rozluźniającym się interakcjom społecznym, a także częstszemu, bardziej intensywnemu i ryzykownemu korzystaniu z internetu, w tym z mediów społecznościowych, przez co młodzi ludzie narażeni są na cyberprzemoc. To prosta droga do pojawienia się lub pogłębienia zaburzeń zdrowia psychicznego.
– Podczas pandemii COVID-19 zdrowie psychiczne młodych ludzi znacznie się pogorszyło i stało się priorytetem dla wielu rządów. Niektóre strategie obejmujące politykę zdrowotną, edukacyjną i socjalną istniały już przed 2020 r., ale zakłócenia spowodowane pandemią zmusiły rządy do wprowadzenia lub rozszerzenia wysiłków na rzecz wspierania młodzieży – czytamy w raporcie, który przywołuje przykłady programów adresowanych do dzieci i młodzieży: na przykład we Francji od kwietnia 2021 roku wszystkie osoby niepełnoletnie mają możliwość korzystania z w pełni refundowanych konsultacji z psychologiem.
Unia Europejska przykłada coraz większą wagę do kwestii zależności zdrowia psychicznego i nowych technologii. – Wprowadzone w 2022 roku unijne regulacje dotyczące usług cyfrowych mają zagwarantować, że platformy cyfrowe podejmą działania chroniące prywatność i bezpieczeństwo małoletnich.
Ten temat, jak zapowiada Ministerstwo Zdrowia, będzie jednym z priorytetów polskiej prezydencji w UE. – Chcemy skupić się na tym zagadnieniu w kontekście mediów społecznościowych, nowych rozwiązań cyfrowych oraz wyzwań i zagrożeń z nimi związanych – mówiła w grudniu wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk, podkreślając, że prowadzone od kilku miesięcy z Komisją Europejską rozmowy przyniosły efekt: zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży znalazło się nie tylko w priorytetach nowego komisarza ds. zdrowia, stało się też jednym z priorytetów przewodniczącej KE Ursuli von der Leyen.
Polska planuje doprowadzić do przyjęcia konkluzji Rady Unii Europejskiej w sprawie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży w kontekście nowych mediów społecznościowych i nowych technologii.
