75% Polaków uważa, że nie ma łatwego dostępu do informacji o badaniach profilaktycznych. Jednocześnie kampanie zdrowotne zbyt często bazują na strachu, co paradoksalnie zniechęca do badań. Fundacja Rak’n’Roll postanowiła zmienić tę narrację i wraz z ekspertami przygotowała poradnik „Komunikacja dla zdrowia”. O tym, dlaczego to potrzebne i jak lekarze mogą skorzystać z tej wiedzy, opowiada Jacek Maciejewski.
Jacek Maciejewsk. Fot. mat. pras.
- Poradnik powstał dzięki współpracy fundacji z naukowcami – m.in. z Uniwersytetu Jagiellońskiego, UMCS i Uczelni Łazarskiego
- Fundacja chciałaby, by lekarze byli świadomi różnicy między komunikacją kliniczną a społeczną. W mediach ich głos może wspierać pozytywną narrację o profilaktyce, a nie wzmacniać lęk pacjentów
- Badania powinny stać się naturalnym elementem stylu życia – takim samym jak wizyta u fryzjera, trening na siłowni czy zajęcia jogi
Od lęku do motywacji
Rak wciąż kojarzy się pacjentom z wyrokiem śmierci, choć medycyna zrobiła ogromny postęp. – W Polsce komunikacja o profilaktyce jest bardzo opresyjna. Pacjentów straszy się chorobą, zamiast pokazywać, że badania są naturalną częścią dbania o siebie – mówi Maciejewski.
Sam do badań został zachęcony nie przez dramatyczne dane, lecz żartobliwą anegdotę znajomego o badaniu per rectum. – Nie poczułem lęku, tylko motywację. To pokazało mi, że komunikacja może redukować napięcie, a nie je wzmacniać – dodaje.
Nauka i praktyka razem
Poradnik „Komunikacja dla zdrowia” powstał dzięki współpracy fundacji z naukowcami – m.in. z Uniwersytetu Jagiellońskiego, UMCS i Uczelni Łazarskiego. Zespół tworzyli specjaliści od języka, mediolingwistyki i marketingu, którzy przeanalizowali, jak mówić o badaniach w sposób skuteczny i przyjazny dla pacjentów.
– Nie daliśmy gotowej recepty. To raczej zaproszenie do dyskusji o jakości komunikacji profilaktycznej w Polsce. Chcemy, by poradnik stał się narzędziem dla instytucji i samorządów, które inwestują w kampanie, a nie zawsze wiedzą, jak konstruować przekaz – podkreśla Maciejewski.
Lekarz w roli komentatora
Choć publikacja nie była tworzona specjalnie z myślą o lekarzach, również oni mogą z niej skorzystać. – Lekarze są ekspertami od leczenia, nie od kampanii społecznych. A jednak media często stawiają ich w roli komentatorów. Wtedy zamiast motywacji pojawia się narracja o objawach, zachorowalności, statystykach. To nie działa – zaznacza przedstawiciel Rak’n’Rolla.
Dlatego fundacja chciałaby, by lekarze byli świadomi różnicy między komunikacją kliniczną a społeczną. W mediach ich głos może wspierać pozytywną narrację o profilaktyce, a nie wzmacniać lęk pacjentów.
Największe pułapki komunikacyjne
Poradnik wskazuje najczęstsze błędy w komunikatach prozdrowotnych:
- opieranie przekazu na statystykach umieralności i zachorowalności
- straszenie konsekwencjami choroby
- ogólnikowe wezwania, które nie przekładają się na realne działania.
– Typowa reklama zaczyna się od liczby zgonów, potem mamy emocjonalną scenkę i apel o badania. To nie zachęca, żeby wyznaczyć termin wizyty. To zatrzymuje się na poziomie strachu – tłumaczy Maciejewski.
ABC komunikacji dla zdrowia
Poradnik liczy nieco ponad 20 stron i zawiera zestaw podstawowych wskazówek – swoiste ABC dla osób, które przygotowują kampanie profilaktyczne. Autorzy zwracają uwagę, jak unikać błędów, gdzie szukać wiedzy i jak budować przekaz, który zostawia przestrzeń na kreatywność, ale nie jest obarczony schematami utrwalającymi lęk.
Najważniejsza rada? – Trzeba traktować profilaktykę poważnie. To nie może być projekt na zasadzie: do fajnej grafiki dorzucimy hasło i już. Komunikacja musi być przygotowana solidnie – od briefu po realizację – mówi Maciejewski.
Ku zmianie narracji
Fundacja Rak’n’Roll traktuje poradnik jako początek szerszej dyskusji. – Marzymy o tym, by w Polsce powstała duża, spójna kampania prozdrowotna, która zmieni sposób myślenia o badaniach. Coś na miarę przedwojennego hasła Cukier krzepi, tylko tym razem opartego na rzetelnej wiedzy i nowoczesnej profilaktyce – podkreśla Maciejewski.
Zdaniem fundacji badania powinny stać się naturalnym elementem stylu życia – takim samym jak wizyta u fryzjera, trening na siłowni czy zajęcia jogi. Raz w roku każdy powinien potwierdzić swój stan zdrowia, a osoby z obciążeniami rodzinnymi częściej – zgodnie z zaleceniami lekarza.
Na otwartą licencję
Poradnik „Komunikacja dla zdrowia” dostępny jest bezpłatnie w sieci, na zasadach licencji Creative Commons. Może korzystać z niego każdy – samorządy, organizacje społeczne, lekarze i media.
– Nie nakładamy żadnych barier. Wystarczy podać autorów i można go dowolnie udostępniać. Zapraszamy do dyskusji i do korzystania – zachęca Maciejewski.
„Komunikacja dla zdrowia” to więcej niż broszura – to próba rozpoczęcia ogólnopolskiej debaty o tym, jak mówić o profilaktyce tak, by pacjenci nie uciekali przed tematem, lecz włączali badania do codziennego życia. To także apel do lekarzy, by wspierali zmianę narracji i budowali razem z fundacją nowy język troski o zdrowie.
Poradnik jest ogólnodostępny i można go bezpłatnie pobrać ze strony projektu Komunikacja dla zdrowia:
